📋 სარჩევი
„პავლე, მოციქული იესუ ქრისტესი, ბრძანებითა ღმრთისა და მაცხოვრისა ჩუენისაჲთა, და უფლისა იესუ ქრისტეს – სასოებისა ჩუენისაჲთა, ტიმოთეს, ერთგულსა შვილსა სარწმუნოებით, მადლი, წყალობაჲ და მშჳდობაჲ ღმრთისა მიერ მამისა ჩუენისა და ქრისტე იესუჲს მიერ, უფლისა ჩუენისა.“ ().
1. მოციქულობის ბრძანება და ქრისტეს სასოება
დიდი იყო მოციქულის ღირსება, დიდი და საკვირველი; ყველგან ვხედავთ, რომ პავლე ამ ღირსების მიზეზებს წინ წარმოაჩენს — არა როგორც პატივის მიმტაცებელი, არამედ როგორც ღირსებამინდობილი და აუცილებლობით შეკრული. რამეთუ როცა საკუთარ თავს „პავლე, ჩინებული მოციქული იესუ ქრისტესი ნებითა ღმრთისაჲთა" () უწოდებს, როცა ამბობს, რომ „პავლე, მონაჲ იესუ ქრისტესი, ჩინებული მოციქული, რჩეული სახარებასა მას ღმრთისასა" (), და კვლავ სხვაგან: „რამეთუ უნებელი ზედა-მაც მე" (), და როცა ამბობს, რომ ამისთვისაა გამორჩეული, ეს ყველაფერი პატივმოყვარეობისა და ქედმაღლობის უარყოფაა. რამეთუ როგორც ღმერთისგან მიუბოძებელ პატივზე მოძალე უკიდურესი მხილების ღირსია, ასევე მიცემული პატივის განმრიდებელი და მისგან გაქცეულიც სხვა ბრალდებათა — ურჩობისა და დაუმორჩილებლობის — ქვეშ დგება. ამიტომ ახლაც, ტიმოთეს მიმართ ეპისტოლის დასაწყისში, პავლე ამას ამბობს, როცა ასე წერს: „პავლე, მოციქული იესუ ქრისტესი, ბრძანებითა ღმრთისა" (). აქ არ უთქვამს: „პავლე, ჩინებული მოციქული იესუ ქრისტესი ნებითა ღმრთისაჲთა" (), არამედ თქვა, რომ ბრძანებითაა. რამეთუ ტიმოთეს ადამიანური სისუსტე რომ არ შეჰპარვოდა და არ ეფიქრა, თითქოს პავლე მასაც და მოწაფეებსაც თანასწორად ესაუბრებოდა, ამიტომ ასე დაიწყო.
და სად უბრძანა პავლეს ღმერთმა? მოციქულთა საქმეებში ვპოულობთ, რომ სულიწმინდა ამბობს: „გამომირჩიენით მე ბარნაბა და სავლე" (). ყველგანაც, როცა პავლე წერს, მოციქულის წოდებას ურთავს, რათა მსმენელს ასწავლოს, ნათქვამი ადამიანურ სიტყვებად არ მიიჩნიოს; რამეთუ მოციქული თავისას არაფერს იტყოდა. როცა „მოციქულს“ ამბობს, მსმენელის გონებას მაშინვე მომავლინებლისკენ მიმართავს. ამიტომ ყველა ეპისტოლის თავში ამას აყენებს, სიტყვას სანდოს ხდის და ასე ამბობს: „პავლე, მოციქული იესუ ქრისტესი, ბრძანებითა ღმრთისა და მაცხოვრისა ჩუენისაჲთა" ().
თუმცა არსად ჩანს, რომ მამამ უბრძანა; ყველგან ქრისტე ესაუბრება მას. რას ამბობს? „წარვედ, რამეთუ ნათესავთა შორიელთა მიგავლინო შენ" (); და კვლავ: „კეისრისა ჯერ-არს შენდა წარდგომაჲ" (). მაგრამ რასაც ძე უბრძანებს, პავლე იმასაც მამის ბრძანებად ამბობს; ასევე სულიწმინდის ბრძანებებსაც — ძის ბრძანებებად. აჰა, პავლე სულიწმინდისგან გამოიგზავნა, სულიწმინდისგანვე გამოირჩა, და ამბობს, რომ ეს ღმერთის ბრძანებაა. მაშ, რა? ნუთუ ის, რომ ძის მოციქული მამის ბრძანებითაა გამოგზავნილი, ძის ხელმწიფებას აკნინებს? არამც და არამც; დააკვირდი, როგორ წარმოაჩინა ძის ხელმწიფება საერთო ხელმწიფებად. რადგან როცა თქვა: „ბრძანებითა ღმრთისა და მაცხოვრისა ჩუენისაჲთა", შემდეგ დაამატა: „და უფლისა იესუ ქრისტეს – სასოებისა ჩუენისაჲთა" (). დააკვირდი, როგორ ზუსტად იხმარა ეს სახელწოდებები. და აი, ფსალმუნმგალობელი ამას მამის შესახებ ამბობს: „სასოო ყოველთა კიდეთა ქუეყანისათაო" (); კვლავ ნეტარი პავლე სხვაგან წერს: „რამეთუ ამისთჳს ვშურებით და ვიყუედრებით, რამეთუ ვესავთ ღმერთსა ცხოველსა" ().
მოძღვარმა საფრთხეები უნდა დაითმინოს — და მოწაფეებზე ბევრად მეტიც. რამეთუ ამბობს: „დავსცე მწყემსი, და განიბნინენ ცხოვარნი" (). რაკი ასე ხდება, ეშმაკი მოძღვრების წინააღმდეგ უფრო მძაფრად ქრის, რადგან მათი მოსპობისას სამწყსოც იფანტება. რამეთუ როცა ცალკეულ ცხვრებს კლავს, სამწყსოს ამცირებს; მაგრამ როცა მწყემსს შუაგულიდან მოაშორებს, მთელ სამწყსოს ღუპავს. ამიტომ, რაკი ნაკლები შრომით უფრო დიდ ზიანს ქმნის და ერთი სულის დაღუპვით მთელს ავნებს, მოძღვრებს უფრო მეტად ესხმის თავს.
ამიტომ პავლე ეპისტოლის შესავალშივე ტიმოთეს სულს აღამაღლებს და ამბობს: მაცხოვარი ღმერთი გვყავს, ხოლო სასოება — ქრისტე. ბევრს ვითმენთ, მაგრამ დიდი სასოებები გვაქვს; საფრთხეში ვართ, ჩვენ წინააღმდეგ მზაკვრობენ, მაგრამ გვყავს მხსნელი — არა ადამიანი, არამედ ღმერთი. ამიტომ მხსნელი არ უძლურდება, რამეთუ ღმერთია, და როგორი საფრთხეებიც უნდა იყოს, ვერ დაგვეუფლებიან; არც სასოება შეგვარცხვენს, რამეთუ ქრისტეა. რამეთუ ამ ორი საშუალებით ვიტანთ საფრთხეებს: ან სწრაფად ვთავისუფლდებით მათგან, ან კეთილი სასოებებით ვიკვებებით. მაგრამ როგორაა, რომ თავის თავს არსად უწოდებს მამის მოციქულს, არამედ ქრისტეს მოციქულს? პავლე ყველაფერს საზიაროდ წარმოაჩენს და თვით სახარებასაც ღვთის სახარებას უწოდებს; რამეთუ, ამბობს, რასაც არ უნდა ვითმენდეთ, აქაური ყოველივე არაფერია.
„ტიმოთეს, ერთგულსა შვილსა სარწმუნოებით" (). ესეც სანუგეშოა. რამეთუ თუ მან ისეთი რწმენა გამოაჩინა, რომ პავლეს შვილი გამხდარიყო — და არა უბრალოდ შვილი, არამედ ნამდვილი — მომავალთან დაკავშირებითაც გამხნევდება. რწმენის თვისება კი ის არის, რომ თუნდაც მიმდინარე მოვლენები აღთქმებს ეწინააღმდეგებოდეს, არ დაეცეს და არ შეძრწუნდეს. მაგრამ აჰა: შვილიც არის, ნამდვილ შვილადაც იწოდება, და მაინც არსად არის იმავე არსებისა.1 მაგრამ რა? განა ეს წოდება უსაფუძვლო იყო? მაგრამ ტიმოთე პავლესგან არ იყო, ამბობს; ამიტომ ეს გამოთქმა იმას არ ნიშნავს, რომ იგი პავლესგან არსებითად არის. მაშ, რა? სხვა არსებისა იყო? არც ეს.
რადგან, როცა მას შვილად უწოდა, სწორედ ამიტომ დაუმატა — რწმენაში, რათა ეჩვენებინა, რომ ნამდვილი იყო და პავლესგან იყო; რწმენის მხრივ არაფრით განსხვავდებოდა და მსგავსება ჰქონდა. ადამიანებში ეს არსების მხრივაც ხდება: ძე მამას ჰგავს, მაგრამ არა ისე, როგორც ღმერთთან, რამეთუ იქ სიახლოვე უფრო დიდია. აქ, ადამიანებში, თუმცა არსებით ერთი და იგივე არიან, მაინც მრავალი სხვა რამით განსხვავდებიან: ფერით, სახით, გონიერებით, ასაკით, არჩევანით, სულთან დაკავშირებულით, სხეულთან დაკავშირებულითა და გარეგანით. ისინი ერთმანეთისგან უფრო მრავალი რამით განსხვავდებიან, ვიდრე ერთდებიან; იქ კი ამ ზღუდეთაგან არაფერი არსებობს. გამოთქმა „ბრძანებით“ უფრო ქმედითია, ვიდრე „ხმობილი“, როგორც ამის სწავლა სხვაგანაც შეიძლება. ამ სიტყვებს — ტიმოთეს, ნამდვილ შვილს — ჰგავს ისიც, რასაც კორინთელებს ეუბნება: „ქრისტე იესუჲს მიერ ... მე გშვენ თქუენ" (), ესე იგი, რწმენაში. ხოლო ზედსართავს „ნამდვილს“ იმიტომ ამატებს, რომ სურს აჩვენოს ტიმოთეს პავლესთან ზედმიწევნითი და სხვებზე აღმატებული მსგავსება; და არა მხოლოდ ეს, არამედ პავლესადმი სიყვარულიცა და დიდი განწყობაც. აჰა, ეს „ში“ კვლავ რწმენას უკავშირდება; რამეთუ პავლე ამბობს: ნამდვილ შვილს რწმენაში. ხედავ, ქებაც რაოდენ დიდია, თუ მას არა მხოლოდ თავის ძეს უწოდებს, არამედ ნამდვილ შვილსაც. „მადლი, წყალობაჲ და მშჳდობაჲ ღმრთისა მიერ მამისა ჩუენისა და ქრისტე იესუჲს მიერ, უფლისა ჩუენისა" ().
2. სარწმუნოება ფუჭი ძიებების წინააღმდეგ
რატომაა, რომ სხვა ეპისტოლეებში წყალობა არსად წამოუყენებია წინ, აქ კი წამოაყენა? ესეც დიდი მოსიყვარულეობიდან მომდინარეობს; რამეთუ შვილს უფრო მეტს უსურვებს, რადგან მისთვის ეშინია და თრთის. იმდენად ეშინოდა, რომ, რაც არსად გაუკეთებია, სხეულის საჭიროებებზეც კი მისწერა მას, როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „ღჳნოჲცა მცირედ იჴუმიე სტომაქისათჳს და ზედაჲსზედა უძლურებისა შენისათჳს" (). რამეთუ განსაკუთრებით მოძღვრებს უფრო დიდი წყალობა სჭირდებათ. ამბობს: „ღმრთისა მიერ მამისა ჩუენისა და ქრისტე იესუჲს მიერ, უფლისა ჩუენისა" (). აქაც კვლავ ნუგეშია. რამეთუ თუ ღმერთი მამაა, იგი შვილებზე ზრუნავს; მოისმინე ქრისტე, რომელიც ამბობს: „ანუ ვინ არს თქუენგანი კაცი, რომელსა სთხოვდეს ძე თჳსი პურსა, ნუ ქვაჲ მისცესა მას?" ().
„ვითარცა-იგი გლოცევდ შენ დადგრომად ეფესოს შინა, მირაჲ-ვიდოდე მაკედონიად" (). მოისმინე, როგორი ნაზია ეს სიტყვა: როგორ არ იყენებს მოძღვრის ხმას, არამედ თითქმის მსახურისას. რამეთუ არ უთქვამს: „ვბრძანე", არც: „ვუბრძანე", არც: „ვურჩიე", არამედ რა? „გლოცევდ შენ" (). თუმცა ყველა მოწაფის მიმართ ასე განწყობილნი არ უნდა ვიყოთ, არამედ ასე — მშვიდთა და სათნოთა მიმართ; სხვათა, გახრწნილთა და არანამდვილთა მიმართ კი სხვაგვარად, როგორც თავადვე სხვაგან წერს და ამბობს: „ამხილებდ ყოვლითა ბრძანებითა" (). აქაც ნახე, რას ამბობს: „რაჲთა ამცნო ვიეთმე", არა: „რათა სთხოვო", არამედ: „რაჲთა ამცნო ვიეთმე, რაჲთა არა სხუასა რასმე მოძღურებდენ" (). ეს რას ნიშნავს? ნუთუ საკმარისი არ იყო პავლეს ეპისტოლე, რომელიც მან ეფესელებს მისწერა?
საკმარისი კი იყო, მაგრამ წერილებს ადამიანები უფრო უდიერად ეკიდებიან. მაშ, ან ეს უნდა ითქვას, ან ის, რომ ეს ყოველივე წერილებამდეც არსებობდა. თვითონაც დიდხანს დაყო ამ ქალაქში; აქ იყო არტემიდეს ტაძარი, აქვე გადაიტანა ის საშინელი ამბები. რამეთუ თეატრის შეკრების დაშლის შემდეგ მან მოწაფეები მოუხმო, შეაგონა და მხოლოდ ამის შემდეგ გაემგზავრა გემით; მერე კი კვლავ მივიდა მათთან. ღირს კი გამოკვლევა, იმ დროსვე დაადგინა თუ არა იქ ტიმოთე; რადგან ამბობს: „რაჲთა ამცნო ვიეთმე, რაჲთა არა სხუასა რასმე მოძღურებდენ" (). სახელებით არ ასახელებს მათ, რათა მხილების საჯაროობით უფრო ურცხვნი არ გახადოს. აქ იუდეველთაგან ზოგიერთნი ცრუმოციქულნი იყვნენ; სურდათ, მორწმუნენი კვლავ რჯულისკენ მიეზიდათ, რასაც პავლე ეპისტოლეებში ყველგან ამხელს. ამას აკეთებდნენ არა იმდენად სინდისის მიერ აღძრულნი, რამდენადაც დიდებისმოყვარეობით, მოწაფეთა ყოლის სურვილით, ნეტარ პავლესთან დავობითა და მის მიმართ შურიანი განწყობით. სწორედ ეს არის სხვაგვარი სწავლება.
ამბობს: „არცა ერჩდენ ზღაპართა და ტომის-რაცხათა დაუსრულებელთა" (). ზღაპრებში რჯულს კი არ გულისხმობს — ნუ იყოფინ! — არამედ გადაკეთებებს, დამახინჯებებსა და ყალბ სწავლებებს. რამეთუ სავარაუდოა, რომ იუდეველთაგან გამოსულნი მთელ სიტყვას უსარგებლო საქმეებზე ხარჯავდნენ: პაპებსა და პაპათა პაპებს ითვლიდნენ, რათა თითქოს დიდი გამოცდილებისა და ისტორიული ცოდნის სახელი ჰქონოდათ. ამბობს: „რაჲთა ამცნო ვიეთმე, რაჲთა არა სხუასა რასმე მოძღურებდენ, არცა ერჩდენ ზღაპართა და ტომის-რაცხათა დაუსრულებელთა" (). რას ნიშნავს სიტყვა დაუსრულებელთა? ანუ ისეთებს, რომელთაც არავითარი დასასრული არა აქვთ; ან არავითარი სარგებლობა არ მოაქვთ; ან ჩვენთვის ძნელად მისაწვდომია.
ხედავ, როგორ ამხელს ამგვარ ძიებას? რამეთუ სადაც რწმენაა, იქ ძიების საჭიროება არ არის; სადაც ცნობისმოყვარე გამოკვლევა არაფერშია საჭირო, იქ ძიება რაღად არის საჭირო? ძიება რწმენის გამაუქმებელია. რამეთუ ვინც ეძიებს, ჯერ ვერ უპოვია; ვინც ეძიებს, ვერ ირწმუნებს. ამიტომ ამბობს: ნუ დავკავდებით ძიებებით; რადგან თუ ვეძიებთ, ეს რწმენა არ არის; რამეთუ რწმენა მსჯელობას ასვენებს.
მაშ როგორ ამბობს ქრისტე: „ეძიებდით და ჰპოვოთ; ირეკდით, და განგეღოს თქუენ" (), და კიდევ: „გამოიძიებდით წიგნთა, რამეთუ თქუენ ჰგონებთ, ვითარმედ გაქუს ცხორებაჲ საუკუნოჲ მათ შინა" ()? იქ სიტყვა „ეძიებდით“ თხოვნასა და ძლიერ სურვილს ეხება; აქ კი სიტყვები „გამოიძიებდით წიგნთა“ ძიების შრომათა შემოტანას კი არ გულისხმობს, არამედ მათ განდევნას. რამეთუ თქვა: „გამოიძიებდით წიგნთა" (), ანუ? იმისთვის, რომ მათი სიზუსტე ზედმიწევნით შევისწავლოთ და ვიცოდეთ; არა იმისთვის, რომ მარადის ვეძიებდეთ, არამედ იმისთვის, რომ ძიება შევწყვიტოთ. და კარგად თქვა: „რაჲთა ამცნო ვიეთმე, რაჲთა არა სხუასა რასმე მოძღურებდენ, არცა ერჩდენ ზღაპართა და ტომის-რაცხათა დაუსრულებელთა, რომელთა-იგი ძიებაჲ შეამთხჳან უფროჲს, ვიდრე მოღუაწებაჲ ღმრთისაჲ, რომელ არს სარწმუნოებით" (). კარგად თქვა: „ღმრთის განგებულებაჲ"; რამეთუ ღმერთმა დიდი სიკეთეების მოცემა ინება ჩვენთვის, მაგრამ მისი განგებულებების სიდიადეს ადამიანური მსჯელობა ვერ იტევს. ამიტომ ეს ყველაფერი რწმენით უნდა მოხდეს, რაც სულთა უდიდესი წამალია.
ამრიგად, ძიება ღვთის განგებულებას ეწინააღმდეგება. რამეთუ რა განეგება რწმენის მიერ? ის, რომ მივიღოთ ღვთის კეთილისმყოფელობანი, გავხდეთ უკეთესნი, არაფერზე ვიდავოთ და არ დავეჭვდეთ, არამედ დავმშვიდდეთ. რამეთუ რაც რწმენამ აღასრულა და ააშენა, იმავეს ძიება არღვევს, რადგან ძიებებს წარმოშობს და რწმენას აძევებს. ამბობს: „არცა ერჩდენ ზღაპართა და ტომის-რაცხათა დაუსრულებელთა" (). გენეალოგიები კი, ამბობს, რას ვნებდნენ? ქრისტე ამბობდა, რომ ცხონება რწმენით უნდა მოხდეს; ცრუმოციქულნი კი იძიებდნენ და ამბობდნენ, რომ ეს შეუძლებელია. რადგან განჩინება აწმყოში იყო, ხოლო განჩინების შედეგი — მომავალში, რწმენა იყო საჭირო. ისინი კი, რჯულისეული წეს-დაკვირვებებით წინასწარ შეპყრობილნი, რწმენას აბრკოლებდნენ. ვფიქრობ, აქ პავლე წარმართებსაც მიანიშნებს, როცა ზღაპრებსა და გენეალოგიებს ახსენებს, რადგან ისინი თავიანთ ღმერთებს ჩამოთვლიდნენ.
3. განგების რწმენა და ბედისწერის უარყოფა
მაშ, ნუ მივაქცევთ ყურადღებას ამგვარ გამოკვლევებს. რამეთუ სწორედ ამისთვის გვეწოდა მორწმუნენი, რომ ნათქვამს უყოყმანოდ ვერწმუნოთ და არაფერში ვეჭვობდეთ. თუ ნათქვამი ადამიანური იქნებოდა, მისი გამოცდა იქნებოდა საჭირო; ხოლო თუ ღვთისგანაა, ნათქვამს მხოლოდ პატივი უნდა მიეგოს და რწმენით უნდა მივიღოთ; და თუ არ ვირწმუნებთ, იმასაც ვერ დავიჯერებთ, რომ ღმერთი არსებობს. რამეთუ როგორღა ცნობ, რომ ღმერთი არსებობს, როცა მისგან ანგარიშს მოითხოვ? ღმერთის ცოდნის პირველი ნიშანი ეს არის: იმის რწმენა, რასაც იგი ამბობს, დამადასტურებელი საბუთებისა და მტკიცებულებების გარეშე.
ეს ელინებმაც წარმართებმაც კი იციან; რამეთუ თავიანთ ღმერთებს ერწმუნებოდნენ, — იტყვის ვინმე, — თუმცა ისინი დამადასტურებელი საბუთების გარეშე ლაპარაკობდნენ. აბა, რატომ? რადგან აცხადებდნენ, რომ ღმერთთა შთამომავლები არიან. ხედავ, რომ ელინებმაც კი იციან ეს? და რას ვამბობ ღმერთთა შესახებ? ამას აკეთებდნენ ადამიანზეც — გრძნეულსა და მოგვს ვგულისხმობ, პითაგორას; „თვითონ თქვა“; და ტაძრებზე ზემოთ დუმილის სახე ეწერა: იგი თითით პირს იკავებდა და, ბაგეებშეკრული, ყველა გამვლელს დუმილისკენ მოუწოდებდა. მაშ, მათი საქმეები ასე პატივდებულია, ჩვენი კი — არა, არამედ დასაცინი? და რომელი მძვინვარების გარდამეტება არ იქნებოდა ეს?
რამეთუ ელინთა საქმეები მართებულად ექვემდებარება ძიებას: ასეთია ისინი — მსჯელობათა შეჯახებები, დავები და დასკვნები; ხოლო ჩვენი ყოველივე ამისგან განცალკევებულია. რამეთუ ისინი ადამიანურმა სიბრძნემ გამოიგონა, ესენი კი სულიერმა მადლმა გვასწავლა; ისინი სიბრიყვისა და უგუნურების სწავლებებია, ესენი კი — ჭეშმარიტი სიბრძნისა. იქ არც მოწაფეა და არც მასწავლებელი, არამედ ყველანი ერთად იკვლევენ; აქ კი, მასწავლებელი იქნება თუ მოწაფე, უნდა ისწავლოს იმისგან, ვისგანაც მართებს სწავლა, დაემორჩილოს და არ იდავოს, ერწმუნოს და ლოგიკურ დასაბუთებებს არ აჰყვეს. რამეთუ ძველთაგანნი ყველანი რწმენით სათნოეყვნენ, და მის გარეშე ყოველივე გახრწნილია. და რაღას ვამბობ ზეციურთა შესახებ? თუნდაც მიწიერი გამოვიკვლიოთ, ყველაფერს რწმენაზე დამყარებულს ნახავ; რამეთუ არც გარიგებები, არც ხელობები და არც სხვა რამ ამგვარი იარსებებს მის გარეშე. თუ აქ, სადაც საქმეები არასანდოა, იგი საჭიროა, მით უმეტეს — იქ. მაშ, რწმენას ჩავეჭიდოთ, მას მივსდიოთ; ასე ჩვენი სულიდან განვაგდებთ ყოველ დამღუპავ სწავლებას, როგორიცაა, ვამბობ, ბედისწერა და გარდაუვალი ხვედრი. თუ ირწმუნებ, რომ არსებობს აღდგომა და განკითხვა, ყოველივე ამგვარს შეძლებ სულიდან განდევნო; ირწმუნე, რომ არსებობს მართალი ღმერთი, და აღარ ირწმუნებ, რომ იარსებებს უსამართლო ბედისწერა; ირწმუნე, რომ არსებობს ღმერთი, რომელიც განგებით ზრუნავს, და აღარ ირწმუნებ, რომ იარსებებს ბედისწერა, რომელიც ყოველივეს იპყრობს; ირწმუნე, რომ იქნება სასჯელი და სასუფეველი, და აღარ ირწმუნებ, რომ არსებობს ბედისწერა, რომელიც ჩვენზე დამოკიდებულს აუქმებს, ხოლო ჩვენ აუცილებლობასა და ძალადობას გვიქვემდებარებს.
ნუ დათესავ, ნუ დარგავ, ნურც ლაშქარში წახვალ, საერთოდ ნურაფერს გააკეთებ; რამეთუ უთუოდ, შენი ნებით თუ უნებლიეთ, მოვა ის, რაც ბედისწერას ეკუთვნის. მაშინ რაღად გვჭირდება ლოცვები? მაშ, რატომ გსურს ქრისტიანი გახდე, თუ ბედისწერა არსებობს? რამეთუ ბრალი ხომ აღარ დაგედება. საიდანღაა ხელობები? ბედისწერისგან? კი, — ამბობს, — ვიღაცას ხვედრად ერგო, შრომით ბრძენი გამხდარიყო. აბა, მაჩვენე ვინმე, ვინც შრომის გარეშე ხელობა ისწავლა; მაგრამ ვერ შეძლებ. ასე რომ, ეს ბედისწერისა კი არ არის, არამედ შრომისა.
მაშ, საიდან არის, — ამბობს, — ესა და ეს მდიდარი, როცა შეგინებული და ბოროტია და მამისგან მემკვიდრეობა არ მიუღია, ხოლო სხვა ათასგვარ შრომას ეწევა და მაინც ღარიბია? რამეთუ ამას განუწყვეტლივ იმეორებენ: ყოველ საკითხს სიმდიდრესა და სიღარიბეზე წამოჭრიან, ბოროტებასა და სათნოებაზე კი — არაფერს. მაგრამ აქ ეს ნუ იტყვი; მაჩვენე, გახდა თუ არა ვინმე ბოროტი, როცა გულმოდგინედ იღვწოდა, ან ვინმე კეთილი, როცა უდები იყო. რამეთუ თუ გარდაუვალ ხვედრს ძალა აქვს, უდიდესებში გამოავლინოს თავისი ძალა — სათნოებასა და ბოროტებაში, და არა სიმდიდრესა და სიღარიბეში. და საიდან არის, — ამბობს, — ესა და ეს ავადმყოფობაში, ესა და ეს კი ჯანმრთელობაში? საიდან არის, რომ ესა და ეს პატივშია, სხვა კი შერცხვენილია? საიდან ხდება, რომ იმას საქმეები სურვილისამებრ მისდის, სხვას კი ათიათასზე ათიათასი დაბრკოლება ხვდება? განეშორე ბედისწერას და ეს ყველაფერი გეცოდინება; მტკიცედ ირწმუნე, რომ ღმერთი განგებით ზრუნავს, და ამას ცხადად შეიცნობ.
მაგრამ არ შემიძლია, — ამბობს, — რამეთუ ამ საქმეთა აღრევა არ მაძლევს საშუალებას, განგება ვივარაუდო. თუ ეს ღვთის საქმეებია, როგორ შემიძლია ვირწმუნო, რომ კეთილი ღმერთი მეძავს, შეგინებულსა და ანგარ კაცს ფულს აძლევს, კეთილს კი — აღარ? საიდან ვირწმუნო? რამეთუ საქმეების მიხედვით უნდა ვირწმუნოთ. კარგი; მაშ, ეს ყველაფერი მართალ ბედისწერას ეკუთვნის თუ უსამართლოს? უსამართლოსი, — ამბობ.
მაშ, ვინ შექმნა ეს ბედისწერა? ნუთუ ღმერთმა? არა, — ამბობს, — არამედ შეუქმნელია. და როგორ მოქმედებს ასე, თუკი შეუქმნელია? რამეთუ ეს ხომ ერთმანეთს ეწინააღმდეგება. მაშ, ასეთი საქმეები საერთოდ არ არის ღვთისა.
მაშ, გამოვიკვლიოთ, ვინ შექმნა ცა. ბედისწერამ, — ამბობს. ვინ შექმნა მიწა, ვინ — ზღვა, ვინ — წელიწადის დროები? მაშ, უსულოებში ამხელა წესრიგი შექმნა, ამხელა თანწყობა, ჩვენში კი — ვისთვისაც ყოველივეა — ამხელა უწესრიგობა? თითქოს ვინმე სახლზე ზრუნავდეს, რომ იგი საკვირველი იყოს, მსახურებზე კი — აღარ.
ვინ იცავს წელიწადის დროთა მონაცვლეობას? ვინ დააწესა ბუნების მოწესრიგებული კანონები? ვინ განაწესა დღისა და ღამის სვლა? ეს ყველაფერი იმ ბედისწერაზე მაღლა დგას. არა, — ამბობს, — არამედ თავისით წარმოიქმნა. და როგორღა წარმოიქმნებოდა ამხელა წესრიგი თავისთავად?
მაშ, საიდან არიან, — ამბობს, — მდიდრები, ჯანმრთელნი და პატივში მყოფნი: ზოგნი ანგარებით, ზოგნი მემკვიდრეობით, ზოგნი კი ძალადობით? მაშ, რის გამო დართო ღმერთმა ნება ბოროტებს, რომ კეთილდღეობდნენ? რადგან აქ არ არის ღირსებისამებრი საზღაური; იგი მომავალ ჟამშია. მაშინ მაჩვენე, რომ ამგვარი რამ ხდება. ჯერ აქ მომეცი, — ამბობს, — და იქ აღარაფერს ვითხოვ. მაგრამ სწორედ ამის გამო არ იღებ, რადგან ითხოვ. რამეთუ თუ სიამოვნების გარეშე მყოფიც ისე ითხოვ აქაურ სიკეთეებს, რომ მათ იქაურ სიკეთეებზე მეტად აფასებ, მით უმეტეს ასე იქნებოდა, ხალასი სიამოვნება რომ გეგემა. ამიტომ ღმერთი გიჩვენებს, რომ ეს სიკეთეები არაფერია, რომ ზნეობრივად განურჩეველია; რამეთუ განურჩეველი რომ არ ყოფილიყო, ბოროტებსაც ამ სიკეთეებს არ მისცემდა. მითხარი: შავი, მაღალი ან დაბალი ყოფნა — განა განურჩეველი არ არის? ასევეა სიმდიდრეც.
რამეთუ მითხარი: აუცილებელთა მხრივ განა ყველას თანასწორად არ მიეცა, მაგალითად, სათნოებისადმი უნარი და სულიერ ნიჭთა განაწილება? ღვთის კეთილისმყოფელობანი რომ გცოდნოდა, იმ აუცილებელი სიკეთეებით თანასწორად სარგებლობისას ამ მიწიერი სიკეთეების გამო არ აღშფოთდებოდი და ამ ანგარებასაც არ ეძიებდი. იმ თანაბარ ხვედრს რომ იცნობდე? როგორც მსახური, რომელიც პატრონისგან საზრდოს, სამოსსა და საცხოვრებელს იღებს და ყველა დანარჩენით სხვებთან თანასწორად სარგებლობს, თავზე ზედმეტი თმა ან უფრო დიდი ფრჩხილები რომ ჰქონდეს, იფიქრებდა, სხვებზე მეტი მაქვსო; იმავე სახით ამგვარი ადამიანიც ფუჭად ამპარტავნობს იმაზე, რითაც მხოლოდ დროებით სარგებლობს. ამის გამო ღმერთი გვაშორებს ამ მიწიერ სიკეთეებს, რათა ეს მძვინვარება ჩააქროს და მათდამი წადილი ზეცისკენ გადაიყვანოს. ჩვენ კი ამითაც არ მოვდივართ გონს. რამეთუ როგორც ბავშვს, თუ რამე საბავშვო საგანი აქვს და ამას აუცილებელზე მეტად აფასებს, მამა საბავშვოს ართმევს, რათა უნებლიესაც კი სრულყოფილებისკენ გადაიყვანოს, ასევე ღმერთიც ყველაფერს აკეთებს, რათა ჩვენ ზეცაში გადაგვიყვანოს.
მაშ, როგორ უშვებს ბოროტებს გამდიდრებას? — ამბობს. იმიტომ, რომ ღმერთი ამ მიწიერ სიკეთეებს დიდად არ მიიჩნევს. მაშ, მართალებსაც როგორ? თავად კი არ ამდიდრებს, არამედ უბრალოდ ნებას რთავს. და ეს ყველაფერი ახლა ჩვენ მიერ ზედაპირულად ითქვა, როგორც წმინდა წერილების უმეცართათვის; ხოლო თუ გსურდათ გერწმუნათ და ღვთაებრივ სიტყვებს ყურადღებით მიჰყოლოდით, ჩვენი ეს სიტყვები აღარ დაგვჭირდებოდა, რამეთუ ღვთაებრივი სიტყვებიდან ყოველივეს გვეცოდინებოდა. რამეთუ რომ ისწავლო, რომ არაფერია სიმდიდრე, არც ჯანმრთელობა და არც დიდება, მე გიჩვენებ მრავალს: ვისაც შეუძლია სიმდიდრე მოიპოვოს, მაგრამ არ მოიპოვებს; ვისაც შეუძლია ჯანმრთელად იყოს, მაგრამ საკუთარ სხეულებს იფიტავს; ვისაც შეუძლია დიდებით სარგებლობა, მაგრამ ყველაფერს აკეთებს, რათა შეურაცხყოფილი იყოს. თუმცა კეთილი ადამიანი არ ცდილობს, ბოროტი გახდეს. მაშ, შევწყვიტოთ აქაური სიკეთეების ძიება და ვეძიოთ ზეციური სიკეთეები. რამეთუ ასე შევძლებთ მათ მიღწევასაც და საუკუნო საზრდოსაც ვიგემებთ.2
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- არსების შესახებ ტერმინები განმარტებითი ქართულით გადმოიცა, რათა ერთობა და სხვაობა მკაფიოდ გამოჩნდეს. ↩
- ბერძნულ წყაროში ბოლო წინადადება სტანდარტულ დოქსოლოგიამდე და ამინამდე გრძელდება; ეს ნაწილი მთავარი ჩარჩოს ეკუთვნის, ამიტომ აქ ცალკე ქართულად არ ითარგმნება. ბერძნული ტექსტი სრულად არის გადმოტანილი, ქართული თარგმანი კი შინაარსობრივ ნაწილზე მთავრდება. ↩