📋 სარჩევი
„ხოლო დასასრული მცნებისაჲ არს სიყუარული გულისაგან წმიდისა და გონებისა კეთილისა და სარწმუნოებისა შეუორგულებელისა, რომელსა-იგი ვინმე ვერ მიემთხჳნეს და გარდაიქცეს ამაოჲსა სიტყუად. უნდა მათ, რაჲთამცა იყვნეს შჯულის მოძღუარ, და არა იცოდეს, არცა რასა-იგი იტყჳან, არცა ვიეთთჳს დაამტკიცებენ.“ ().
1. სიყვარული და რჯულის მიზანი ქრისტეში
არაფერი ისე არ აზიანებს ადამიანთა მოდგმას, როგორც მეგობრობის უგულებელყოფა და მისი დიდი გულმოდგინებით არდაცვა; და, კვლავაც, არაფერი ისე არ აღადგენს ადამიანს, როგორც მეგობრობის მთელი ძალით ძიება. ამასვე ცხადყოფს ქრისტე, როცა ამბობს: „უკუეთუ ორნი თქუენგანნი შეითქუნენ ქუეყანასა ზედა ყოვლისათჳსვე საქმისა, რომელიცა ითხოონ, ეყოს მათ მამისა ჩემისაგან ზეცათაჲსა“ (); და კვლავ: „და განმრავლებითა უსჯულოებისაჲთა განჴმეს სიყუარული მრავალთაჲ“ (). ამ უსიყვარულობამ შვა ყველა მწვალებლობა. რადგან, როცა თავიანთი ძმები არ უყვარდათ, წარჩინებულების შურდათ; შურიდან პირველობისმოყვარეობაში ჩავარდნენ, ხოლო პირველობისმოყვარეობიდან მწვალებლობებს შობდნენ. ამიტომ პავლემაც, როცა თქვა: „რაჲთა ამცნო ვიეთმე, რაჲთა არა სხუასა რასმე მოძღურებდენ“ (), იქვე უჩვენა ის გზაც, რომლითაც ეს შესაძლებელი ხდება. მაშ, რომელია ეს გზა? სიყვარული.
ამიტომ, როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „დასასრული შჯულისაჲ ქრისტე არს მაცხოვრად ყოვლისა მორწმუნისა“ (), ანუ აღსრულება — და ეს სიტყვაც ამავე მნიშვნელობით არის მიღებული — ასევე ეს მცნებაც სიყვარულშია მოქცეული. მკურნალობის მიზანი ჯანმრთელობაა; ამიტომ, როცა ჯანმრთელობა არის, დიდი სამკურნალო მომზადება აღარ არის საჭირო; და როცა სიყვარული არის, მრავალი მცნებაც აღარ არის საჭირო. მაგრამ როგორი სიყვარული იგულისხმა? გულწრფელი სიყვარული — არა მხოლოდ სიტყვიერი, არამედ შინაგანი განწყობიდან, გადაწყვეტილებიდან და თანატკივილიდან მომდინარე. ამბობს: „ხოლო დასასრული მცნებისაჲ არს სიყუარული გულისაგან წმიდისა და გონებისა კეთილისა და სარწმუნოებისა შეუორგულებელისა“ (), ანუ ან მართალ ცხოვრებაზე ამბობს ამას, ან ნამდვილ მეგობრობაზე. რადგან უწმინდური ცხოვრებაც ქმნის განხეთქილებებს; რამეთუ ნათქვამია: „რამეთუ ყოველი რომელი ბოროტსა იქმს, სძულს მას ნათელი და არა მოვალს ნათელსა, რაჲთა არა ემხილნენ საქმენი მისნი“ (). არსებობს ბოროტთა მეგობრობაც: მაგალითად, ავაზაკებს ავაზაკები უყვართ და კაცისმკვლელებს — კაცისმკვლელები; მაგრამ ეს არ მოდის კეთილი სინდისიდან, არამედ ბოროტი სინდისიდან, არც წმინდა გულიდან, არამედ უწმინდური გულიდან, არც უპირფერო რწმენიდან, არამედ შეთხზული და მოჩვენებითი რწმენიდან. რწმენა ჭეშმარიტს აჩვენებს; გულწრფელი რწმენიდან იშვება სიყვარული; რადგან ვინც ჭეშმარიტად სწამს ღმერთი, ვერასოდეს აიტანს, რომ ეს სიყვარული მიატოვოს.
ამათგან აცდენილებზე ამბობს: „რომელსა-იგი ვინმე ვერ მიემთხჳნეს და გარდაიქცეს ამაოჲსა სიტყუად“ (). კარგად თქვა, მიზანს ასცდნენო; რადგან ხელოვნებაა საჭირო, რათა პირდაპირ ისროლო და მიზანს არ ასცდე. ამიტომ საჭიროა, სულიწმინდის მიერ წარიმართებოდე; რადგან ბევრია ის, რაც სწორი გზიდან გადაგახვევინებს, და მზერა ერთისკენ უნდა გქონდეს მიმართული. ამბობს: „უნდა მათ, რაჲთამცა იყვნეს შჯულის მოძღუარ“ (). ხედავ სხვა მიზეზსაც — პირველობისმოყვარეობას? ამიტომ ქრისტეც ამბობდა: „ხოლო თქუენ ნუ იწოდებით რაბბი, რამეთუ ერთი არს მოძღუარი თქუენი – ქრისტე, ხოლო თქუენ ყოველნი ძმანი ხართ“ (); და კვლავ მოციქული: „რამეთუ არცაღა თჳთ იგი წინადაცუეთილნი შჯულსა იმარხვენ, არამედ ჰნებავს თქუენი წინადაცუეთაჲ, რაჲთა თქუენითა მით ჴორცითა იქადოდიან“ (). ამბობს, რომ ღირსებას ესწრაფვიან; ამიტომ ჭეშმარიტებისკენ არ იყურებიან. ამბობს: „და არა იცოდეს, არცა რასა-იგი იტყჳან, არცა ვიეთთჳს დაამტკიცებენ“ (). აქ იგი ამხელს მათ, რომ არ იციან რჯულის მიზანი და არც ის, რომელ დრომდე უნდა ჰქონოდა რჯულს ბატონობა.
მაშ როგორ უწოდებ ამას ცოდვას, თუ უმეცრებით არის? იმიტომ, რომ ეს მათ მხოლოდ რჯულისმოძღვრებად ყოფნის სურვილის გამო კი არ დაემართათ, არამედ იმის გამოც, რომ სიყვარული არ ჰქონდათ; გარდა ამისა, თვით უმეცრებაც სწორედ ამათგან იშვა. რადგან, როცა სული ხორციელ საქმეებს მიეცემა, მისი მხედველობითი უნარი ბრმავდება; ხოლო სიყვარულს განშორებული დავაში ვარდება და გონების თვალი უბრმავდება. რადგან ვინც ამ წარმავალთაგან რომელიმეს სურვილითაა შეპყრობილი და ვნებით მთვრალია, ჭეშმარიტების მიუკერძოებელი მსაჯული ვერ გახდება. ამბობს: არ იციან, რის შესახებ ამტკიცებენ ასე დაბეჯითებით. სავარაუდოა, რომ ისინი რჯულის შესახებ ლაპარაკობდნენ და ბევრს ამბობდნენ განწმედათა და სხვა სხეულებრივ წესთა შესახებ.
შემდეგ, იმის მხილების ნაცვლად, რომ ის წესები არაფერია, ან მხოლოდ სულიერთა ჩრდილი და მონახაზია — რაც უფრო რბილი იქნებოდა — ამას აკეთებს. რა არის ეს? აქებს რჯულს, და აქ რჯულად ათ მცნებას უწოდებს. ამით კი ის სხვა წესებიც განაგდო. რადგან თუ თვით ეს მცნებები დამრღვევებს სჯის და ჩვენთვის უსარგებლო ხდება, მით უმეტეს — ის წესები. ამბობს: „ხოლო ესე უწყით, ვითარმედ კეთილ არს შჯული, უკუეთუ ვინმე წესიერად იპყრას იგი; უწყი ესე, რამეთუ მართალსა შჯულ არა უც“ (). ამბობს: კეთილია და არც არის კეთილი. რას ნიშნავს ეს? — იკითხავს ვინმე. თუ ვინმე მას რჯულიერად არ მოიხმარს, ნუთუ კეთილი არ არის? ასეთ შემთხვევაშიც კეთილია; მაგრამ მისი ნათქვამი ამას ნიშნავს: როცა კაცი მას საქმეებით აღასრულებს. რადგან მოციქულის სიტყვა „თუ ვინმე მას რჯულიერად მოიხმარს“ აქ სწორედ ამას აღნიშნავს. ხოლო როცა სიტყვებით განმარტავენ რჯულს, მაგრამ საქმეებით არღვევენ, ეს არის მისი ურჯულოდ მოხმარება; რადგან ასეთიც მოიხმარს რჯულს, მაგრამ არა საკუთარი სარგებლობისთვის. ამასთანავე, სხვა რამის თქმაც შეიძლება. კერძოდ რა? მაგალითად, თუ რჯულს რჯულიერად მოიხმარ, იგი ქრისტესთან მიგავლენს.
რადგან, როცა რჯულის მიზანია ადამიანის გამართლება, მაგრამ რჯულს ეს არ ძალუძს, იგი ადამიანს იმასთან აგზავნის, ვისაც ძალუძს. სხვა მხრივაც, რჯულის რჯულიერად მოხმარება ის არის, როცა მას დიდი სიჭარბით იცავ. რას ნიშნავს სიჭარბით? როგორც აღვირს, ამბობს, წესიერად იყენებს არა მხტომარე ცხენი და არც მკბენელი, არამედ ის, რომელსაც იგი უბრალოდ მოსაჩვენებლად ადევს; ასევე რჯულსაც რჯულიერად იყენებს ის, ვინც წერილი მცნებების იძულებით კი არ არის თავშეკავებული. ვინ მოიხმარს მას რჯულიერად? ის, ვინც იცის, რომ მას რჯული არ სჭირდება. რადგან ვინც სათნოებაში იმ სიმაღლემდე მივიდა, რომ რჯულს არა რჯულის შიშის გამო აღასრულებს, არამედ თვით სათნოების გამო, სწორედ ის მოიხმარს მას რჯულიერად და მტკიცედ; ასე მოიხმარს რჯულს ის, ვისაც თვით რჯულისა კი არ ეშინია, არამედ თვალწინ აქვს რჯულში დაწესებული სასჯელის მსჯავრი. სხვაგვარადაც, აქ მართალს უწოდებს მას, ვინც სათნოება აღასრულა. მაშ, რჯულით კეთილად სარგებლობს ის, ვინც თავს რჯულისგან განსასწავლად არ მიიჩნევს.
2. მართალი, რჯული და სახარების დიდება
როგორც ასოთა ნიშნები ბავშვებისთვის არის დადებული, ხოლო ვინც მათ მიერ ნაჩვენებს არა თვით ნიშნებით, არამედ უფრო მაღალი ცოდნით აღასრულებს, იგი უფრო დიდი მეცნიერების მცოდნე იქნებოდა და ასოებსაც უკეთ იყენებდა; ასევე ის, ვინც რჯულზე მაღლა დგას, რჯულით აღარ იწვრთნება. რადგან ვინც მას შიშის გამო კი არ აღასრულებს, არამედ სათნოების სურვილით, სწორედ იგი უფრო მეტად აღასრულებს მას სწორად. ერთნაირად ხომ არ აღასრულებს რჯულს ის, ვისაც სასჯელის ეშინია, და ის, ვინც პატივს ესწრაფვის; არც რჯულის ქვეშ მყოფი და რჯულზე აღმატებული არიან ერთნაირნი, რადგან რჯულზე მაღლა ცხოვრება სწორედ რჯულიერად გამოყენებაა: რჯულს კარგად იყენებს და იცავს ის, ვინც რჯულზე მეტს აღასრულებს და რჯულის აღმზრდელად ყოლას აღარ კადრულობს. რჯული, უმეტესად, ბოროტ საქმეთა აკრძალვაა; მაგრამ მართალს მხოლოდ ეს არ ქმნის; საჭიროა კეთილ საქმეთა აღსრულებაც. ამიტომ ვინც ბოროტებას მონებივით ერიდება, ისინი რჯულის მიზანს ვერ აღასრულებენ, რადგან იგი ამისთვის არის დადებული, რომ დარღვევა დასაჯოს. ამრიგად, ისინიც იყენებენ მას, მაგრამ მხოლოდ სასჯელის შიშით. რადგან ამბობს: „გნებავს თუ, რაჲთა არა გეშინოდის ჴელმწიფებისაგან?“ (). „კეთილსა იქმოდე“ (), თითქოს ვინმემ თქვას: რჯული მხოლოდ ბოროტთათვის აცხადებს სასჯელებს; ხოლო ვინც გვირგვინთა ღირსი საქმეები აღასრულა, მისთვის რჯული სადღა არის სასარგებლო? ისევე, როგორც ექიმი საჭიროა იმისთვის, ვისაც რაიმე ჭრილობა აქვს, და არა მისთვის, ვინც ჯანმრთელია, არც იმისთვის, ვინც კეთილად არის.
ხოლო ამბობს: „უშჯულოთა და ურჩთა, უმსახურებელთა და ცოდვილთა“ (). იუდეველებს ურჯულოებს უწოდებს და იმავეებს ურჩებსაც. ამბობს: „შჯული რისხვასა შეიქმს“ (). ეს ბოროტების მოქმედთა მიმართ ითქმის. მაგრამ რა ითქმის პატივის ღირსის მიმართ? ამბობს: „შჯულისაგან არს გამოცნობაჲ ცოდვისაჲ“ (). მაშ, რა ითქმის მართლის მიმართ?
ამბობს: „მართალსა შჯულ არა უც“ (). რატომ? იმიტომ, რომ სასჯელის გარეთ დგას და არ ელოდება, რომ რჯულისგან ისწავლოს, რა უნდა აკეთოს, რადგან შიგნით აქვს სულიწმინდის მადლი, რომელიც უკარნახებს. რადგან რჯული იმისთვის მიეცა, რომ დამრღვევნი შიშითა და მუქარით დაესაჯა. ამიტომ მორჩილ ცხენს აღვირი არ სჭირდება, არც აღმზრდელის წვრთნა მას, ვისაც აღმზრდელი არ სჭირდება. ხოლო ამბობს: „უშჯულოთა და ურჩთა, უმსახურებელთა და ცოდვილთა, უღირსთა და ბილწთა, მამის მაგინებელთა და დედის მაგინებელთა“ (). და აქ არ შეჩერებულა, არც მხოლოდ ცოდვათა ზოგად ხსენებაზე, არამედ ცოდვები სახეობათა მიხედვითაც ჩამოთვალა, რათა დაერწმუნებინა ისინი, შერცხვენოდათ რჯულის ზედამხედველობა. შემდეგ, როცა სახეობათა მიხედვით ჩამოთვალა, შემაჯამებლადაც თქვა, თუმცა უკვე ნათქვამიც საკმარისი იყო მათი რჯულის ზედამხედველობისგან მოსაშორებლად.
მაშ, ვის შესახებ ამბობს ამას? იუდეველთა შესახებ, რადგან ისინი მამისა და დედის მცემელნიც არიან, თვითონვე ბილწნიცა და უწმინდურნიც; სწორედ მათზე მიანიშნებს სიტყვებით: „უმსახურებელთა და ცოდვილთა“ (). რადგან ასეთნი იყვნენ, აუცილებლობით მიეცათ რჯულიც. მითხარი, განა განუწყვეტლივ კერპებს არ სცემდნენ თაყვანს? განა მოსეს არ ქოლავდნენ? განა მათი ხელები ნათესავთა სისხლით არ იყო სავსე? განა წინასწარმეტყველნი მათ ამ ყოველივეს ყველგან არ სდებენ ბრალად? ხოლო მათთვის, ვინც ზეციურ საგნებზე სიბრძნისმეტყველებს, ეს ყოველივე ზედმეტია. ამბობს: „მამის მაგინებელთა და დედის მაგინებელთა, კაცის-მკლველთა, მეძავთა, მამათმავალთა, კაცის მსყიდელთა, მტყუართა, ცრუფიცთა და სხუაჲ, რომელ რაჲმე სიცოცხლისა ამის მოძღურებასა უჴდების“ ().
კარგად თქვა: „საღი მოძღვრება“. რადგან ყოველივე ეს გახრწნილი სულის ვნებები იყო. ამბობს: „სახარებისა მისებრ დიდებისა ნეტარისა ღმრთისა, რომელი მერწმუნა მე.“ (). ამგვარად, ახლაც სახარების დასამტკიცებლად საჭიროა რჯული; მაგრამ მორჩილთათვის საჭირო აღარ არის. სახარებას უწოდებს „დიდების სახარებას“ სხვა არაფრის გამო, თუ არა მათ გამო, ვისაც დევნებისა და ქრისტეს ვნების გამო რცხვენია. ამიტომ, სხვა მიზეზებთან ერთად, სწორედ ამის გამოც თქვა დიდების სახარება, რითაც აჩვენა, რომ ქრისტეს ვნება დიდებაა; ან მომავალ საგნებზეც მიანიშნებს. რადგან თუ ახლანდელი სირცხვილითა და შეურაცხყოფით არის სავსე, მომავალი ასეთი არ არის; ხოლო სახარება მომავალთა შესახებ არის და არა ახლანდელთა შესახებ. მაშ როგორ თქვა ანგელოზმა: „აჰა ესერა გახარებ თქუენ სიხარულსა დიდსა... რამეთუ იშვა დღეს თქუენდა მაცხოვარი“ ()? იმიტომ, რომ, როცა იშვა, ეს შემდგომში უნდა აღსრულებულიყო; რადგან დაბადებისთანავე ნიშნებს არ აღასრულებდა. ამბობს: „სახარებისა მისებრ დიდებისა ნეტარისა ღმრთისა“ (). დიდებისა: ან ღვთის მსახურებას გულისხმობს, ან იმას, რომ თუ ახლანდელი ყოველივე მისი დიდებით არის აღვსებული, მით უმეტეს მომავალი; როცა აღსრულდება ნათქვამი: „ვიდრემდის დავსხნე მტერნი შენნი ქუეშე ფერჴთა შენთა“ (); როცა აღარ იქნება არაფერი წინამდგომი; როცა მართალნი იხილავენ ყველა იმ ნეტარ სიკეთეს, „რომელი თუალმან არა იხილა, და ყურსა არა ესმა, და გულსა კაცისასა არა მოუჴდა“ ().
რადგან ამბობს: „მნებავს, რაჲთა, სადაცა მე ვიყო, იგინიცა ჩემ თანა იყვნენ, რაჲთა ხედვიდენ დიდებასა ჩემსა, რომელი მომეც მე“ (). მაშ ვისწავლოთ, ვინ არიან ისინი, და ნეტარ ვუწოდოთ მათ, როცა გავიაზრებთ, რამდენ სიკეთეს მიიღებენ მაშინ, რაოდენ დიდებასა და რაოდენ ნათელს ეზიარებიან. აქაური დიდება არარაობაა და არამტკიცე; და თუ დარჩა კიდეც, სიკვდილამდე რჩება, შემდეგ კი სრულიად ქრება, რადგან ამბობს: „არცა შთაჰყვეს დიდებაჲ მისი მის თანა“ (); მრავალს კი აქაც ბოლომდე არ შერჩენია; ხოლო იმ დიდებაზე ასეთი რამის ეჭვიც შეუძლებელია, არამედ სრულიად საწინააღმდეგოა: იგი რჩება და არასოდეს ექნება დასასრული. რადგან ღვთისეული საგნები ასეთია: მყარი, ყოველგვარ ცვლილებასა და დასასრულზე აღმატებული. მაშინ დიდება გარეგანისგან კი არ იქნება, არამედ შინაგანისგან. რასაც ვამბობ, აი ეს არის: მაშინ დიდება არც ძვირფასი სამოსისგან, არც მსახურთა სიმრავლისგან და არც ეტლებისგან წარმოიქმნება, არამედ მათ გარეშეც თვით კაცი იქნება დიდებით შემოსილი. ახლა კი, თუ ეს ყველაფერი მოაკლდა, დიდებისგან შიშველი დარჩება; იქ კი ასე არ იქნება. აბანოებში ხომ შიშვლად ვხედავთ პატივიანებსაც და უპატიოებსაც, და უკეთურებსაც ვხედავთ. ბაზრებში მყოფთაგანაც ბევრს ხშირად საფრთხე შექმნია, როცა მსახურებს ისინი რაიმე საჭიროების გამო მიუტოვებიათ; მომავალში კი კაცი საკუთარ დიდებას ყველგან თავისთან ერთად ატარებს. და როგორც ანგელოზები, სადაც უნდა გამოჩნდნენ, დიდებას საკუთარ თავში ატარებენ, ასევე იქნებიან წმინდანებიც; უფრო კი, როგორც მზეს არ სჭირდება სამოსი და არც სხვა რამ, არამედ როგორც კი გამოჩნდა, თავისი დიდებაც მაშინვე გამოაბრწყინა, ასევე იქნება მაშინაც.
3. სათნოების სამოსი და სულიერი კეთილსურნელება
მაშ, მივდიოთ იმ დიდებას, რომელზე უფრო პატივსაცემი არაფერია, და მივატოვოთ ეს, რომელზე უფრო არარაობრივი არაფერია. „სამოსის შემოსვით ნუ იქადი“1 (), — ამბობს. ეს ყოველივე უძველესი ჟამიდანვე წინასწარ ეუბნებოდათ ჩვილებს. რამეთუ მოცეკვავეც, მეძავიც და მსახიობიც შენზე უფრო მოხდენილად და უფრო მდიდრულად არიან შემოსილნი. ამას გარდა კი, ისეთი რამით იქადი, რომელსაც, თუკი ჩრჩილები შეესევიან, მისით ტკბობას წაგართმევენ. ხედავ, რა მერყევი რამ არის აწინდელი ცხოვრების დიდება? ისეთი რამით იქადი, რასაც მატლები შობენ და ანადგურებენ; რადგან ამბობენ, რომ არსებობს ერთგვარი ინდური მცირე ცხოველები, რომელთაგანაც ეს ძაფები მზადდება. თუ გნებავს, ისეთი სამოსი მოიპოვე, ზეგარდამო ნაქსოვი, საოცარი და ბრწყინვალე შემოსაცმელი, ჭეშმარიტად ოქროთი შემკული შესამოსელი.
ის ოქრო მაღაროებიდან არ არის, რომლებიც მსჯავრდებულთა ხელებმა გათხარეს, არამედ სათნოებისგან იშვება. შემოვიმოსოთ ის სამოსი, რომელსაც არც ღატაკი ადამიანები ამზადებენ, არც მონები, არამედ თვით მეუფე. მაგრამ იტყვი, რომ ამ სამოსში ოქროა ჩაქსოვილი? და ეს შენთან რა კავშირშია? რადგან ყველას დამამზადებელი უკვირს, და არა სამოსით შემოსილი; რამეთუ საკვირველებაც ჭეშმარიტად დამამზადებელს ეკუთვნის. რადგან უბრალო სამოსების შემთხვევაში გვაკვირვებს არა ხე, რომელზეც სამოსი სამთელავოშია გადაჭიმული, არამედ მისი დამამზადებელი, თუმცა ხე ატარებს მათ და ხეზევეა დამაგრებული. მაშ, როგორც ისინი თავიანთი საჭიროებისთვის კი არ არიან შეკრული, ასევე არც ესენი, არამედ თვით სამოსის საჭიროებისთვის — რათა იქნიოს, ამბობს, რათა ჩრჩილმა არ შეჭამოს. მაშ, როგორ არ არის ეს უკიდურესი უგუნურება — არაფრის გამო ამდენი მონდომების გამოჩენა, ყოველგვარი ხერხის მოგონება, საკუთარი ცხონების ღალატი, გეენიის უგულებელყოფა, ღმერთის შეურაცხყოფა და მშიერი ქრისტეს უგულებელყოფა?
ვინ შეძლებს, რომ აღწეროს სურნელებათა ფუფუნება — ინდურთა, არაბულთა, სპარსულთა? მშრალთა, თხევადთა, ნელსაცხებელთა, საკმეველთა, რომლებსაც ყველას დიდი და უგუნური ხარჯი სჭირდება? რატომ აპკურებ სურნელს, დედაკაცო, სხეულს, რომელიც შიგნიდან უწმინდურებით არის აღსავსე? რატომ ხარჯავ მყრალზე და იმავეს აკეთებ, თითქოს ვინმემ ლაფს ნელსაცხებელი დაასხას, ან აგური ბალზამით დაასველოს? თუ გნებავს, არსებობს ნელსაცხებელი, არსებობს სურნელება, რომლითაც შეძლებ სულის ცხებას — არა არაბეთიდან, არც ეთიოპიიდან, არც სპარსეთიდან, არამედ თვით ციდან მოტანილი, და არც ოქროდ გაყიდული, არამედ კეთილი განზრახვისა და უპირფერო რწმენის ფასად. იყიდე ეს ნელსაცხებელი, რომლის სურნელებას მთელი ქვეყნიერების აღვსება შეუძლია; ამ სურნელებას აფრქვევდნენ მოციქულები; „რამეთუ ქრისტეს სურნელებანი ვართ ღმრთისა მიერ ... რომელთამე სულად სიკუდილითი სიკუდილად და რომელთამე სულად ცხორებითი ცხორებად“ (), — ამბობს. აბა, ეს რას ნიშნავს? იმას, რომ ღორიც კი, ამბობენ, ამ კეთილსურნელებისგან იხუთება.
მოციქულთა მხოლოდ სხეული კი არა, მათი სამოსიც სულიერი ნელსაცხებლის სურნელს აფრქვევდა. რადგან პავლეს სამოსი ისე კეთილ სურნელს აფრქვევდა, რომ დემონებს განდევნიდა. რომელ ფოთოლზე, რომელ კასიაზე, რომელ მურზე უფრო ტკბილი და უფრო სასარგებლო არ არის ეს კეთილსურნელება? რადგან თუ დემონებს განდევნიდა, სხვა რას აღარ აღასრულებდა? მოვამზადოთ ეს ნელსაცხებელი; ამზადებს კი მას მოწყალების გაცემის მეშვეობით სულიერი მადლი. ამავე სურნელს გავაფრქვევთ იქაც, როცა წავალთ, და წმინდანებს ჩვენკენ მოვაბრუნებთ; და როგორც აქ ყველას მოაბრუნებენ ხოლმე კეთილსურნელებებით ნაცხებნი — აბანოში წავა ამის მფრქვეველი, ეკლესიაში თუ სხვა ხალხმრავალ ადგილას, — ყველა მისკენ მიიზიდება და ყველა მისკენ მიბრუნდება; ასევე იმ სამყაროშიც, როცა სულიერი კეთილსურნელების მფრქვეველი სულები შედიან, ყველანი განზე გადგებიან და ადგილს უთმობენ. აქაც კი დემონებიც და ყოველი ბოროტებაც მიახლოებას ვერ ბედავენ და ვერც უძლებენ, ვინაიდან იხუთებიან.
მაშ, ის სურნელება შევიმოსოთ. რადგან ეს მიწიერი სურნელება ჩვენზე სილაჩრის სახელსაც შემოგვახვევს, ხოლო ის — ჭეშმარიტად ვაჟკაცობისა და საკვირველების სახელს შემოგვახვევს და დიდ კადნიერებასაც გვანიჭებს. ამ სურნელებას მიწა კი არ წარმოშობს, არამედ სათნოება შობს; იგი არ ჭკნება, არამედ ყვავის; თავის მფლობელებს პატივცემულებად აქცევს. ამით ვიცხებით, როცა ნათელს ვიღებთ; მაშინ კეთილ სურნელს ვაფრქვევთ. ხოლო ამის შემდეგაც ამ სურნელის გაფრქვევა ჩვენი გულმოდგინების საქმეა. ამიტომ ძველადაც მღვდლები ნელსაცხებლით იცხებოდნენ და სათნოების სიმბოლოს წარმოაჩენდნენ, რადგან მღვდელმა კეთილი სურნელი უნდა აფრქვიოს. ცოდვაზე უფრო მყრალი კი არაფერია.
შეხედე, როგორ გამოხატავს მის ბუნებას წინასწარმეტყველი. „შეყროლდეს და დალპეს წყლულებანი ჩემნი“ (). ვინაიდან ცოდვა ნამდვილად ლპობაზე უარესი და მასზე უფრო მყრალია. აბა მითხარი, სიძვაზე უფრო მყრალი რა არის? თუკი მისი ჩადენისას ამას ვერ გრძნობ, წარმოიდგინე, რა არის ცოდვა ჩადენის შემდეგ; მაშინ იხილავ მის სიმყრალეს, მაშინ — მიკრულ უწმინდურებას, მაშინ — შებილწებას, მაშინ — სიბილწეს. ასეთია ყოველი ცოდვა: ჩადენამდე რაღაც სიამოვნება აქვს; მისი აღსრულების შემდეგ კი სასიამოვნო წყდება და ჭკნება, ხოლო მწუხარე და პირქუში რამ შემოდის. სიმართლე კი — პირიქით: დასაწყისში შრომები აქვს, ხოლო ბოლოში — სიამე და განსვენება. იქ სიამოვნებაც ვერ ხდება სიამოვნებად სირცხვილისა და სასჯელის მოლოდინის გამო; აქ კი შრომაც აღარ არის შრომა საზღაურთა სასოების გამო.
აბა მითხარი, სიმთვრალე რაღაა? განა მხოლოდ სმის დროს არ აქვს სიამოვნება? უფრო სწორად, არც სმის დროს. რადგან, როცა კაცი უგრძნობელობაში ჩავარდება და გვერდით მყოფთაგან არავის ხედავს, არამედ შეშლილებზე უარეს მდგომარეობაშია, ნუთუ მაშინ კიდევ რაიმე სიამოვნებაა? უფრო სწორად, თვით სიძვაშიც არ არის რაიმე სიამოვნება. რადგან, როცა ვნებისგან შეპყრობილ სულს განსჯის უნარი ერთმევა, ეს რა სიამოვნებაა? თუ ეს ასეა, მაშინ მუნიც სიამოვნება იქნება. მე ჭეშმარიტ სიამეს იმას ვუწოდებდი, როცა სული ვნებაში არ არის სხეულის მიერ დაჭიმული და განგლეჯილი. რადგან რა სიამოვნებაა ეს — კბილების ღრჭიალი, თვალების ბრიალი, ღიტინი და ჯეროვნების მიღმა გახურება?
ეს იმდენად არ არის სიამოვნება, რომ მისგან სწრაფად გათავისუფლებას ვჩქარობთ და, გათავისუფლებულნი, ტკივილს ვგრძნობთ. თუ სიამოვნებაა, ნუ განეშორები მას, არამედ დარჩი ამ სიამოვნებაში. ხედავ, რომ მხოლოდ სიამოვნების სახელია? ჩვენთან არსებული სიამენი კი ასეთი არ არის, არამედ ნამდვილად სასიამოვნოა: ცეცხლმოკიდებულ სიამოვნებას კი არ შეიცავს, არამედ სულს თავისუფალს ტოვებს, ახარებს და აფართოებს. ასეთი იყო პავლეს სიამე, როცა ამბობდა: „ამისთჳს მიხარის და მიხაროდისცა“ (); და: „გიხაროდენ მარადის უფლისა მიერ“ (). რადგან იმ ცოდვისეულ სიამოვნებას სირცხვილიც აქვს და მსჯავრდებაც, ის ფარულადაც ხდება და ურიცხვი უსიამოვნებით არის აღსავსე; ეს კი ყოველივე ამისგან თავისუფალია. მაშ, ამ სიამოვნებას ვდიოთ, რათა მერმის სიკეთეებს მივაღწიოთ.2
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ზირ 11:4 ადგილობრივი ბიბლიური კორპუსის მთაწმინდელის ძველქართული სვეტში არ მოიძებნა; ფრაზა ბერძნულიდან არის თარგმნილი. ↩
- ბერძნულ წყაროში დასკვნითი დოქსოლოგია უკანასკნელ წინადადებას უერთდება; ქართულად აქ მხოლოდ შინაარსობრივი შეგონებაა თარგმნილი, ხოლო საბოლოო სვეტის საზღვარი და ქართული დოქსოლოგია მთავარ ჩარჩოშია მიბმული. ↩