📋 სარჩევი
„სარწმუნო არს სიტყუაჲ და ყოვლისა შეწყნარებისა ღირს, რამეთუ ქრისტე იესუ მოვიდა სოფლად ცოდვილთათჳს ცხორებად, რომელთაჲ პირველი მე ვარ. არამედ ამისათჳს შევიწყალე, რაჲთა ჩემდა მომართ აჩუენოს პირველად იესუ ქრისტემან ყოველი სულგრძელებაჲ მისი სახედ მერმეთა მათ მორწმუნეთა მისა მიმართ ცხორებად საუკუნოდ.“ ().
1. სარწმუნო სიტყვა ცოდვილთა ცხონებაზე
ღვთის კეთილმოქმედებანი იმდენად დიდია და ისე აღემატება ყოველ ადამიანურ მოლოდინსა და სასოებას, რომ ხშირად დაუჯერებლადაც კი ეჩვენებათ. რადგან რაც ადამიანურ გონებას არც მოუფიქრებია და არც მოულოდნია, სწორედ ეს მოგვანიჭა ჩვენ. ამიტომ მოციქულებიც დიდ სიტყვას უძღვნიან ამას, რათა სარწმუნოდ იქნეს მიღებული ღვთისგან ჩვენთვის მონიჭებული ნიჭები. როგორც დიდ სიკეთეთა შემთხვევაშიც გვემართება და ვამბობთ: ხომ არ არის სიზმარი? ამას ურწმუნოების გამო ვამბობთ; ასევე ხდება ღვთის ნიჭებთან დაკავშირებითაც. მაშ, რა იყო ის, რასაც არ იჯერებდნენ? ის, რომ მტრები, ცოდვილები, რჯულითაც და საქმეებითაც ვერ გამართლებულნი, უცებ მხოლოდ რწმენით პირველობის ღირსნი უნდა გამხდარიყვნენ.
ამ საკითხზე პავლე რომაელთა მიმართ წერილშიც ბევრს მსჯელობს და აქაც ბევრს ამბობს. ამბობს: „სარწმუნო არს სიტყუაჲ და ყოვლისა შეწყნარებისა ღირს, რამეთუ ქრისტე იესუ მოვიდა სოფლად ცოდვილთათჳს ცხორებად, რომელთაჲ პირველი მე ვარ.“ (). რადგან იუდეველები ყველაზე მეტად რჯულს იყვნენ მიჯაჭვულნი, პავლე არწმუნებს მათ, რჯულს არ დაეყრდნონ, რადგან მისით, რწმენის გარეშე, ცხონება შეუძლებელია. ამიტომაც სწორედ რჯულზე ასეთ დაყრდნობას ებრძვის. რადგან დაუჯერებლად ჩანდა, თუ ადამიანი, რომელმაც მთელი წინა ცხოვრება უქმად და ამაოდ დახარჯა და ბოროტ საქმეებში გაფლანგა, შემდეგ მხოლოდ რწმენით უნდა ცხონებულიყო. ამიტომაც ამბობს: „სარწმუნო არს სიტყუაჲ“ (). მაგრამ ზოგიერთნი არა მხოლოდ არ იჯერებდნენ, ბრალსაც სდებდნენ, რასაც ახლაც ელინები აკეთებენ და ამბობენ: „ვქმნეთ ბოროტი, რაჲთა მოგჳჴდეს ჩუენ კეთილი?“ ().
რადგან, როცა მოისმინეს მისი სიტყვები: „სადა-იგი განმრავლდა ცოდვაჲ, მუნ უფროჲსად გარდაემატა მადლი“ (), ისინი ჩვენს სწავლებას ამახინჯებდნენ და იმასვე ამბობდნენ. ასევე, როცა მათ გეენაზე ვესაუბრებით, ამბობენ: როგორ არის ეს ღვთის ღირსი, თუ ადამიანი თავის მონას, რომელსაც ბევრი შეუცოდავს, მიუტევებს და შენდობის ღირსად მიიჩნევს, ღმერთი კი უკვდავი სასჯელებით სჯის? და როცა კვლავ ნათლისღებასა და მისით ცოდვათა მიტევებაზე ვესაუბრებით, ამბობენ: როგორ არის ეს ღვთის ღირსი, რომ უთვალავი ბოროტების ჩამდენს ცოდვები მიუტევოს? ხედავ ამ დამახინჯებულ გონებას, როგორ ყველგან საკუთარი დავის ჟინს აჩვენებს? და მაინც, თუ მიტევება ბოროტებაა, სასჯელი კეთილი ყოფილა; ხოლო თუ სასჯელი კეთილი არ არის, მიტევებაა კეთილი. ამას მათი მსჯელობის მიხედვით ვამბობ; ჩვენი მსჯელობით კი ორივე კეთილია. ეს როგორ არის ასე, სხვა დროს ვაჩვენებთ, რადგან ახლა ამის დრო არ არის. ეს საკითხი ღრმაა და დიდ განხილვას საჭიროებს; ამიტომ თავის დროზე უნდა წარვუდგინოთ თქვენს სიყვარულს, ახლა კი წინამდებარე საკითხებს მივყვეთ.
ამბობს: „სარწმუნო არს სიტყუაჲ“ (). საიდან ჩანს, რომ სარწმუნოა? წინ ნათქვამიდანაც და ამის შემდეგ ნათქვამიდანაც. იხილე, როგორ ჯერ წინასწარ ამტკიცებს და მას შემდეგაც, რაც დაამტკიცებს, იმავე საკითხზე ჩერდება. რადგან როცა თქვა, რომ „რომელი პირველად ვიყავ მგმობარ და მდევნელ და მაგინებელ, არამედ შევიწყალე“ (), ეს დამტკიცებას ემსახურებოდა. და ამბობს: მხოლოდ წყალობა კი არ მივიღე, არამედ „სარწმუნოდ შემრაცხა მე“ (); ამიტომ მით უფრო არ გვმართებს ეჭვი შევიტანოთ, რომ ღმერთმა იგი შეიწყალა. რადგან არავინ, ვინც პატიმარს სამეფო პალატებში მოსიარულეს ხედავს, ოდესმე ეჭვობს, რომ მან წყალობა მიიღო; სწორედ ამის დანახვა შეიძლებოდა პავლეს შემთხვევაშიც. რადგან მტკიცებულებად საკუთარ თავს აყენებს და არ რცხვენია, საკუთარ თავს ცოდვილი უწოდოს, არამედ უფრო მეტადაც ხარობს. რადგან სწორედ ასე შეუძლია ყველაზე მეტად აჩვენოს ღვთის მზრუნველობის დიდი სასწაული და ისიც, რომ ასეთი კაცთმოყვარეობის ღირსი გახდა.
და როგორ ხდება, რომ სხვაგან საკუთარ თავზე ამბობს: „სიმართლითა შჯულისაჲთა ვიყავ მე უბრალო“ (), აქ კი ამბობს, ცოდვილი ვარო, თანაც ცოდვილთა შორის პირველი? იმიტომ, რომ იმ სიმართლესთან შედარებით, რომელიც ღმერთმა აღასრულა და რომელიც ჭეშმარიტად საძიებელია, რჯულში მყოფნიც ცოდვილები არიან; რადგან „რამეთუ ყოველთავე შესცოდეს და დაკლებულ არიან დიდებისაგან ღმრთისა“ (). ამიტომაც უბრალოდ სიმართლე კი არ თქვა, არამედ: „შჯულისაჲთა“ (). რადგან როგორც ბევრი ვერცხლის მქონე კაცი თავისთავად მდიდარი ჩანს, მაგრამ სამეფო საგანძურებთან შედარებით მეტად ღარიბია, ღარიბთა შორის პირველიც კი, ასევეა აქაც: ანგელოზებთან შედარებით, ადამიანები ცოდვილები არიან, თუნდაც მართალნი იყვნენ. ხოლო თუ პავლე, რომელმაც რჯულში არსებული სიმართლე აღასრულა, ცოდვილთა შორის პირველია, მაშ სხვათაგან ვინღა იწოდებოდა მართალად? ამას იმისთვის კი არ ამბობს, რომ მის ცხოვრებას, როგორც გარყვნილს, ცილი დასწამოს, ნუ იყოფინ; არამედ იმ სიმართლეს ამ სიმართლეს ადარებს და აჩვენებს, რომ რჯულისმიერი სიმართლე არაფერია; და არა მხოლოდ ამას, არამედ იმასაც წარმოაჩენს, რომ რჯულისმიერი სიმართლის მქონენიც ცოდვილები არიან. მაგრამ ამბობს: „არამედ ამისათჳს შევიწყალე, რაჲთა ჩემდა მომართ აჩუენოს პირველად იესუ ქრისტემან ყოველი სულგრძელებაჲ მისი სახედ მერმეთა მათ მორწმუნეთა მისა მიმართ ცხორებად საუკუნოდ.“ ().
2. პავლეს შეწყალება და მამისა და ძის დიდება
ხედავ, როგორ კვლავ იმდაბლებს და ამცირებს საკუთარ თავს, როცა სხვა, უფრო მდაბალ მიზეზს ამბობს? რადგან იმის თქმა, რომ უმეცრების გამო შეწყალდა, ძალიან ცოდვილად არ წარმოაჩენს შეწყალებულს და არც მეტისმეტად მსჯავრდებულად; ხოლო იმის თქმა, რომ ამიტომ შეწყალდა, რათა ამიერიდან არც ერთმა შემცოდემ სასო არ წარიკვეთოს, არამედ გამხნევდეს, რომ თვითონაც იმავე წყალობას მიიღებს, დიდი და მეტისმეტად აღმატებული საქმეა. ამიტომ, როდესაც წარმოთქვა: „რომელთაჲ პირველი მე ვარ“ (), და: „მგმობარ და მდევნელ და მაგინებელ“ (), და: „რომელი არა ვარ ღირს წოდებად მოციქულად“ (), და სხვა რაც თქვა, ასეთი მდაბალი რამ მაინც არ უთქვამს. და ეს მაგალითზეც ცხადი გახდება. წარმოვიდგინოთ, მაშ, მრავალმოსახლე ქალაქი, რომლის ყველა მოქალაქე ბოროტია, ზოგი ნაკლებად, ზოგი მეტად, მაგრამ ყველანი მსჯავრდებულნი არიან; ხოლო იმ მრავალთაგან ერთი ყველაზე მეტად იყოს სასჯელისა და დასჯის ღირსი და ყოველგვარი ბოროტება ჰქონდეს ჩადენილი. ამიტომ, თუ ვინმე იტყვის, რომ მეფეს სურს ყველას აპატიოს, სიტყვას ასე არ ირწმუნებენ, ვიდრე არ იხილავენ, რომ მათ შორის ყველაზე ბოროტმაც მიიღო ეს მიტევება; რადგან ამის შემდეგ დავა აღარ რჩება.
ამასვე ამბობს პავლეც: ღმერთმა, როცა სურდა ადამიანები დაერწმუნებინა, რომ მათ ყველაფერს მიუტევებს, ყველაზე ცოდვილი აირჩია. რადგან, ამბობს იგი, თუ მე მივიღე მიტევება, სხვების შესახებ აღარავინ იდავებს; როგორც ყოველდღიურ სიტყვაშიც იტყოდა ვინმე: თუ ღმერთი ამ კაცს შეუნდობს, სხვათაგან აღარავის დასჯის. და ამით აჩვენებს, რომ თვითონ მიტევების ღირსიც არ იყო, არამედ სხვათა ცხონებისთვის პირველმა მიიღო ეს მიტევება. ამიტომ, ამბობს იგი, ნურავინ დაეჭვდება ცხონებაზე, როცა მე ვცხონდი. და იხილე ამ ნეტარის თავმდაბლობა. არ თქვა: „რათა ჩემში სულგრძელება აჩვენოსო“, არამედ: „ყოველი სულგრძელება“; თითქოს ამბობდეს: ჩემზე მეტად სხვაზე ვერ ექნება სულგრძელების გამოვლენის საბაბი და ვერც იპოვის ასე ცოდვილს, რომელსაც მთელი წყალობა და მთელი სულგრძელობა სჭირდება, და არა მხოლოდ ნაწილი, როგორც ნაწილობრივ შემცოდეებს სჭირდებათ. ამბობს: „სახედ მერმეთა მათ მორწმუნეთა მისა მიმართ ცხორებად საუკუნოდ“ (), ანუ ნუგეშად და წასახალისებლად.
ხოლო ვინაიდან ძის შესახებ დიდი რამ წარმოთქვა და თქვა, რომ ძემ ესოდენი სიყვარული აჩვენა, რათა არავის ეფიქრა, თითქოს მამა ამგვარ სიყვარულს მოკლებულია, დიდებას მამასაც აღუვლენს და ამბობს: „ხოლო მეუფესა მას საუკუნეთასა უხრწნელსა, უხილავსა, მხოლოსა ბრძენსა ღმერთსა პატივი და დიდებაჲ უკუნითი უკუნისამდე“ (). „ამინ“ (). ამის გამო, ამბობს იგი, არა მხოლოდ ძეს, არამედ მამასაც განვადიდებთ. მაშ, ვკითხოთ მწვალებლებს: აჰა, მამაზე საუბრისას თქვა: „მხოლოსა ბრძენსა ღმერთსა“ (); ნუთუ ძე ღმერთი არ არის? და როცა ამავე მუხლში ამბობს „უხრწნელსა“ და „მხოლოსა“ (), ნუთუ ძე უხრწნელი არ არის? და ის, რასაც ამის შემდეგ ჩვენ გვაძლევს, თვითონ არ აქვს? დიახ, იტყვის, ღმერთიც არის და უხრწნელიც, მაგრამ არა ისეთი, როგორიც მამაა.
რას ამბობ? არ არის ისეთი და, მაშასადამე, ნაკლები არსებისაა? მაშ, უხრწნელებაც ნაკლები ექნება. და რას ნიშნავს მეტი და ნაკლები უხრწნელება? რადგან უხრწნელება სხვა არაფერია, თუ არა ის, რომ არ იხრწნებოდეს. რადგან დიდება შეიძლება იყოს მეტი და ნაკლები, ხოლო უხრწნელება მეტი და ნაკლები არ არსებობს, ისევე როგორც არც ჯანმრთელობაა ნაკლები და მეტი: ან რაიმე უნდა იხრწნებოდეს, ან სულაც არ უნდა იხრწნებოდეს. მაშ რა? იტყვის იგი. ნუთუ ჩვენც იმავეგვარად უხრწნელნი ვართ? ნუ იყოფინ; არამც და არამც.
რატომ? იმიტომ, რომ მას ეს ბუნებით აქვს, ჩვენ კი — მონიჭებით. მაშ, ძის შემთხვევაშიც ასეა? არამც და არამც; არამედ ძეც ბუნებით უხრწნელია. მაშ, რის გამოა განსხვავება? იმიტომ, ამბობს იგი, რომ მამა არავისგან არის ასეთი, ძე კი — მამისგან. ამას ჩვენც ვაღიარებთ; რადგან არც ჩვენ უარვყოფთ, რომ ძე მამისაგან უხრწნელად არის შობილი. ამის გამო, ამბობს იგი, მამას განვადიდებთ, რადგან მან ასეთი ძე შვა.
ხედავ, რომ მამა მაშინ იდიდება ყველაზე მეტად, როდესაც ძეს დიდი რამ აქვს აღსრულებული? რადგან ძის საქმეები მამასვე მიეწერება. მაშასადამე, როცა მამამ ძლიერი ძე შვა — ისეთი, როგორიც თვითონაა, თვითკმარი, საკუთარი თავით საკმარისი და არა უძლური, — ძის დიდება უფრო მამის დიდებაა, ვიდრე მხოლოდ ძისა. ხოლო „მეუფესა მას საუკუნეთასა“ () ძის შესახებაც არის ნათქვამი: „რომლისაგანცა შექმნნა საუკუნენი“ (). აქაც იგივეა. რადგან ჩვენთან ეს ორი ერთმანეთისგან გაყოფილია — ვამბობ, შექმნა და ფლობა: ერთი აშენებს, ქმნის და შრომობს, მეორე კი ფლობს.1 რატომ? იმიტომ, რომ მშენებელი უფრო მცირეა. იქ კი სრულებით არა: არ არის ისე, რომ ერთისა იყოს მეუფება, ხოლო მეორისა — შექმნა. რადგან როდესაც მესმის: „რომლისაგანცა შექმნნა საუკუნენი“ (), მამას შემოქმედებით ძალას არ ვაცლი; და არც მაშინ, როცა მესმის: მამა არის „მეუფესა მას საუკუნეთასა“ (), ძეს მეუფებას არ ვაცლი; რადგან ეს ყოველივე საერთოა მამისთვისაც და ძისთვისაც; ორივე ორივეს ეკუთვნის.
მამამ შექმნა იმით, რომ შემოქმედი ძე შვა. ძე მეუფებს იმით, რომ ქმნილებათა უფალია. რადგან ძე გასამრჯელოსთვის არ შრომობს, როგორც ჩვენთან მყოფნი, არც სხვას ემორჩილება, როგორც ისინი, არამედ საკუთარი სიკეთისა და კაცთმოყვარეობის გამო იქმს ამას. კიდევ რა? ძე ოდესმე ვინმეს უნახავს? ვერავინ შეძლებდა ამის თქმას. მაშ, რას ნიშნავს: „უხრწნელსა, უხილავსა, მხოლოსა ბრძენსა ღმერთსა“ ()? და რას ნიშნავს, როცა ამბობს: „არცაღა არს სახელი სხუაჲ ცისა ქუეშე მოცემული კაცთა, რომლითამცა ჯერ-იყო ცხორებაჲ ჩუენდა“ ()? და კვლავ: „არავინაჲ არს სხჳთ ცხორებაჲ“ ()?
ამბობს: „პატივი და დიდებაჲ უკუნითი უკუნისამდე“ (). „ამინ“ (). „პატივი და დიდებაჲ“ () სიტყვებით არ აღესრულება. ამიტომ, რადგან მანაც არა სიტყვებით გვცა პატივი, არამედ საქმეებითა და მოქმედებით, ჩვენც ასევე ვცეთ მას პატივი საქმეებითა და მოქმედებით. თუმცა ეს პატივი ჩვენ გვეხება, ხოლო ის მას სრულიად არ ეხება; რადგან მას ჩვენგან პატივი არ სჭირდება, ჩვენ კი მისგან მომდინარე პატივი გვჭირდება.
3. სხეულით ღვთის დიდება და სულის შემკობა
ამიტომ, თუნდაც პატივი ვცეთ ღმერთს, ისევ ჩვენვე საკუთარ თავს მივაგებთ პატივს. რადგან როგორც ის, ვინც თვალები გაახილა, რათა მზის ნათელი ეხილა, ისევ საკუთარ თავს არგებს: ამ მნათობის სილამაზით აღტაცებული მას არაფერს ანიჭებს, რადგან მზე უფრო ბრწყინვალე არ გაუხდია, არამედ იგი იგივე რჩება; ასევეა და გაცილებით მეტადაც ღმერთთან მიმართებით: ვინც ღმერთით აღტაცებულია და პატივს მიაგებს, საკუთარ თავს აცხოვნებს და უდიდეს სარგებელს იღებს. როგორ? იმიტომ, რომ ვინც სათნოებას მისდევს, ღმერთის მიერ იდიდება; რადგან ამბობს: „მადიდებელნი ჩემნი ვადიდნე“ (). მაშ, როგორ იდიდება თვითონ იგი, — იტყვის ვინმე, — თუკი ჩვენი დიდებიდან არაფერს იღებს? ისევე, როგორც ნათქვამია, რომ შია და სწყურია; რადგან ჩვენს ყოველივეს საკუთარად ითვისებს — პატივსაც და შეურაცხყოფასაც — რათა ამით მაინც მიგვიზიდოს და ამით მაინც შეგვეშინდეს; მაგრამ არც ასე ვიზიდებით. მაშ, ვადიდოთ ღმერთი, აღვამაღლოთ ღმერთი ჩვენს სხეულში და ჩვენს სულში2.
როგორ ადიდებს ვინმე ღმერთს სხეულში? — იტყვის ვინმე. და როგორ — სულში? აქ „სულს“ იგი ადამიანის სამშვინველს უწოდებს — სხეულისგან განსხვავებით. მაშ, როგორ ადიდებს ვინმე ღმერთს სხეულში? და როგორ — სულში? სხეულში ადიდებს ის, ვინც სიძვას არ მისდევს, ვინც არ მთვრალდება, ვინც გაუმაძღრობას არ ეძლევა, ვინც თავს არ იკაზმავს, ვინც სხეულზე მხოლოდ იმდენად ზრუნავს, რამდენიც ჯანმრთელობისთვის არის საკმარისი, ვინც არ მრუშობს; ასევე ქალი, რომელიც თავს ნელსაცხებლით არ იცხებს, სახეს საღებავით არ ხატავს, ღმერთის ქმნილებით კმაყოფილდება და არაფერს ხელოვნურს არ უმატებს. რადგან, მითხარი, რად უმატებ შენგან მოტანილს იმ ქმნილებას, რომელიც ღმერთის მიერ უკვე სრულყოფილია? განა საკმარისი არ აღმოჩნდა შენთვის ღვთისგან შექმნილი სახე? მაშ, თითქოს ღმერთზე უკეთესი ხელოვანი ხარ, მისი ნამოქმედრის გასწორებას ცდილობ? ეს ასე არ არის; არამედ იმისთვის იკაზმავ თავს და შემოქმედს შეურაცხყოფ, რომ ურიცხვი მოტრფიალე მიიზიდო.
„და რა ვქნა?" — იტყვის ვინმე ქალი. „მე თვითონაც არ მსურს, არამედ ქმრის გამო ვარ იძულებული, ეს ვაკეთო." შეუძლებელია, ქალს, რომელსაც ეს არ სურს, ეტრფოდნენ. ღმერთმა ლამაზი შეგქმნა, რათა ამითაც დიდება მიეგოს და არა შეურაცხყოფა; ნუ ამ ძღვენით მიაგებ მას სამაგიეროს, არამედ კდემულებითა და წესიერებით. ღმერთმა ლამაზი შეგქმნა, რათა კდემულების ღვაწლი გაგიდიდოს. რადგან თანასწორი არ არის — სატრფიალო იყო და უმანკოდ იცხოვრო, თუ ისე იცხოვრო, რომ არავინ გეცილებოდეს. გესმის, რას ამბობს წერილი იოსების შესახებ? რომ „იყო იოსებ კეთილ სახითა, შუენიერ ქმნულობითა“ (). რა სარგებელი მოაქვს ჩვენთვის, ეს რომ გავიგეთ — რომ ლამაზი იყო იოსები? რათა მისი სილამაზეც და კდემულებაც უფრო მეტად გვიკვირდეს.
ლამაზი შეგქმნა ღმერთმა? მაშ, რად ხდი თავს უსახურს? რადგან როგორც ვინმემ ოქროს ქანდაკს ჭუჭყიანი თიხა წაუსვას, სწორედ ისეთები არიან ისინი, ვინც ფერუმარილს იყენებენ; მიწას ისხურებ საკუთარ თავზე — ერთს წითელს, მეორეს კი თეთრს. „მაგრამ უსახურები ხომ მართებულად აკეთებენ ამას", — იტყვის ვინმე. რის გულისთვის, მითხარი? რათა უსახურობა დამალონ? მაგრამ უნაყოფოდ შრომობენ. რადგან როდის, მითხარი, ხელოვნური და ნაძალადევი აჯობებს ბუნებრივს? და საერთოდ, რა საწუხარია უსახურობა, როცა ის გასაკიცხი არ არის? რადგან უსმინე ვინმე ბრძენს, რომელიც ამბობს: „ნუ მოიძაგებ კაცსა იერითა მისითა, ნუცა აქებ კაცსა შვენიერებითა მისითა“ ()3; უფრო კი ღმერთმა, საუკეთესო ხელოვანმა, უნდა გაგაკვირვოს, იმ კაცმა კი — არა; რადგან რაც მას აქვს, მისი მიღწევა არ არის.
რადგან რა მოგება მოაქვს სილამაზეს, მითხარი? არაფერი, არამედ უფრო მეტი ბრძოლა, უფრო დიდი შეურაცხყოფა, საფრთხეები და ეჭვები. რადგან ვინც ასეთი ლამაზი არ არის, მის მიმართ ეჭვს ვერავინ შეიტანს; ის ლამაზი კი, თუ დიდი და თითქმის გადამეტებული წესიერებით არ მოიქცევა, მაშინვე ცუდ სახელს მიიღებს; ქმარიც ეჭვით აღსავსე ცხოვრობს მასთან ერთად — რა შეიძლება ამაზე უარესი იყოს? ხილვისგან იმდენ სიამოვნებას ვერ იძენს, რამდენ სევდასაც ეჭვისგან იმკის. რადგან სიამოვნება ჩვევით ჭკნება, ხოლო თვით სული ბრიყვობის, თავაშვებულობისა და გარყვნილების სახელს იძენს, უხეშდება და დიდი უგუნურებით ივსება; რადგან ყოველივე ამისკენ უფრო მეტად სწორედ შვენიერება იზიდავს მას. ხოლო ვინც ასეთი ლამაზი არ არის, მას ბევრ დაბრკოლებას ვერ ვუპოვით. რადგან არც ძაღლები ესხმიან თავს, არამედ, როგორც ერთი კრავი, დიდ სიმშვიდეში ბალახობს, რომელსაც არც მგელი აწუხებს და არც ეტაკება, ვინაიდან მწყემსი მის გვერდით ზის. უსამართლობა არ არის ის, რომ ერთი ლამაზი იყოს, მეორე კი — არა; უსამართლობა ისაა, რომ ერთი სიძვას მისდევდეს, თუნდაც ლამაზი არ იყოს, მეორე კი ბოროტი იყოს.
მითხარი ერთი, რა არის თვალების სათნოება? განა ის, რომ ნოტიო, მოხდენილი, მრგვალი და ლურჯი იყვნენ, თუ ის, რომ მახვილი და გამჭვრეტელი? მე სწორედ უკანასკნელს ვამბობ, და ეს იქიდანაც ცხადია: რა არის ლამპრის სათნოება? ბრწყინვალედ ნათობდეს და მთელ სახლს განანათლებდეს, თუ კარგად გამოძერწილი და მრგვალი იყოს? ცხადია, პირველს ვიტყოდით; რადგან მეორე უმნიშვნელოა, საძიებელი კი პირველია. სწორედ ამიტომ ვეუბნებით ხოლმე იმ მსახურ ქალს, რომელსაც ლამპარი მივაბარეთ: „უვარგისი ლამპარი გააკეთე!“; ამგვარად, ლამპრის საქმე ნათებაა. ასე რომ, თვალიც, ასეთი იქნება თუ ისეთი, არაფრად ითვლება, ვიდრე თავის საჭიროებას სრულად არ შეასრულებს; ასევე უვარგისი ეწოდება, თუ ბუნდოვნად ხედავს და მთელი მისი აგებულება სრულყოფილი არ არის; რადგან მათზეც, ვისაც გახელილი თვალები აქვს და ვერ ხედავს, ვამბობთ, რომ უვარგისი თვალები აქვთ. რადგან ყველაფერ იმას, რაც თავის საკუთარ მოვალეობას არ ასრულებს, გაფუჭებულს ვუწოდებთ; და ეს არის თვალის ნაკლი.
ცხვირის რა სათნოებაა, მითხარი? განა ის, რომ სწორი იყოს, ორივე მხრიდან გათლილი და თანაზომიერი პროპორციის მქონე, თუ ის, რომ ყნოსვისთვის ვარგისი იყოს და სწრაფად შეეძლოს შეგრძნება და ტვინისთვის გადაცემა? ეს ცხადია ყველასათვის. მოდი, საქმე მაგალითზეც განვიხილოთ: მითხარი, კაუჭებსა და სხვა იარაღებს — რომლებზე ვიტყვით, რომ კარგად არის ნაკეთი: იმაზე, რომელთაც ზუსტად შეუძლიათ ჩავლება და შეკავება, თუ იმაზე, რომელთაც კარგი ფორმა აქვთ? ცხადია, რომ პირველი. ხოლო კბილებს — როგორებზე ვიტყვით, რომ კარგია? მჭრელებზე და ისეთებზე, რომლებიც საჭმელს ადვილად სჭრიან, თუ კარგად ჩასმულ-დალაგებულებზე? ცხადია, რომ პირველებზე.
და საერთოდ, მთელ სხეულზე ამ მსჯელობით კვლევას რომ მივიტანთ, ყოველივეს ჯანმრთელად და კარგად ვიპოვით, ვიდრე თითოეული ასო თავის დანიშნულებას ზუსტად ასრულებს. ამგვარად, თითოეულ იარაღსაც, ცხოველსაც და მცენარესაც კარგს ვუწოდებთ — არა მისი მოყვანილობისა და არც ფერის გამო, არამედ მისი მსახურების გამო. ამგვარადვე მონასაც კარგს მაშინ ვუწოდებთ, როცა მსახურებაში ჩვენთვის ვარგისია, და არა მაშინ, როცა ლამაზი და უგუნურია. ხედავ, როგორ შეიძლება იყო ლამაზი? მაშ, როცა უდიდესი და საკვირველი სიკეთეებით თანაბრად ვსარგებლობთ, არაფერში გვაქვს ნაკლი. მაგალითად: ამ სამყაროს თანაბრად ვხედავთ — მზესაც, მთვარესაც, ვარსკვლავებსაც; ჰაერს თანაბრად შევისუნთქავთ; წყალსა და საზრდოშიც თანაბრად ვმონაწილეობთ — შვენიერები ვიყოთ თუ არა. და თუ რამე საკვირველიც უნდა ითქვას, შვენიერებზე უფრო ჯანმრთელები არიან ისინი, ვინც ასეთი არ არის. რადგან ლამაზები, თითქოს თავიანთ შვენიერებას უფრთხილდებიან, შრომას კი არ ეძლევიან, არამედ უქმობასა და ჩრდილში ცხოვრებას, რის გამოც განსაკუთრებით მათი სხეულის ასოთა მოქმედება უფრო ჩლუნგი ხდება; ხოლო ისინი, ვინც ასეთნი არ არიან, უბრალოდ და თავისუფლად, რადგან გარეგნობაზე არანაირი ზრუნვა არ აქვთ, მთელ ძალას შრომაში ხარჯავენ.
მაშ, ვადიდოთ ღმერთი, აღვამაღლოთ იგი ჩვენს სხეულში, ნუ მოვიკაზმავთ თავს; ეს ზრუნვა ზედმეტია და უსარგებლო. ნუ ვასწავლით ქმრებს მხოლოდ გარეგნობა შეიყვარონ; რადგან თუ ასე იქნები მორთული, ის, შენს იერს მიჩვეული, მალევე მეძავის მახეში გაებმის; ხოლო თუ ასწავლი მას ხასიათისა და წესიერების შეყვარებას, ის ადვილად არ ჩავარდება სიძვაში; რადგან მეძავთან ამას ვერ პოულობს, არამედ ამის საპირისპიროს. მაშ, ნუ ასწავლი მას, სიცილისა და თავაშვებული იერის მახეში გაებას, რათა შენ თვითონ არ მოამზადო საწამლავი საკუთარი თავის წინააღმდეგ. ასწავლე მას, წესიერებით ხარობდეს; ამას შეძლებ მაშინ, როცა შენი იერიც ასეთი იქნება; რადგან თუ აფრიალებული და თავაშვებული იქნები, როგორ შეძლებ ღირსეული სიტყვის წარმოთქმას? და ვინ არ დაგცინებს და დაგმასხრავებს?
მაგრამ როგორ არის შესაძლებელი, რომ სხეულშიც ავამაღლოთ ღმერთი? სათნოებაში წვრთნით და სულის შემკობით4; რადგან მისი შემკობა აკრძალული არ არის. ამგვარად ვადიდებთ ღმერთს, როცა ყოველმხრივ კეთილნი ვართ, და ჩვენც ვიდიდებით იმ დღეს — არა თანაბრად, არამედ გაცილებით უფრო მეტად. „რამეთუ მე ესრე მგონიეს, ვითარმედ ვერ ღირს არიან ვნებანი იგი ამის ჟამისანი მერმისა მის თანა დიდებისა, რომელ გამოჩინებად არს ჩუენდა მომართ“ (), — ამბობს. რომლის დიდების ზიარებაც ყველას გვერგოს.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- წყაროში სიტყვა ჩვეულებრივ შექმნას აღნიშნავს, მაგრამ მეზობელი მსჯელობა ფლობაზე მიუთითებს; ამიტომ თარგმანში აზრით ფლობა აირჩა. ↩
- ეს ადგილი პირველი კორინთელთა მიმართ მეექვსე თავის მეოცე მუხლის ჰომილეტიკური პერიფრაზია; ამიტომ ციტატად არ გამოიყო. ↩
- ზირ 11:2 ადგილობრივ ძველქართულ ბიბლიურ კორპუსში არ მოიძებნა; ციტატა ბერძნული ტექსტიდან ითარგმნა. ↩
- აქ ავტორი სხეულის კაზმვის წინა გაკიცხვას აბრუნებს და იმავე სახეს სულის შესამკობად იყენებს. ↩