📋 სარჩევი
„უკუეთუ ვისმე ეპისკოპოსობის უნდეს, კეთილისა საქმესა გული ეტყჳს. ჯერ-არს ეპისკოპოსისაჲ, რაჲთა უბრალო იყოს, ერთის ცოლის ქმარ, ფრთხილ, წმიდა, შემკულ, სტუმართ მოყუარე, სწავლულ, არა მეღჳნე, არა ანგაჰრ, არა საძაგელის შემძინელ, არამედ მყუდრო, ულალველ, ვერცხლის უყუარულ, თჳსისა სახლისა კეთილად განმგებელ, შვილნიმცა უსხენ დამორჩილებულნი ყოვლითა ღირსებითა.“ ().
1. ეპისკოპოსობის სურვილი და წინამძღოლის ღირსება
როდესაც ეპისკოპოსობის შესახებ სიტყვაზე გადასვლას აპირებს, ერთბაშად აჩვენებს, როგორი უნდა იყოს ეპისკოპოსი; ამას იგი არა ტიმოთესადმი ცალკე შეგონების რიგით აკეთებს, არამედ ისე, თითქოს ყველას ესაუბრება და ტიმოთეს მეშვეობით ყველას აწესრიგებს. და რას ამბობს? „უკუეთუ ვისმე ეპისკოპოსობის უნდეს“ (), ამბობს, არ ვკიცხავ; რამეთუ ეს წინამძღოლობის საქმეა. თუ ვინმეს ისეთი მისწრაფება აქვს, რომ მხოლოდ მთავრობასა და ხელმწიფებას კი არ ეტრფის, არამედ მზრუნველ წინამძღოლობას, არ ვკიცხავ; რადგან, ამბობს, „კეთილისა საქმესა გული ეტყჳს“ (). ვინაიდან მოსემაც ისურვა ეს საქმე, მაგრამ არა ძალაუფლება; და ისე ისურვა, რომ მოესმინა: „ვინ დაგადგინა შენ მთავრად და მსაჯულად ჩუენ ზედა“ ()? თუ ვინმემ ასე ისურვა, ისურვოს; რამეთუ ეპისკოპოსობა იმიტომ ეწოდა, რომ ეპისკოპოსი ყველას ზედამხედველობდეს.
ამიტომ, ამბობს, „ჯერ-არს ეპისკოპოსისაჲ, რაჲთა უბრალო იყოს, ერთის ცოლის ქმარ“ (). ამით იგი კანონს კი არ ადგენს, თითქოს ამის გარეშე ეპისკოპოსად გახდომა შესაძლებელი არ იყოს, არამედ უზომობას ზღუდავს; რადგან იუდეველთა შორის ნებადართული იყო მეორედ ქორწინებაც და ერთდროულად ორი ცოლის ყოლაც, ვინაიდან „პატიოსან არს ქორწილი ყოვლითავე“ (). ზოგნი კი ამბობენ, რომ ეს იმისთვის ითქვა, რათა იგი ერთი ცოლის ქმარი იყოს. „უბრალო“. „უბრალო“ რომ თქვა, ამით მთელი სათნოება მოიცვა. ამიტომ, თუ ვინმემ თავის თავში რაიმე შეცოდებები იცის, კარგად არ იქცევა, როცა იმ საქმეს მიელტვის, საიდანაც თავისი საქმეებით თვითონვე განდევნა თავი; ასეთ კაცს წინამძღვრობა კი არა, მორჩილება მართებს. რადგან წინამძღოლი ყოველ ლამპარზე უფრო ბრწყინვალე უნდა იყოს და შეუბღალავი ცხოვრება ჰქონდეს, ისე რომ ყველანი მას შეჰყურებდნენ და საკუთარ ცხოვრებას მისი ცხოვრების მიხედვით აყალიბებდნენ. ამ ვრცელ შეგონებას კი პავლე უბრალოდ როდი მიმართავს: ტიმოთეც აპირებდა ეპისკოპოსების დადგენას, რასაც ტიტესადმი წერისასაც შეაგონებდა; და რადგან მოსალოდნელი იყო, რომ მრავალი ამ საქმეს ისურვებდა, ამიტომაც ამ მითითებებს ამცნებს.
„ფრთხილი“, ამბობს, ანუ გამჭრიახი, ყოველი მხრიდან უთვალავი თვალი რომ აქვს, მახვილად ხედავს და გონების თვალს არ აბლაგვებს. რამეთუ მრავალი რამ ხდება, რაც საქმეთა ნათლად და მათი ნამდვილი მდგომარეობით დანახვას უშლის ხელს; სულის დათრგუნვაც, საზრუნავებიც, საქმეთა სიმრავლეც და მრავალი სხვა ყოველი მხრიდან მოაწყდება. ამიტომ მას ფხიზლად ყოფნა მართებს: მხოლოდ თავისაზე კი არ უნდა ზრუნავდეს, არამედ სხვებისაზეც. გამოფხიზლებული უნდა იყოს, სულით დუღდეს და, ასე ვთქვათ, ცეცხლს სუნთქავდეს; იგი იმ სარდალზე მეტადაც უნდა შრომობდეს და მსახურებდეს, რომელიც ღამითა და დღისით ლაშქარს უვლის, და ყველასთვის ზრუნვა და საზრუნავი ჰქონდეს. „წმიდა, შემკული, სტუმართმოყვარე“. რადგან ეს თვისებები მორჩილთაგან ბევრსაც აქვს (ასეთ საქმეებში ისინიც მთავართა თანასწორნი უნდა იყვნენ), ეპისკოპოსთა გამორჩეულობის საჩვენებლად დაამატა: „სწავლების უნარის მქონე“; ეს უკვე აღარ მოეთხოვება მორჩილს, ხოლო ყველაფერზე მეტად სწორედ ეს უნდა ჰქონდეს მას, ვისაც ეს წინამძღვრობა ჩაბარებია.
„არა მეღჳნე“. აქ მთვრალს კი არ გულისხმობს, არამედ შეურაცხმყოფელს, თვითნებურს: „არა ანგაჰრ“. აქ იგი მხოლოდ იმას კი არ გულისხმობს, ვინც ხელით არ სცემს. მაშ რას ნიშნავს „არა ანგაჰრ“? რადგან არიან ისეთებიც, ვინც ძმების სინდისს უადგილოდ სცემენ, ვფიქრობ, ახლა სწორედ ასეთებზე მიანიშნებს. „არა საძაგელის შემძინელ, არამედ მყუდრო, ულალველ, ვერცხლის უყუარულ, თჳსისა სახლისა კეთილად განმგებელ, შვილნიმცა უსხენ დამორჩილებულნი ყოვლითა ღირსებითა“ ().
თუ „ქორწინებული ზრუნავს სოფლისასა“ (), ეპისკოპოსმა კი სოფლისაზე არ უნდა იზრუნოს, მაშ როგორ ამბობს: „ერთის ცოლის ქმარ“ ()? ზოგნი ამბობენ, რომ პავლემ ცოლისაგან თავისუფლად დარჩენილზე მიანიშნა; ხოლო თუ ეს ასე არ არის, შესაძლებელია, ცოლის მქონეც ისე იყოს, „ვითარმცა არა ესხნეს“ (). მაშინ ხომ ქორწინება კეთილად დაუშვა, იმ საქმის მაშინდელი ბუნების შესაბამისად. მაგრამ ქორწინების კეთილად გამოყენებაც შესაძლებელია, თუ ვინმე ინებებს. რამეთუ როგორც სიმდიდრეს ძნელად შეჰყავს ცათა სასუფეველში, მაგრამ არაერთ შემთხვევაში მდიდრები მაინც შევიდნენ, ასევეა ქორწინებაც. მაგრამ რას ამბობ, მითხარი? ეპისკოპოსზე საუბრისას ამბობდა, რომ იგი არ უნდა იყოს მთვრალი, არამედ სტუმართმოყვარე, მაშინ როცა ამათზე უფრო დიდი მოთხოვნები უნდა ეთქვა. რატომ არ თქვა: „ეპისკოპოსი ანგელოზი უნდა იყოს, არც ერთ ადამიანურ ვნებას არ უნდა ექვემდებარებოდეს“ — ის დიდი მცნებები, რომლებიც ქრისტემ თქვა და რომლებიც მორჩილთაც უნდა ჰქონდეთ: ჯვარცმული იყოს და სული მუდამ ხელებში ეჭიროს? ეს ქრისტემაც თქვა: „მწყემსმან კეთილმან სული თჳსი დადვის ცხოვართათჳს“ (); და კვლავ: „და რომელმან არა აღიღოს ჯუარი თჳსი და შემომიდგეს მე, იგი არა არს ჩემდა ღირს“ (); ნაცვლად ამისა კი ამბობს: „არა მეღჳნე“?
კარგი იმედი გვქონია, თუ ეპისკოპოსს ამგვარი მოთხოვნების შესახებ უნდა შეაგონებდნენ. რატომ არ თქვი: „იგი უკვე მიწიდან გადასული უნდა იყოს“? მაგრამ რაც ერისკაცებს უბრძანე, იმავეს ეპისკოპოსს არ უბრძანებ. ხოლო ერისკაცებს რას ეუბნება? „მოაკუდინენით უკუე ასონი თქუენნი ქუეყანასა ზედა“ (); და კვლავ: „რამეთუ, რომელი – იგი მოკუდა, განმართლებულ არს ცოდვისაგან“ (); და კვლავ: „ხოლო ქრისტესთა მათ ჴორცნი თჳსნი ჯუარს-აცუნეს“ (); და ქრისტეც კვლავ ამბობს: „რომელმან არა იჯმნეს ყოვლისაგან მონაგებისა თჳსისა ... არა არს ჩემდა ღირს“ (; )1. მაშ რის გამო არ უთქვამს ეს? იმიტომ, რომ ასეთები მცირედნი თუ მოიძებნებოდნენ, ეპისკოპოსები კი მრავლად იყო საჭირო — ყოველ ქალაქში წინამძღვრები.
2. სახლის გამგებლობა და კეთილი მოწმობა
ამრიგად, რადგან ეკლესიათა საქმეები ჩასაფრებული მტრობის სამიზნე უნდა გამხდარიყო, ამიტომ ზომიერი სათნოება თქვა და არა ის ზეციური, მაღალი; რადგან ფხიზლად, წესიერად და თავშეკავებულად ყოფნა ბევრისთვის შესაძლებელი იყო. როგორც ამბობს: „შვილნიმცა უსხენ დამორჩილებულნი ყოვლითა ღირსებითა“ (). რამეთუ მაგალითები საკუთარი სახლიდან უნდა მოდიოდეს. რადგან ვინ დაიჯერებს, რომ სხვის შვილს დაიმორჩილებს ის, ვისაც საკუთარი ძე არ დაუმორჩილებია? „თჳსისა სახლისა კეთილად განმგებელ“ (). ამას გარეშენიც ამბობენ: სახლის კარგი განმგებელი მალე საზოგადო საქმეთა მართვასაც შეძლებს.
რამეთუ ეკლესიაც სწორედ ეს არის, თითქოს მცირე სახლი; და როგორც სახლში არიან შვილები, ცოლი და მსახურები, და მათზე უფროსობა კაცს აქვს აღებული, ასევე ეკლესიაშიც სხვა არაფერია, თუ არა იგივე: შვილები, ქალები, მსახურები. თუ ეკლესიის წინამდგომელს წინამძღვრობაში თანამოზიარენი ჰყავს, სახლშიც ჰყავს კაცს თანამოზიარედ ცოლი. მაგრამ აქ ხომ ქვრივებისა და ქალწულების საზრდოზე ზრუნვაა საჭირო? იქაც ჰყავს კაცს მონები და ქალიშვილები; სხვაფრივ კი სახლის მართვა უფრო ადვილია. მაშ, ვინც საკუთარ სახლს კარგად ვერ განაგებს, ეკლესიის საქმეებს როგორღა განაგებს?
შემდეგ კი თქვა: „ხოლო უკუეთუ ვინმე თჳსისა სახლისა განგებაჲ არა იცის, ვითარ-მე ეკლესიათა ღმრთისათა მოღუაწებაჲ აგოს?“ (). „ნუ ახალნერგ“ (), ამბობს. აქ ახალგაზრდას კი არ გულისხმობს, არამედ ახლად დამოძღვრილს; რადგან ამბობს: „მე დავასხ, აპოლო მორწყო, ხოლო ღმერთმან აღაორძინა“ (). ამრიგად, ამის ცხადყოფა სურდა და ეს თქვა. თორემ რა უშლიდა ხელს, ეთქვა: „ნუ იქნება ახალგაზრდა“? მაშ რატომ, იტყვის ვინმე, თვითონ პავლე ტიმოთეს, ჯერ კიდევ ახალგაზრდას, მმართველად აყენებდა? ამას მოწმობს კიდეც, როცა მას ეუბნება: „ნუმცა ვინ სიჭაბუკესა შენსა შეურაცხ-ჰყოფნ“ ().
[იმიტომ, რომ იცოდა მისი დიდი სათნოება; იცოდა, რომ ტიმოთე ცხოვრებაში მეტად ზედმიწევნითი იყო; და სწორედ ამის მცოდნე წერილში ამბობს: „სიყრმითგან საღმრთონი წიგნნი იცნი“ ()2. ხოლო რომ მეტად მკაცრი მარხვაც ჰქონდა, ამას ცხადყოფს სიტყვა: „ღჳნოჲცა მცირედ იჴუმიე ... ზედაჲსზედა უძლურებისა შენისათჳს“ (); სხვა საკითხებთან ერთად ამის შესახებაც მისწერა, რადგან რომ არ სცოდნოდა, ეს ყველაფერი ტიმოთეს უკვე აღსრულებული ჰქონდა, არც დაწერდა და არც მოწაფეს უბრძანებდა ასეთ რამეს.] ამიტომ, რადგან მაშინ წარმართთაგან ბევრი მოდიოდა და ნათელს იღებდა, ამბობს: ახალნერგს, ესე იგი ახლად დამოძღვრილს, მაშინვე ნუ შეიყვანთ წინამძღვრობის მძიმე ტვირთში. რადგან თუ მოწაფედ გახდომამდე სწრაფად მოძღვრად იქცევა, უგუნურებაშიც ვარდება; თუ, ვიდრე მორჩილება ისწავლოს, მმართველთა შორის აღმოჩნდება, ამპარტავნდება. სწორედ ამიტომ დაუმატა: „რაჲთა არა განლაღნეს და საშჯელსა შევარდეს ეშმაკისასა“ (); ესე იგი, იმავე მსჯავრში, რომელიც ეშმაკმა უგუნურების გამო დაითმინა.
„არამედ ჯერ-არს მისა, რაჲთა წამებაჲცა კეთილი აქუნდეს გარეშეთგან, რაჲთა არა ყუედრებასა შევარდეს და საფრჴესა ეშმაკისასა“ (). მართებულად! რადგან მას მათგან საყვედურის ატანა მოუწევს. ალბათ ამიტომაც თქვა: „ერთის ცოლის ქმარ“ (), თუმცა სხვაგან ამბობს: „მნებავს ყოვლისა კაცისა ყოფად, ვითარცა თავი ჩემი“ (), ესე იგი, თავშეკავებაში. რადგან ზედმიწევნით მკაცრი ცხოვრების მოთხოვნა საქმეს ვიწრო ჩარჩოში მოაქცევდა, სწორედ ამიტომ მოითხოვა ზომიერი სათნოება. რადგან ყოველ ქალაქში წინამძღვარი უნდა დადგენილიყო; მოისმინე, როგორ წერს ტიტეს: „რაჲთა ... და დაადგინნე ქალაქად-ქალაქად ხუცესნი, ვითარცა-იგი მე გიბრძანე შენ“ (). მაგრამ რა, თუ კეთილი მოწმობა და კარგი სახელი აქვს, თვითონ კი ასეთი არ არის? უპირველესად, ეს ძნელია; რადგან სასურველია, მართალთ მტრებთანაც მართალი სახელი ჰქონდეთ. მაგრამ აქ მან მხოლოდ ამას არ დასჯერდა; არ თქვა: საჭიროა მას მოწმობა ჰქონდესო, არამედ: საჭიროა მას მოწმობაც ჰქონდესო, როგორც სხვა თვისებებთან ერთად ესეც; რადგან ნამდვილად მხოლოდ ეს არ არის საჭირო.
მაშ, რა, თუ მასზე ცუდს ამბობენ ფუჭად და შურის გამო, მით უმეტეს, როცა წარმართები არიან? ასე არ არის; რადგან დაუძრახავი ცხოვრების მქონეს ისინიც კი პატივს სცემენ. როგორ? — იტყვის ვინმე. მოისმინე, როგორ ამბობს პავლე თავის თავზე: „გმობითა და ქებითა“ (). რადგან მოციქულთა ცხოვრებაში მოსაჭიდს კი არ პოულობდნენ, არამედ ქადაგებაში; ამიტომ ამბობს: „გმობითა“ (). ქადაგების გამო მათ ცილს სწამებდნენ, როგორც „მაცთურნი“ () და გრძნეულნი. ამასაც იმიტომ აკეთებდნენ, რომ მათ ცხოვრებაში მოსაჭიდს ვერაფერს პოულობდნენ. აბა რატომ არავის უთქვამს მოციქულებზე, რომ მეძავნი, აღვირახსნილნი და მომხვეჭელნი იყვნენ, არამედ მხოლოდ „მაცთურნი“, რაც მარტო ქადაგებას ეხებოდა? განა არა იმიტომ, რომ დაუძრახავი ცხოვრება ჰქონდათ? ცხადია, ასეა.
ამგვარად ვიცხოვროთ ჩვენც, და ვერავინ იტყვის ჩვენზე ცუდს, თუნდაც მტერი იყოს, თუნდაც ურწმუნო. რადგან ვისაც ბრწყინვალე ცხოვრება აქვს, მტრებისა და ურწმუნოებისთვისაც პატივსაცემია; რადგან ჭეშმარიტება მტრებსაც კი პირს უხშობს. მახეში კი როგორ ვარდება? როცა ხშირად იმავე ცოდვებში ებმება, რომლებშიც ისინიც. რადგან თუ ასეთი იქნება, ეშმაკი მას სწრაფად სხვა მახესაც დაუგებს, ისინიც სწრაფად დაამხობენ მას. ხოლო თუ მტრებისგანაც საჭიროა მოწმობა ჰქონდეს, ბევრად უფრო მეტად — მეგობრებისგანაც.
რადგან შეუძლებელია ცუდი ხმა ჰქონდეს მას, ვინც დაუძრახავი ცხოვრებით ცხოვრობს, მოისმინე ქრისტეს სიტყვა: „ეგრეთ ბრწყინევდინ ნათელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილონ საქმენი თქუენნი კეთილნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცათასა“ (). მაშ, რა, იტყვის ვინმე, თუ ცილს სწამებენ და გარემოების გამო ცილისწამებას ითმენს? ესეც შესაძლებელია; მაგრამ არც ასეთი კაცი უნდა გამოიყვანონ შუაში წინამძღვრად, რადგან შიში დიდია. ამიტომ საჭიროა, ამბობს, მას კეთილი მოწმობაც ჰქონდეს; რადგან „ბრწყინავდეს საქმენი თქუენნი“3. როგორც, მაშასადამე, მზეს ბნელს ვერავინ უწოდებს, თვით ბრმაც კი, რადგან ყველას აზრთან შეწინააღმდეგებისა რცხვენია, ასევე ფრიად კეთილ კაცსაც ვერავინ გაკიცხავს. მოძღვრებათა გამო წარმართები ასეთ კეთილ კაცებს ხშირად ცილს სწამებენ, მაგრამ მათ სწორ ცხოვრებაში მოსაჭიდს ვერ პოულობენ; პირიქით, სხვებთან ერთად თვითონაც გაკვირვებულნი და განცვიფრებულნი რჩებიან.
3. ქრისტიანთა ნათელი ცხოვრება და სინანული
ამგვარად ვიცხოვროთ, რათა ღვთის სახელი არ იგმობოდეს. ამიტომ არც კაცობრივ დიდებას მივაპყროთ თვალი და არც ისე მოვიქცეთ, რომ ბოროტი სახელი მოვიპოვოთ, არამედ ორივე მხრივ ზომიერებას ვცემდეთ პატივს. „რომელთა მიერ შჩნდეთ, ვითარცა მთიებნი სოფელსა შინა“ (), ამბობს. რამეთუ ამისთვის დაგვტოვა, რათა მნათობნი ვიყოთ, რათა სხვათა მოძღვრებად დავდგეთ, რათა საფუარივით გავხდეთ, რათა ანგელოზთა მსგავსად ვიაროთ ადამიანთა შორის, რათა, როგორც ზრდასრულნი მცირე ბავშვებთან და როგორც სულიერნი მშვინვიერებთან, ისე ვიყოთ, რათა მათ სარგებელი მიიღონ, რათა თესლი ვიყოთ, რათა მრავალი ნაყოფი გამოვიღოთ. სიტყვები აღარ იქნებოდა საჭირო, ჩვენი ცხოვრება ასე რომ ბრწყინავდეს; არც მოძღვრები იქნებოდნენ საჭირო, საქმეებს რომ ვაჩვენებდეთ. არც ერთი წარმართი არ დარჩებოდა, ჩვენ ქრისტიანები ისე რომ ვყოფილიყავით, როგორც ჯერ არს; ქრისტეს მცნებებს რომ ვიცავდეთ, უსამართლობას რომ ვითმენდეთ, ანგარებიან შევიწროებასაც რომ ვითმენდეთ, გინებისას რომ ვაკურთხებდეთ, ბოროტის დათმენისას რომ კეთილს ვუყოფდეთ, არავინ იქნებოდა ისეთი მხეცი, რომ ღვთისმოსაობისკენ არ გამოქცეულიყო, ეს ყოველივე ყველასგან რომ ხდებოდეს. და რომ გაიგოთ: ერთი იყო პავლე და ამდენი მოიზიდა. ყველანი ასეთნი რომ ვყოფილიყავით, რამდენ ქვეყნიერებას არ მოვიზიდავდით?
აჰა, ქრისტიანები წარმართებზე მეტნი არიან. სხვა ხელობებში ერთ კაცს ერთად ასი მოსწავლის სწავლება შეუძლია; აქ კი, თუმცა მოძღვარნი უფრო მეტნი არიან და მოწაფენიც გაცილებით მეტნი, არავინ მოდის. რამეთუ სწავლების მიმღებნი მოძღვართა სათნოებას უყურებენ; და როცა ჩვენც იმავეს მოსურნეებად და იმავესკენ მსწრაფლებად დაგვინახავენ — მმართველობისა და პატივის მიღებისკენ — როგორღა შეძლებენ ქრისტიანობით აღფრთოვანებას? ხედავენ საყვედურის ღირს ცხოვრებებსა და მიწიერ სულებს; ფულით ისევე ვართ აღტაცებულნი, როგორც ისინი, და გაცილებით მეტადაც; სიკვდილი მათსავით გვაძრწუნებს, სიღარიბისა მათსავით გვეშინია, სნეულებებს მათსავით მძიმედ ვიტანთ, დიდება და ძალაუფლება მათსავით გვიყვარს, ვერცხლისმოყვარეობისთვის თავს ვიტანჯავთ და დროის მოთხოვნებს ვემსახურებით. მაშ, საიდან უნდა ირწმუნონ? სასწაულებიდან? მაგრამ ესენი აღარ ხდება; მაშ, ცხოვრების წესიდან? მაგრამ ის დაღუპულია; მაშ, სიყვარულიდან? მაგრამ მისი კვალიც არსად ჩანს. ამიტომ არა მხოლოდ ჩვენი ცოდვებისთვის, არამედ სხვებისთვის მიყენებული ზიანისთვისაც პასუხს ჩვენ ვაგებთ.
ერთხელ მაინც გამოვფხიზლდეთ, ვიფხიზლოთ, მიწაზე ზეციური ცხოვრების წესი ვაჩვენოთ, ვთქვათ, რომ „ჩუენი მოქალაქობაჲ ცათა შინა არს“ (), და მიწაზე ღვაწლი გამოვაჩინოთ. „მაგრამ“, ამბობს ვინმე, „ჩვენ შორისაც ყოფილან დიდი კაცები“. „საიდან უნდა ვირწმუნო?“ — ამბობს წარმართი. „რადგან ვერ ვხედავ, რომ იმათებრ იქცეოდეთ“. „თუ ამის თხრობაა საჭირო, ჩვენც გვყავს დიდი ფილოსოფოსები“, ამბობს იგი, „ცხოვრებით საკვირველნი“. მაგრამ მაჩვენე სხვა პავლე და იოანე; ამას კი ვერ შეძლებ. მაშ, როგორ არ დაგვცინებს, როცა ასე ვსაუბრობთ? როგორ არ მოითმენს, რომ კვლავ უმეცრებაში იჯდეს, როცა დაინახავს, რომ ჩვენ არა საქმით, არამედ სიტყვით ვფილოსოფოსობთ?
რამეთუ ახლა თითოეული ერთი გროშისთვის მზად არის კიდეც მოკვდეს და კიდეც მოკლას; ერთი პეშვი მიწისთვის ურიცხვ სასამართლოს ატეხავ; ბავშვის სიკვდილისთვის ყველაფერს თავდაყირა აყენებ. დანარჩენს კი ვტოვებ, მრავალი გლოვის ღირსს: მაგალითად, ფრინველებით მისნობას, ხმებით მკითხაობას, ცრუდაკვირვებებს, შობის ნიშნებით მკითხაობას, ნიშნებსა და სიმბოლოებს, ავგაროზებს, მისნობებს, შელოცვებსა და გრძნეულებებს. ჭეშმარიტად დიდია ესენი და საკმარისნი ღვთის რისხვის გამოსაწვევად, რადგან მას შემდეგაც კი, რაც მამამ თავისი ძე მოავლინა, ასეთ რამეებს ვბედავთ. მაშ, რა გვმართებს? სხვა არაფერი, გარდა იმისა, რომ გლოვა გვმართებს; რადგან ქვეყნიერების უმცირესი ნაწილიც ძლივს გადარჩება.
მაგრამ წარწყმედისკენ მიმავალნი, როცა ესმით, ხარობენ, თითქოს ამას მარტო ისინი კი არა, მრავალთან ერთად ითმენენ. და ეს რაღა სიხარულია? რამეთუ თვით ამ სიხარულისთვისაც სასჯელს გადაიხდიან. ნუ იფიქრებ, რომ უბედურებათა თანამოზიარედ ყოფნას იქაც ნუგეშისცემა მოაქვს, როგორც აქ. საიდან არის ეს ცხადი? მე ამას ცხადად გაჩვენებ.
რამეთუ მითხარი: ვინმეს რომ დაწვა მიუსაჯონ, შემდეგ კი დაინახოს, რომ თავისი შვილიც მასთან ერთად იწვის და ხორციდან სუნი ამოდის, განა არ მოკვდება? უეჭველად; თუ როგორ, მე გეტყვი. ვინაიდან თუ ისინი, ვინც არ იტანჯებიან, ამის ხილვისას ბუჟდებიან და უღონოვდებიან, მით უფრო დაემართებათ ეს თვით ტანჯულებს. და ნუ გაგიკვირდება; რამეთუ მოისმინე ერთი ბრძენის სიტყვა: „და შენცა ტყუე იქმენ, ვითარცა ჩვენ, და ჩვენ თანა შეირაცხე“ (ისაია 14:10). რამეთუ ადამიანურ თანალმობას ბუნებით რაღაც ასეთი თვისება აქვს: სხვათა უბედურებებითაც ვიმსხვრევით. აბა მითხარი, განა მამა, როცა თავის ძეს იმავე სასჯელში მყოფს ხედავს, ნუგეშს მიიღებს თუ საშინელებათა მატებას? ან ქმარი, როცა ცოლს ხედავს? ან კაცი, როცა კაცს ხედავს? განა მაშინ უფრო მეტად არ ვიმსხვრევით?
„დიახ“, ამბობს, „მაგრამ იქ ეს განცდები არ არის“. მეც ვიცი, მაგრამ არის სხვები, გაცილებით უფრო მძიმენი; რადგან მაშინ უნუგეშო ტირილი იქნება, როცა ყველანი ერთმანეთს ხედავენ და ყველანი გლოვით იცემენ თავს. მითხარი, განა შიმშილში მყოფნი საკუთარ უბედურებაში ნუგეშისცემას იღებენ სხვათა თანაზიარობისგან? ან რა, როცა შვილიც, მამაც, ცოლიც და შვილიშვილებიც იმავე სასჯელს იხდიან? ან რა, როცა მეგობრებს ვხედავთ, განა ნუგეში გვაქვს? არ არის, არ არის; პირიქით, საშინელებები უფრო გვემძაფრება.
ამათ გარდა არის ისეთი უბედურებებიც, რომელთაც სიმძიმის გამო საერთო ტანჯვისგანაც ნუგეში არ აქვთ; აი რას ვამბობ: ვთქვათ, ერთი ვინმე ცეცხლში წევს და სხვაც ასევე; როგორ ანუგეშებენ ერთმანეთს? მითხარი, გევედრები: თუ ოდესმე ძლიერი ცხელება შეგვყრია, განა ნუგეშისცემის ყოველგვარი საშუალება არ გვტოვებდა? ბუნებრივიცაა; რადგან როცა საშინელებანი გვძლევს, სულს ნუგეშის მისაღებად მოცლა აღარ ექნება. ან ვერ ხედავ ქმარდაკარგულ ქალებს, რამდენი სხვა ქალის ჩამოთვლა შეუძლიათ, რომლებმაც იგივე დაითმინეს? მაგრამ ამისგან გლოვა ოდნავაც არ მცირდება. ნუ ვისაზრდოებთ ამგვარი სასოებით, არამედ ერთი ნუგეში ვიპოვოთ: შეცოდებებზე სინანული და იმ კეთილ გზაზე მტკიცედ დადგომა, რომელიც ცისკენ მიგვიყვანს, რათა ცათა სასუფეველს მივემთხვიოთ.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.