📋 სარჩევი
„ამას ასწავებდ და ნუგეშინის-სცემდ. უკუეთუ ვინმე სხუასა მოძღურებდეს და არა მოვიდეს სიცოცხლისა მათ მოძღურებათა უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესთა და ღმრთის მსახურებისა ამის მოძღურებასა ზედა, განლაღებულ არს, არარაჲ იცის. არამედ სნეულ არს ძიებისათჳს და სიტყუათა ლალვისათა, რომლისაგან იქმნებიან შურნი, ჴდომანი, გმობანი, იჭუნი ბოროტნი, გულის წყრომანი, განხრწნილთა კაცთა გონებაჲ და ნაკლულევანთაჲ ჭეშმარიტებისაგან, რომელნი ჰგონებენ, ვითარმედ სარეწავ არს ღმრთის მსახურებაჲ. განეშორე ესევითართა მათგან. ხოლო ნანდჳლვე არს სარეწავ დიდ ღმრთის მსახურებაჲ უნაკლულოებით. რამეთუ არარაჲ შემოვიღეთ სოფლად; ჩანს, რამეთუ არცა განღებად რას ჴელ-გუეწიფების.“ ().
1. სიტყვათა დავა და ღმრთისმოსაობის ნამდვილი სარგებელი
მოძღვარს მხოლოდ ხელმწიფება კი არ სჭირდება, არამედ დიდი ნაზი მოპყრობაც; ისევე, როგორც მხოლოდ ნაზი მოპყრობა არ კმარა, არამედ ხელმწიფებაც საჭიროა. და ყოველივე ამას ნეტარი პავლე ასწავლის: ხან ამბობს, „ამცნებდ ამას და ასწავებდ“ (), ხან კი: „ამას ასწავებდ და ნუგეშინის-სცემდ“ (). რადგან თუ ექიმები სნეულებს შეაგონებენ არა იმისთვის, რომ ექიმებმა თავად მიაღწიონ ჯანმრთელობას, არამედ რათა ისინი სნეულებისგან გაათავისუფლონ და მწოლიარენი წამოაყენონ, მით უმეტეს გვმართებს ჩვენ, რომ შეგონებისას ამგვარი განწყობით მოვექცეთ მოსწავლეებს. რადგან ნეტარი პავლე იმასაც არ ერიდება, რომ მათი მონა იყოს, როცა ამბობს: „რამეთუ არა თუ თავთა თჳსთა ვქადაგებთ, არამედ ქრისტესა იესუს... ხოლო თავთა ჩუენთა - მონად თქუენდა იესუჲსთჳს“ (); და კვლავ: „გინა თუ პავლე, გინა თუ აპოლო... ყოველივე თქუენი არს“ (). და ამ მონობას იგი გულმოდგინებით ემსახურება; რადგან ეს მონობა კი არ არის, არამედ თავისუფლებაზე უკეთესია. რადგან, ამბობს, ის არის მონა, ვინც ცოდვას სჩადის: „ყოველმან რომელმან ქმნეს ცოდვაჲ, მონაჲ არს იგი ცოდვისაჲ“ (). „უკუეთუ ვინმე სხუასა მოძღურებდეს და არა მოვიდეს სიცოცხლისა მათ მოძღურებათა უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესთა და ღმრთის მსახურებისა ამის მოძღურებასა ზედა, განლაღებულ არს, არარაჲ იცის“ ().
ამრიგად, უგუნურებაში ამაღლება ცოდნისგან კი არ ხდება, არამედ უცოდინარობისგან. რადგან ვინც ღვთისმოსაობის შესაბამის სიტყვებს იცნობს, სწორედ მან იცის ზომიერებაც; ხოლო ვინც ჯანსაღ სიტყვებს იცნობს, ის არ სნეულდება. რადგან რაც სხეულებში ანთებაა, ის არის სულებში უგუნურება; როგორც იქ ანთებულს ჯანმრთელად არ ვუწოდებთ, ასევე აქაც ქედმაღლებს ჯანმრთელებად ვერ მივიჩნევთ. მაშ, შესაძლებელია, რომ კაცმა რაიმე იცოდეს და მაინც არაფერი იცოდეს; რადგან ვინც იმას არ იცის, რაც უნდა იცოდეს, არაფერი იცის. და რომ ამპარტავნება სწორედ არაფრის ცოდნისგან იბადება, იქიდან ჩანს: ქრისტემ „თავი თჳსი დაიმდაბლა“ (); ამიტომ ვინც ეს იცის, არასოდეს იფიქრებს დიდად საკუთარ თავზე, რადგან ადამიანს არაფერი აქვს, თუ არა ღვთისგან; მაშასადამე, დიდად არ იფიქრებს. რადგან „რაჲ გაქუს, რომელი არა მიგიღებიეს?“ (). მან თავად დაბანა მოწაფეებს ფეხები. ვინც ეს იცის, როგორ აღიმაღლებს თავს?
ამის გამო ამბობს: „ოდეს ჰყოთ ბრძანებული თქუენდა, თქუთ, ვითარმედ: მონანი ვართ უჴმარნი“ (). მეზვერე მხოლოდ თავმდაბლობით გამართლდა, ხოლო ფარისეველი ქედმაღლობით დაიღუპა. ამრიგად, განლაღებულმა ამ ყოველივეს შესახებ არაფერი იცის. კვლავ თვით ქრისტე ამბობს: „უკუეთუ ბოროტსა ვიტყოდე, წამე ბოროტისათჳს; უკუეთუ კეთილსა, რაჲსათჳს მცემ?“ (). მაგრამ, ამბობს, „არამედ სნეულ არს ძიებისათჳს“ (). მაშ, ძიება სნეულებაა. და კიდევ: „სიტყუათა ლალვისათა“ (); მართებულად. რადგან როცა სული მსჯელობებით ცხელდება, როცა ქარიშხლით ირყევა, მაშინ ეძიებს; ხოლო როცა ჯანმრთელად არის, მაშინ აღარ ეძიებს, არამედ რწმენას იღებს.
ხოლო ძიებისა და სიტყვათა დავისგან არაფრის პოვნა არ შეიძლება. რადგან რასაც მხოლოდ რწმენა აღუთქვამს, როცა ძიება ამას იკისრებს, არც აჩვენებს და არც გაგების საშუალებას იძლევა. რადგან ვერც ის შეძლებს რაიმე საძიებლის პოვნას, ვინც თვალებს დახუჭავს და პოვნას მოინდომებს, და ვერც ის, ვინც თვალები გახელილი რომ ჰქონდეს, მაინც თავის თავს მიწაში ჩაფლავს, სხივს ზურგს შეაქცევს და იქ ეძებს. ასევე რწმენის გარეშე არაფერი მოიპოვება, არამედ აუცილებელია, რომ ბრძოლები იშვას. ამ ბრძოლებიდან წარმოიშობა „გმობანი, იჭუნი ბოროტნი“ (). ესე იგი, ძიებებისგან ბოროტი შეხედულებები და მოძღვრებები იბადება. მაშინ ვეჭვობთ ღმერთზე იმას, რაც არ გვმართებს, როცა ძიებებში ჩავცვივდებით. და კიდევ: „გულის წყრომანი“ (), ესე იგი, ფუჭი მოცლა, ან გაწელილი დავა. ან ამას გულისხმობს — გაუთავებელ ხახუნს: როგორც ქეციანი ცხვრები, როცა სხვებს ეხახუნებიან, ჯანმრთელებსაც ასნეულებენ, ასევე იქცევიან ეს ბოროტი კაცებიც.
და ამბობს: „ნაკლულევანთაჲ ჭეშმარიტებისაგან, რომელნი ჰგონებენ, ვითარმედ სარეწავ არს ღმრთის მსახურებაჲ“ (). ხედავ, რამდენ რამეს შობს, მისი თქმით, სიტყვათა დავა? სამარცხვინო მომხვეჭელობას, უმეცრებას, უგუნურებას; რადგან უგუნურებას უმეცრება შობს. ამის გამო ამბობს: „განეშორე ესევითართა მათგან“ (). არ უთქვამს: პირისპირ შეებრძოლეო, არამედ: განეშორე, ანუ გვერდი აუქციე. რადგან ამბობს: „მწვალებელსა კაცსა შემდგომად ერთისა და ორისა სწავლისა განეშორე“ (). ამით აჩვენებს, რომ მათი უმეცრება არა იმდენად უცოდინარობით, რამდენადაც დაუდევრობით არის გამოწვეული. რადგან როდის შეძლებ ფულის გამო მებრძოლი ადამიანების დარწმუნებას? ასეთებს სხვაგვარად ვერ დაარწმუნებ, თუ კვლავ არ მისცემ; და არც ასე აუვსებ მათ სურვილს.
რადგან, ამბობს, „ანგარების მოყვარის თვალი წილით არ ძღება“ ()1. ამიტომ, რადგან გამოუსწორებლად არიან, საჭიროა, რომ მათ გვერდი ავუქციოთ. ხოლო თუ იმას, ვისაც ბრძოლა დიდად ევალება, ურჩევს, პირისპირ არ შეეჯახოს და არ ჩაებას, მით უმეტეს გვირჩევს ჩვენ, ვინც ვსწავლობთ და მოწაფეთა რიგში ვდგავართ. ხოლო როცა თქვა, რომ ღვთისმოსაობას სარგებლად მიიჩნევენ, დაუმატა: „ხოლო ნანდჳლვე არს სარეწავ დიდ ღმრთის მსახურებაჲ უნაკლულოებით“ (), არა მაშინ, როცა კაცს ფული აქვს, არამედ როცა არ აქვს. რადგან მოციქული ღარიბს, სიღარიბის გამო სულმოკლეობაში რომ არ ჩავარდეს, წამოაყენებს და აღადგენს: ისინი, ამბობს, „ჰგონებენ, ვითარმედ სარეწავ არს ღმრთის მსახურებაჲ“ (). არის კიდეც, მაგრამ არა ასე, არამედ უფრო აღმატებულად. შემდეგ ჯერ იმ ფულად სარგებელს ამხობს და მხოლოდ მაშინ აღამაღლებს ღვთისმოსაობის ამ სარგებელს. რომ ის სარგებელი არაფერია, აშკარაა იქიდან, რომ აქ რჩება, ჩვენთან ერთად არ გადადის და არც ჩვენთან ერთად მიემგზავრება. საიდან არის ეს ცხადი?
რადგან „არარაჲ შემოვიღეთ სოფლად; ჩანს, რამეთუ არცა განღებად რას ჴელ-გუეწიფების“ (); ბუნება შიშველი მოვიდა და შიშველი წავა. ამიტომ ჩვენ ზედმეტი არ გვჭირდება; თუ არაფერი შემოგვიტანია, არც რაიმეს მქონენი წავალთ. „ხოლო მაქუნდეს თუ საზრდელ და საფარველ ჴორცთა, ამათ კმა-ვიყოფდეთ ჩუენ“ (). იმდენი და ისეთი უნდა ვჭამოთ, რამდენიც გამოსაკვებად კმარა; ისეთი უნდა შევიმოსოთ, რაც მხოლოდ ჩვენს დაფარვასა და სიშიშვლის დაფარვას ემსახურება — ზედმეტი არაფერი. ამას კი უბრალო სამოსელიც შეძლებს. შემდეგ ამით შეაგონებს და ამბობს: „ხოლო რომელთა ჰნებავს სიმდიდრე“ ().
2. სიმდიდრის გულისთქმა და სარწმუნოების ღვაწლი
მოციქულმა უბრალოდ მდიდრები კი არ თქვა, არამედ გამდიდრების მოსურნენი. რადგან შესაძლებელია, ვინმეს ფულიც ჰქონდეს, კეთილად განაგებდეს მას, არაფრად აგდებდეს და ღარიბებს უნაწილებდეს. ამრიგად, ასეთებს კი არ ამხელს, არამედ მათ, ვისაც სიმდიდრე სწყურია. ხოლო ვისაც გამდიდრება სურს, ამბობს: „ხოლო რომელთა ჰნებავს სიმდიდრე, შეცჳვიან განსაცდელსა და საფრჴესა და გულის თქუმათა მრავალთა უცნაურთა და მავნებელთა, რომელთა დაანთქნიან კაცნი მოსასრველად და წარსაწყმედელად“ (); აქ მოციქული მახეს ეშმაკის მახედაც წარმოაჩენს. კარგად თქვა - დაანთქნიან, რადგან ისე ჩაძირავენ, რომ ზემოთ ამოსვლასაც ვეღარ შეძლებენ. ესე იგი, მოსასრველად და წარსაწყმედელად. რადგან წერია: „რამეთუ ძირი არს ყოველთა ბოროტთაჲ ვეცხლის მოყუარებაჲ, რომლისა-იგი ვიეთმე გული უთქუმიდა და შესცთეს სარწმუნოებისაგან და თავნი თჳსნი შესთხინეს სალმობათა მრავალთა“ (). აჰა, ორ რამეს ასახელებს; მაგრამ ის, რაც მათთვის უფრო ძლიერი ჩანს, აქ ბოლოში მოაქცია - მრავალი სალმობა. ამას სხვაგვარად ვერ შეიტყობ, თუ მდიდრებთან არ იცხოვრებ და არ ნახავ, რამდენს ჩივიან და რამდენს გლოვობენ.
ხოლო შენ კი, ღვთის კაცო. დიდი ღირსებაა, რადგან, მართალია, ყველანი ღვთის ადამიანები არიან, მაგრამ განსაკუთრებით მართალნი: არა მხოლოდ შექმნის საფუძვლით, არამედ ღმერთთან განსაკუთრებული მიკუთვნების საფუძვლითაც. თუ ღვთის კაცი ხარ, ამბობს, ნურც ზედმეტს ეძებ და ნურც იმას, რაც ღმერთთან არ მიგიყვანს, არამედ: „ამას ევლტოდე, შეუდეგ სიმართლესა, ღმრთის მსახურებასა, სარწმუნოებასა, სიყუარულსა, მოთმინებასა, სიმშჳდესა“ (). ორივე ბრძანება დაჟინებით არის ნათქვამი. არ უთქვამს: განშორდი და მიუახლოვდი, არამედ: გაექეცი და სდიე სიმართლეს, რათა მომხვეჭელობაში არ ჩავარდე. ღვთისმოსაობას - მოძღვრებათა სისწორეს; რწმენას, რომელიც გამოძიებას ეწინააღმდეგება; სიყვარულს, მოთმინებას, სიმშვიდეს. შემდეგ ამბობს: „მოიღუაწე ღუაწლი იგი კეთილი სარწმუნოებისაჲ, შეიტკბე საუკუნოჲ იგი ცხორებაჲ“ (). აჰა, საზღაურიც. ანუ: „რომელსაცა იჩინე, და აღიარე კეთილი იგი აღსარებაჲ წინაშე მრავალთა მოწამეთა“ (), საუკუნო ცხოვრების სასოებით. ეს ნიშნავს: ნუ შეარცხვენ იმ კადნიერებას; რატომ ირჯები უსარგებლოდ?
მაგრამ რომელ განსაცდელსა და მახეს ამბობს, რომ გამდიდრების მოსურნენი ითმენენ? რადგან ვერცხლისმოყვარეობა რწმენისგან აცდენს მათ, საფრთხეებში ახვევს და უფრო გაუბედავებად აქცევს. და უგუნურ გულისთქმებსაც, ამბობს. როგორ არ არის უგუნური გულისთქმა, როცა სულელებსა და ჯუჯებს ინახავენ არა კაცთმოყვარეობისთვის, არამედ გასართობად? როცა ეზოებში თევზებს კეტავენ, მხეცებს კვებავენ, ძაღლებით არიან დაკავებულნი, ცხენებს რთავენ და მათზე არანაკლებ ზრუნავენ, ვიდრე შვილებზე? ყოველივე ეს უგუნური და ზედმეტია: არაფერია აუცილებელი, არაფერია სასარგებლო.
გულისთქმები, ამბობს, უგუნური და მავნებელიაო. რომელი მავნებელი? როცა უწესო სიყვარულებით იწვიან, როცა მოყვასისას ეტანებიან, როცა ფუფუნებას ეჭიდებიან, როცა სიმთვრალე სწყურიათ, როცა კვლასა და სხვათა დაღუპვას ესწრაფვიან. ბევრნი კი ასეთი ვნებების გამო ტირანიის მოპოვებასაც შეეცადნენ და დაიღუპნენ. ჭეშმარიტად, ასეთი კაცი უსარგებლოსთვის ირჯება, უფრო კი - მავნებელისთვის.
კარგად თქვა: „შესცთეს სარწმუნოებისაგან“ (), რადგან ვერცხლისმოყვარეობა, როცა მათ თვალებს თავისკენ მიიზიდავს და ნელ-ნელა იტაცებს, გზის დანახვას არ აცლის. როგორც ვინმე სწორ გზაზე მიდის, მაგრამ გონება სხვა რამეზე აქვს მიპყრობილი: მიდის კი, მაგრამ ხშირად გაუცნობიერებლად ჩაუვლის იმ ქალაქს, რომლისკენაც მიიჩქაროდა, რადგან ფეხები უბრალოდ და ამაოდ მიათრევს; ასეთივე რამ არის ვერცხლისმოყვარეობაც. და კიდევ: „თავნი თჳსნი შესთხინეს სალმობათა მრავალთა“ (). ხედავ, სიტყვით შესთხინეს რაზე მიანიშნა? ხოლო რასაც იგი ამ გამოკვეთილი სიტყვით აჩვენებს, ეს არის: გულისთქმები ეკლებია; და როგორც ეკლებში, საიდანაც უნდა შეეხოს კაცი მათ, ხელებს სისხლით აივსებს და ჭრილობებს მიიღებს, ასევე გულისთქმებისგანაც იმავეს დაითმენს ის, ვინც მათში ჩავარდება, და სულს ტკივილებით შემოირტყამს. მითხარი, რამდენი საზრუნავი აქვთ, რამდენი სალმობა - ამ გულისთქმებით ყოვლითურთ განგმირულებს? ამის თქმა შეუძლებელია.
ამიტომ ამბობს: „ამას ევლტოდე, შეუდეგ სიმართლესა, ღმრთის მსახურებასა, სარწმუნოებასა, სიყუარულსა, მოთმინებასა, სიმშჳდესა“ (). რადგან სიმშვიდე სიყვარულისგან მოდის. ამბობს: „მოიღუაწე ღუაწლი იგი კეთილი სარწმუნოებისაჲ“ (). აქ ტიმოთეს კადნიერებასა და მხნეობას აქებს, რადგან, ამბობს, ყველას წინაშე კადნიერებით აღიარე. მას კათაკმევლობის დროს მიღებულ სწავლებასაც ახსენებს: „შეიტკბე საუკუნოჲ იგი ცხორებაჲ“ (), ამბობს. ამრიგად, მხოლოდ აღსარება კი არ არის საჭირო, არამედ მოთმინებაც, რათა აღსარებაში მუდამ დარჩე; ასევე ძლიერი ბრძოლა და უთვალავი ოფლი, რათა არ დაეცე, რადგან მრავალია საცდური და მრავალია დაბრკოლება. ამიტომაც არის ნათქვამი: „ვითარ-იგი იწრო არს ბჭე და საჭირველ გზაჲ“ ().
ამიტომ ყოველი მხრიდან უნდა ვიყოთ შემოზღუდულნი, ყოველი მხრიდან სარტყელშემორტყმულნი; რადგან ყოველმხრივ ურიცხვი სიამოვნება ჩნდება, რომლებიც სულის თვალებს იზიდავს: სხეულთა, ფულის, ფუფუნების, უდებების, დიდების, რისხვის, ძალაუფლებისა და პირველობისმოყვარეობის სიამოვნებანი. ისინი ბრწყინვალე და მიმზიდველი სახით ჩანან და საკმარისნი არიან, რომ მოხიბლულნი შეიტყუონ — ისინი, ვისაც ჭეშმარიტება ძლიერ არ უყვარს; ჭეშმარიტება კი მკაცრია და არაფერს საამოს არ შეიცავს. რატომ? იმიტომ, რომ იგი მთელ სიამეს მომავალში ჰპირდება, ხოლო ისინი უკვე ახლა გვთავაზობენ პატივს, სიამოვნებებსა და მოსვენებებს - არა ჭეშმარიტს, არამედ მხოლოდ გარედან შეფერადებულს. ამიტომ, თუ ვინმე უხეში, მოდუნებული და უღონო აღმოჩნდება, იმ სიამოვნებებს მიეკრობა, რადგან სათნოებისთვის გასაწევ შრომათა წინაშე მოდუნდა. ასეა გარეგან ასპარეზობებშიც: ვისაც გვირგვინები ძლიერ არ უყვარს, შეუძლია თავიდანვე ნადიმებსა და სიმთვრალეს მიეკრას; ასე იქცევიან კიდეც მოკრივეთა შორის მშიშარანი და უღონონი; ხოლო ისინი, ვინც გვირგვინს უმზერენ, უთვალავ დარტყმას იტანენ, რადგან მომავალ სიკეთეთა სასოებით საზრდოობენ და კვლავ დგებიან.
3. ვერცხლისმოყვარეობის სენი და სიმდიდრის ამაოება
ამიტომ გავექცეთ ბოროტებათა ფესვს და ყოველივეს გავექცევით. როგორც ამბობს: „რამეთუ ძირი არს ყოველთა ბოროტთაჲ ვეცხლის მოყუარებაჲ“ (); ეს პავლემ წარმოთქვა, უფრო კი ქრისტემ პავლეს მიერ. ხოლო ვნახოთ, როგორ არის ეს. თვით საქმეთა გამოცდილებაც მოწმობს ამას. რომელი ბოროტება არ ხდება ფულის გამო? უფრო სწორად, არა ფულის გამო, არამედ იმათი ბოროტი ნების გამო, რომელთაც არ იციან მისი გამოყენება? რადგან შესაძლებელი იყო ფულის ჯეროვნად გამოყენება და მისით სასუფევლის დამკვიდრებაც; ახლა კი იმას, რაც ღარიბთა შემწეობისთვის, ჩვენი შეცოდებების შემსუბუქებისთვის, ღმერთის წინაშე მოწონებისა და სათნოყოფისთვის მოგვეცა, უბადრუკ ღარიბთა წინააღმდეგ ვიყენებთ, უფრო კი საკუთარი სულის წინააღმდეგ და ღმერთის განრისხებისთვის. რადგან ერთს ვინმემ ფული წაართვა და სიღარიბით შემოსა, საკუთარი თავი კი სიკვდილით; იმ ადამიანს აქ სიღარიბით ადნობს, საკუთარ თავს კი განუწყვეტელი სასჯელით. განა ეს თანასწორია?
მაშ, რომელი ბოროტება არ არის ამისგან? განა ანგარებანი არა? განა ძარცვანი არა? განა გოდებანი არა? განა მტრობანი არა? განა ბრძოლანი არა? განა დავანი არა? განა მკვდრებამდეც არ გაიწოდეს ხელები? განა მამებამდე და ძმებამდეც არა? განა ბუნების კანონები, ღმერთის მცნებები და, უბრალოდ, ყველაფერი არ დაამხეს იმ გულისთქმით შეპყრობილებმა? განა სასამართლოები ამის გამო არ არის?
ამიტომ მოაცილე ფულისმოყვარეობა და შეწყდება ომი, შეწყდება ბრძოლა, შეწყდება მტრობა, შეწყდება შუღლი და დავა. ასეთი ფულის მოყვარეები, როგორც მავნებლები და მგლები, ქვეყნიერებიდან უნდა განიდევნებოდნენ. რადგან როგორც რომელიღაც საწინააღმდეგო და მძაფრი ქარები, მშვიდ ზღვას რომ დაუბერავენ, საფუძვლიდან ამოაბრუნებენ მას, ისე რომ ფსკერის ქვიშაც ზემო ტალღებს ერევა, ასევე ფულის მოყვარეები ყველაფერს თავდაყირა აყენებენ. ფულის მოყვარე არავის იცნობს მეგობრად; მაგრამ რას ვამბობ მეგობარს? თვით ღმერთსაც კი არ იცნობს, რადგან იმ გულისთქმით შეპყრობილი მძვინვარებს. ნუთუ არ ხედავთ ტიტანებს, მახვილებით ხელში რომ გამოდიან? ის მხოლოდ მძვინვარების წარმოდგენაა. ფულის მოყვარეები კი ასეთები არ არიან, არამედ ჭეშმარიტად მძვინვარებენ და გონებიდან გადასულან; და თუ მათ სულს გააშიშვლებ, ასე აღჭურვილს იპოვი: იგი არა ერთ ან ორ მახვილს, არამედ ურიცხვს ფლობს, არავის ცნობს, ყველას წინააღმდეგ ცოფობს, ყველას ესხმის თავს და ყველას წინააღმდეგ ყეფს, ძაღლებს კი არ კლავს, არამედ ადამიანთა სულებს და თვით ცის მიმართ დიდ გმობას წარმოთქვამს. ფულის მოყვარეების მიერ ყველაფერი გადატრიალდა, ყველაფერი დაიღუპა ფულის მიმართ მძვინვარებისაგან. ვის დავადანაშაულებ, ვის, არ ვიცი; ასე იპყრობს ეს სენი ყველას: ზოგს მეტად, ზოგს ნაკლებად, მაგრამ მაინც ყველას. და როგორც ცეცხლი, ტყეში ჩავარდნილი, ყველაფერს ანადგურებს და აოხრებს, ასევე ამანაც ქვეყნიერება გადაატრიალა; მეფეები, მთავრები, კერძო პირები, ღარიბები, ქალები, მამაკაცები, ბავშვები — ყველანი თანაბრად შეპყრობილნი არიან ამ ბოროტებით. თითქოს რაღაც წყვდიადი ეფინებოდეს ქვეყნიერებას, არავინ ფხიზლდება; არამედ ანგარების წინააღმდეგ ურიცხვი ბრალდება კერძოდაც და საჯაროდაც წარმოითქმის, გამოსწორება კი არსად არის.
მაშ, რა უნდა მოხდეს? როგორ ჩავაქრობთ ალს? რადგან მისი ჩაქრობა შესაძლებელია, თუნდაც ალი თვით ცამდე იყოს აღმართული; მხოლოდ მონდომებაა საჭირო და აუცილებლად დავძლევთ ამ კოცონს. რადგან როგორც მონდომებით გაიზარდა, ასევე მონდომებითვე დაინგრევა. განა ჩვენმა ნებამ არ შექმნა იგი? მაშ, ნებაც შეძლებს მის ჩაქრობას; ოღონდ მოვინდომოთ. ხოლო როგორ გაჩნდება მონდომება? თუ ვიხილავთ ამქვეყნიური სიმდიდრის ამაოებასა და ზედმეტობას — რომ იქ ჩვენთან ერთად ვერ წავა, რომ აქაც გვტოვებს, რომ თვითონ აქ რჩება, მისგან მიღებული ჭრილობები კი ჩვენთან ერთად მიდის; თუ ვიხილავთ, რომ იქ დიდი სიმდიდრეა; თუ ამქვეყნიურ სიმდიდრეს იმ სიმდიდრეს შევადარებთ, ის ტალახზე უფრო უღირსი გამოჩნდება; თუ ვიხილავთ, რომ ურიცხვ საფრთხეს შეიცავს, რომ მისი სიამოვნება დროებითია და ნაღველთან შერეული; თუ კარგად განვჭვრეტთ იმ სიმდიდრეს, საუკუნო სიცოცხლის სიმდიდრეს, მაშინ შევძლებთ ამქვეყნიური სიმდიდრის არად ჩაგდებას; თუ ვიხილავთ, რომ იგი არაფერში გვარგებს, არც დიდებისთვის, არც ჯანმრთელობისთვის, არც სხვა რამისთვის, არამედ, პირიქით, გვძირავს დაღუპვასა და წარწყმედაში; თუ გაიგებ, რომ აქ მდიდრობ და მრავალი გყავს ხელქვეითად, იქ კი, წასვლისას, მარტოხელა და შიშველი წახვალ. თუ ამას განუწყვეტლად გავუმეორებთ საკუთარ თავს და სხვებისგანაც მოვისმენთ, იქნებ რაიმე სიჯანსაღე და ამ მძიმე სასჯელისაგან გათავისუფლებაც გამოჩნდეს.
მარგალიტი მშვენიერია? მაგრამ გაიაზრე, რომ ზღვის წყალია, რომ ადრე მის წიაღში იყო გადაგდებული. ოქრო და ვერცხლი მშვენიერია? მაგრამ გაიაზრე, რომ მიწა და ნაცარი იყო და არის. აბრეშუმის სამოსლები მშვენიერია? მაგრამ ჭიების ნაქსოვია; ეს ადამიანური შეხედულება და წინასწარი წარმოდგენაა, ამ ნაქსოვს ბუნებით არ აქვს სილამაზე. რადგან იმას, რასაც ბუნებით აქვს სილამაზე, მასწავლებლები არ სჭირდება. შენ კი, თუ იხილავ სპილენძის მონეტას, უბრალოდ ოქროთი შეღებილს, თავდაპირველად გაოცდები და მას ოქროს უწოდებ; ხოლო როცა ამ საქმეთა მცოდნენი მოტყუებას დაგანახებენ, გაოცებაც მოტყუებასთან ერთად გაქრება. ხედავ, რომ ოქროს ბუნებით არ აქვს მშვენიერება? მაგრამ არც ვერცხლს აქვს; რადგან თუ კალას იხილავ, ვერცხლად ჩათვლი და გაოცდები, ისევე როგორც სპილენძს — ოქროდ; და მასწავლებლები გჭირდება, რომ გაიგო, რით უნდა გაოცდე.
ასე რომ, თვალები არ გვყოფნის გარჩევისთვის. ყვავილები კი ასეთნი არ არიან, არამედ იმ საგნებზე ბევრად უკეთესნი არიან. ვარდს რომ იხილავ, მასწავლებლები არ გჭირდება, არამედ თვითონვე იცი ანემონისა და იების გარჩევაც; ასევე შროშნებისა და თითოეული ყვავილისაც. მაშ, რაც ხდება, სხვა არაფერია, თუ არა წინასწარი წარმოდგენა. და რომ ეს დამღუპველი ვნება წინასწარი წარმოდგენიდან მოდის, მოდი, მითხარი: მეფეს რომ მოესურვებინა კანონით ვერცხლი ოქროზე უფრო ძვირფასად დაედგინა, განა გაოცებასა და სიყვარულს ვერცხლზე არ გადაიტანდით? ასე ყველგან ანგარებისა და ვარაუდის ტყვეობაში ვართ. და რომ ასეა, ანუ ნივთი იშვიათობის გამო ფასდება და არა ბუნებით, ამას ისიც აჩვენებს: ჩვენთან იაფი ნაყოფები კაპადოკიელთა ქვეყანაში ძვირფასია, ხოლო სერთა ქვეყანაში სხვა რამეები კიდევ უფრო ძვირფასია, ვიდრე ჩვენთან ძვირფასად მიჩნეული ნივთები; იქიდან მოდის ეს სამოსლებიც. ხოლო სურნელმტვირთველ არაბეთსა და ინდოეთში, სადაც ძვირფასი ქვებია, მრავალი ასეთი რამ შეიძლება იპოვოს კაცმა. ასე წინასწარი წარმოდგენაა, ასე ადამიანური ვარაუდია ასეთი რამეები; და არაფერს ვაკეთებთ განსჯით, არამედ უბრალოდ და შემთხვევით. ამიტომ ერთხელ მაინც გამოვფხიზლდეთ ამ სიმთვრალისაგან; ვიხილოთ ჭეშმარიტად მშვენიერი, ბუნებით მშვენიერი — ღვთისმოსაობა და სიმართლე — რათა აღთქმულ კეთილთ მივემთხვიოთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ძველი ქართული ბიბლიური ტექსტი ამ მუხლისთვის კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩