📋 სარჩევი
„ხოლო ქურივთა ჭაბუკთა განეშორე, რამეთუ რაჟამს დაიმღერნიან ქრისტესნი იგი, ქორწინების უნებნ. აქუს მათ საშჯელი, რამეთუ პირველი იგი სარწმუნოებაჲ შეურაცხ-ყვეს. და ამას თანა უქმობასა ისწავებენ და მიმოსლვასა სახლითი სახლად, არა ხოლო უქმობასა, არამედ სიჩქურესა და გამოწულილვასა და იტყჳედ უჯეროსა. მნებავს უკუე ჭაბუკთა ქორწინებაჲ, შვილთა სხმაჲ, სახლისა პყრობაჲ და არცა ერთისა მიზეზისა ცემად მჴდომსა ადგილად გინებისა. რამეთუ აწვე ვინმე გარდაიქცეს შედგომად ეშმაკისა.“ ().
1. ახალგაზრდა ქვრივთა ქორწინება და ეკლესიის ზრუნვა
პავლემ ქვრივების შესახებ ვრცელი სიტყვა წარმოთქვა, მათი ასაკიც განსაზღვრა, როცა თქვა: „ქურივადმცა შერაცხილ არს ნუ უნაკლულესი სამეოცისა წლისაჲ“ (), და ქვრივის თვისებაც გვასწავლა, როცა თქვა: „უკუეთუ შვილნი განზარდნა, უკუეთუ სტუმარნი ისტუმრნა, უკუეთუ წმიდათა ფერჴნი დაჰბანნა“ (). აქ კი კვლავ ამბობს: „ხოლო ქურივთა ჭაბუკთა განეშორე“ (). ქალწულების შესახებ კი, თუმცა საქმე ბევრად უფრო მძიმეა, არაფერს ამის მსგავსს არ მიანიშნებს; და სამართლიანადაც. რატომ? რადგან ისინი უფრო დიდი საქმისთვის ჩაიწერნენ, და იქ ეს ღვაწლი უფრო დიდი განზრახვიდან წარმოიშვა. ხოლო „უკუეთუ სტუმარნი ისტუმრნა, უკუეთუ წმიდათა ფერჴნი დაჰბანნა“ () და ყოველივე ამის მსგავსზე მან მიანიშნა უფალთან განუშორებელი ყოფნის ხსენებით და იმ სიტყვითაც: „უქორწინებელი იგი ზრუნავს უფლისასა, რაჲთა იყოს წმიდა ჴორცითაცა და სულითაცა“ (). თუ ასაკს არ აზუსტებს, ნუ გაგიკვირდება; უპირველესად, ესეც სწორედ აქედან ხდება ცხადი. სხვაგვარადაც ვთქვი: ისინი ქალწულებას უფრო დიდი განზრახვით ირჩევდნენ. ამასთან, აქ უკვე დაცემები მომხდარა და თვითონ ეს ქვრივები აძლევდნენ საბაბს ასეთ კანონმდებლობას; იქ კი ამის მსგავსი არაფერი იყო.
რომ ზოგიერთები უკვე დაეცნენ, ეს აქედან არის ცხადი, მისი სიტყვებიდან: „რამეთუ რაჟამს დაიმღერნიან ქრისტესნი იგი, ქორწინების უნებნ“ (); და კვლავ: „რამეთუ აწვე ვინმე გარდაიქცეს შედგომად ეშმაკისა“ (). „ხოლო ქურივთა ჭაბუკთა განეშორე“ (). რატომ? „რამეთუ რაჟამს დაიმღერნიან ქრისტესნი იგი, ქორწინების უნებნ“ (). რას ნიშნავს: როცა განცხრომას მიეცემიან? როცა კეკლუცობენ, როცა ნებივრობას ეძლევიან; როგორც მაშინ, როცა წესიერი კაცის შესახებ იტყვიან: „დატოვე ის ქალი, რადგან იგი სხვას ეკუთვნის“. ამრიგად, აჩვენებს, რომ ქვრივობაც უბრალოდ, განსჯის გარეშე აირჩიეს. მაშასადამე, ქვრივი თავის ქვრივობაშიც ქრისტესთვის არის დაწინდული; რადგან ამბობს: „მამა არს ობოლთა და მსაჯული ქურივთა“ (). პავლე აჩვენებს, რომ ისინი ქვრივობასაც კი სწორად არ ირჩევენ, არამედ განცხრომას ეძლევიან; მაგრამ ქრისტე მაინც ითმენს ამას. და სხვა ადგილასაც ამბობს: „მიგათხოვენ თქუენ ერთსა მამაკაცსა ქალწულად წმიდად წარდგინებად ქრისტესა“ (). როცა მის სახელზე აღირიცხებიან, ამბობს, მაშინ „ქორწინების უნებნ. აქუს მათ საშჯელი, რამეთუ პირველი იგი სარწმუნოებაჲ შეურაცხ-ყვეს“ ().
რწმენას აქ აღთქმას უწოდებს, ერთგულებას; თითქოს ამბობდეს: მოატყუეს ქრისტე, აღთქმანი დაარღვიეს. „და ამას თანა უქმობასა ისწავებენ“ (). მაშ, შრომას იგი მხოლოდ კაცებს კი არ უბრძანებს, არამედ ქალებსაც; რადგან უქმობამ ასწავლა ყოველი ბოროტება. ისინი, ამბობს, მხოლოდ ამ განკითხვისთვის კი არ არიან პასუხისმგებელნი, არამედ სხვა ცოდვებისთვისაც. თუ, მაშასადამე, ქალისთვის სახლებში სიარული შეუფერებელია, მით უფრო შეუფერებელია ქალწულისთვის. და ამბობს: „არა ხოლო უქმობასა, არამედ სიჩქურესა და გამოწულილვასა და იტყჳედ უჯეროსა“ (). „მნებავს უკუე ჭაბუკთა ქორწინებაჲ, შვილთა სხმაჲ, სახლისა პყრობაჲ“ (). რა ხდება მაშინ, როცა ქმარზე ზრუნვაც მოშორებულია და ღმერთზე ზრუნვაც აღარ აკავებს? ამიტომაც ხდებიან უქმნი, ყბედნი და სხვის საქმეში ჩარეულნი. რადგან ვინც საკუთარ საქმეებზე არ ზრუნავს, უთუოდ სხვისაზე იზრუნებს; ისევე, როგორც ვინც საკუთარ საქმეებზე ზრუნავს, სხვისაზე სიტყვასაც არ ჩამოაგდებს და სხვისაზე არავითარ საზრუნავს არ ექნება.
„იტყჳედ უჯეროსა“ (). ქალისთვის არაფერია ისე შეუფერებელი, როგორც სხვის საქმეებში ჩაძიება; და არა მხოლოდ ქალისთვის, არამედ კაცისთვისაც, რადგან ეს ურცხვობისა და კადნიერების უდიდესი ნიშანია. ამბობს: „მნებავს უკუე“ (). რადგან მათ ეს სურთ, მეც მსურს, რომ ახალგაზრდა ქვრივები გათხოვდნენ, შვილები შვან, სახლს განაგებდნენ და შინ დარჩნენ; რადგან ეს იმ საქმეებზე ბევრად უკეთესია. მართალი იყო, ღვთის საქმეებზე ეზრუნათ, რწმენა დაეცვათ; მაგრამ რადგან ის არ ხდება, სჯობს ქორწინება, შვილების შობა და სახლის მართვა მოხდეს, ვიდრე უქმობა, ყბედობა და სხვის საქმეში ჩარევა; რადგან არც ღმერთი იქნება უარყოფილი და არც ისინი ამ ბოროტებებს ისწავლიან. რადგან იმგვარი ქვრივობიდან არაფერი სასიკეთო გამოვა; ამგვარი ქორწინებიდან კი მრავალი სიკეთე. აქედან მისი გაფანტული და მოდუნებული გონება შეძლებს შემობრუნებას. რატომ, ამბობს, არ თქვა: რადგან ქვრივები დაეცნენ, საჭიროა, დიდი მზრუნველობით ისარგებლონ, რათა ის არ შეემთხვეთ, რაც ვთქვი, არამედ ქორწინება უბრძანა? რადგან ქორწინება აკრძალული არ არის და მათ უსაფრთხო მდგომარეობაში აყენებს; ამიტომაც დასძენს: „არცა ერთისა მიზეზისა ცემად მჴდომსა ადგილად გინებისა“ (), არც რაიმე მოსაჭიდს. „რამეთუ აწვე ვინმე გარდაიქცეს შედგომად ეშმაკისა“ ().
ამრიგად, ასეთ ქვრივებს აღრიცხვას უკრძალავს არა იმიტომ, რომ არ სურდეს ახალგაზრდა ქვრივების არსებობა, არამედ იმიტომ, რომ არ სურს, ისინი მრუშნი იყვნენ, არ სურს, უქმნი და სხვის საქმეში ჩარეულნი იყვნენ, რომ უჯეროს ამბობდნენ, არ სურს, ეშმაკმა საბაბი მიიღოს; რადგან ასეთი რამ რომ არ ხდებოდეს, არ აკრძალავდა. „უკუეთუ ვინმე მორწმუნე ესუას ქურივთა, იგი კმა-ეყავნ მათ და ნუ დაუმძიმებედ ეკლესიასა, რაჲთა სხუათა ქურივთა კმა-ეყოს“ (). ხედავ, როგორ უწოდებს კვლავ ნამდვილად ქვრივებს იმ მარტოდ დარჩენილებს, რომელთაც ნუგეში არსაიდან აქვთ? რადგან ასე უკეთესი იყო. რადგან ორი უდიდესი რამ ხდებოდა: მათი მზრუნველნიც კეთილის ქმნის საბაბს იღებდნენ, ქვრივებიც კარგად იკვებებოდნენ და ეკლესიაც არ მძიმდებოდა. კარგად დაუმატა: თუ ვინმე მორწმუნეა; რადგან ურწმუნოთაგან მორწმუნე ქალების გამოკვება არ იყო მართებული, რათა არ გამოჩენილიყო, თითქოს მათზე იყვნენ დამოკიდებულნი. და ნახე, როგორი ნუგეშისმცემელია მისი სიტყვა: არ უთქვამს, რაიმე ფუფუნება მისცესო, არამედ: საკმარისი დახმარება აღმოუჩინოსო. რათა, ამბობს, „ეკლესიასა, რაჲთა სხუათა ქურივთა კმა-ეყოს“ (). მაშ, ამ შეწევნის საზღაურსაც ეს შემწე იღებს; რადგან ვინც ეკლესიას ეხმარება, მხოლოდ ეკლესიას კი არ ეხმარება, არამედ იმ ქვრივებსაც, რადგან მათ უფრო თავისუფლად გამოკვების საშუალებას აძლევს.
როცა ამბობს: „მნებავს უკუე ჭაბუკთა“ (), რას გულისხმობს? განცხრომას? ან თავაშვებულობას? არაფერი ამის მსგავსი, არამედ: „ქორწინებაჲ, შვილთა სხმაჲ, სახლისა პყრობაჲ“ (). რათა არ იფიქრო, თითქოს იგი მათ განცხრომისკენ აქეზებს, დასძინა: „არცა ერთისა მიზეზისა ცემად მჴდომსა ადგილად გინებისა“ (). რადგან მათ ცხოვრებისეულზე მაღლა ყოფნა მართებდათ; მაგრამ რადგან ცხოვრებისეულ საზრუნავებზე დაბლა აღმოჩნდნენ, მაინც ამ საქმეებში იდგნენ მტკიცედ.
2. ხუცესთა პატივი, სწავლება და მხილება
„რომელნი კეთილად ძღოდიან ხუცესნი, ორის ნაწილის პატივის ღირს იყვნედ, უფროჲს ხოლო რომელნი შურებოდიან სიტყჳთა და მოძღურებითა“ (). „რამეთუ იტყჳს წიგნი: ჴარსა მეკალოესა არა დაუკრა პირი; და: ღირს არს მუშაკი სასყიდლისა თჳსისა“ (). პატივს აქ მზრუნველობას უწოდებს, აუცილებელთა მიწოდებას. რადგან შემდგომ მოყვანილი სიტყვები: „ჴარსა მეკალოესა არა დაუკრა პირი“ და „ღირს არს მუშაკი სასყიდლისა თჳსისა“ (), სწორედ ამას ცხადყოფს. ამიტომ, როცა ამბობს: „ქურივთა პატივ-ეც, ჭეშმარიტად ქურივთა“ () და „რაჲთა სხუათა ქურივთა კმა-ეყოს“ (), აუცილებელი საზრდოს შესახებ ამბობს; და კვლავ: „ქურივთა პატივ-ეც, ჭეშმარიტად ქურივთა“ (), ესე იგი, სიღარიბეში მყოფთა შესახებ, რადგან რამდენადაც ვინმე სიღარიბეშია, იმდენად უფრო არის ქვრივი. პავლე სჯულის სიტყვასაც დებს და ქრისტეს სიტყვასაც, ორივეს თანხმობაში მყოფს.
სჯული ამბობს: „ჴარსა მეკალოესა პირსა ნუ დაუკრავ“ (). ხედავ, როგორ სურს, რომ მოძღვარი იშრომოს? რადგან არ არსებობს, არ არსებობს სხვა ისეთი შრომა, როგორიც მისი შრომაა. მაგრამ ის სიტყვა სჯულისაა; ხოლო ქრისტეს სიტყვას როგორღა დებს? რადგან ამბობს: „ღირს არს მუშაკი სასყიდლისა თჳსისა“ (). ამიტომ მხოლოდ საზღაურს კი ნუ მივაპყრობთ ყურადღებას, არამედ იმასაც, როგორ ბრძანა; რადგან ამბობს: „რამეთუ ღირს არს მუშაკი სასყიდლისა თჳსისა“ (). ამიტომ, თუ ვინმე ნებივრობს და მოდუნებულია, ღირსი არ არის; თუ იგი მეკალოე ხარი არ არის, რომელიც პაპანაქებასა და ეკლებშიც უძლებს უღელს და ზიდავს, და საქმეს მანამდე არ შორდება, სანამ ნაყოფს ბეღლებში არ შეიტანს, ღირსი არ არის. მაშ, აუცილებელთა მიწოდება მოძღვრებს უხვად უნდა მიედინებოდეს, რათა არ დაიქანცონ და არ დაუძლურდნენ, და მცირე საქმეებით დაკავებულებმა დიდ საქმეებს არ მოაკლდნენ; რათა სულიერ საქმეებს აკეთებდნენ და ცხოვრებისეულ საზრუნავებზე აღარ ფიქრობდნენ.
ასეთნი იყვნენ ლევიტელნი; მათ ცხოვრებისეულთაგან არაფერი ადარდებდათ, რადგან ერისკაცები ზრუნავდნენ მათზე, და შემოსავლის წესები სჯულით იყო დადგენილი, როგორიცაა მეათედები, ოქრეულის წილი, პირველნაყოფები, აღთქმანი და მრავალი სხვა. მაგრამ მათთვის ამას სამართლიანად ადგენდა სჯულად, რადგან ახლანდელს ეძიებდნენ; მე კი მეტს არაფერს ვამბობ იმის გარდა, რომ წინამდგომთ საზრდელი და სამოსი უნდა ჰქონდეთ, რათა ამ საზრუნავებმა არ ჩაითრიონ. მაგრამ რას ნიშნავს „ორმაგი პატივი“? ან ქვრივებისადმი არსებულ პატივზე ორმაგს გულისხმობს, ან დიაკონებისადმი არსებულზე ორმაგს, ან უბრალოდ დიდ, ორმაგ პატივს ამბობს. ამიტომ მხოლოდ იმას ნუ შევხედავთ, რომ წინამდგომნი ორმაგი პატივის ღირსად შერაცხა; იმასაც მივხედოთ, რომ დაურთო: კეთილად წინამდგომნი. და რას ნიშნავს კეთილად წინამდგომნი? მოვისმინოთ ქრისტე, რომელიც ამბობს: „მე ვარ მწყემსი კეთილი: მწყემსმან კეთილმან სული თჳსი დადვის ცხოვართათჳს“ (). მაშ, ეს არის კეთილად წინდგომა: მათზე მზრუნველობისათვის არაფრის დაზოგვა. ამბობს: „უფროჲს ხოლო რომელნი შურებოდიან სიტყჳთა და მოძღურებითა“ ().
სად არიან ახლა ისინი, ვინც ამბობს, რომ სიტყვა და სწავლება საჭირო არ არის? მაშინ, როცა პავლე ტიმოთესაც ამდენს შეაგონებს და ამბობს: „ამას იწურთიდ და ამას შინა იყავ“ (); და კვლავ: „ეკრძალე საკითხავსა, ნუგეშინის-ცემასა“ (); რადგან „ამას რაჲ ჰყოფდე, თავიცა შენი აცხოვნო და მორჩილნიცა შენნი“ (). და პავლეს სურს, რომ სიტყვასა და სწავლებაში მშრომელნი ყველა სხვაზე მეტად პატივცემულნი იყვნენ; მიზეზსაც ასახელებს, რადგან ამბობს, რომ დიდ შრომას ითმენენ. სამართლიანად. რადგან, როცა ერთი არც ფხიზლობს, არც ზრუნავს, არამედ უბრალოდ უშიშრად და უზრუნველად ზის კრებულში, ხოლო მეორე ზრუნვითა და წვრთნით თავს იწვალებს — განსაკუთრებით მაშინ, როცა გარეგან სიტყვიერებაშიც გამოუცდელია — როგორ არ უნდა მიიღოს განსაკუთრებული პატივი და ყველა სხვაზე უწინ მან, ვინც ამდენ შრომას სწირავს საკუთარ თავს? რადგან იგი უთვალავი ენის წინაშე არის პასუხისმგებელი: ერთმა გაკიცხა, მეორემ შეაქო, სხვამ დასცინა, სხვამ მეხსიერებასა და სიტყვათა წყობას შეუტია; და დიდი ძალა სჭირდება, რომ ეს იტვირთოს. რადგან ეს დიდი რამაა, დიდი — ეკლესიის აღშენებისათვის, და დიდად უწყობს ხელს, როცა წინამდგომნი სწავლების უნარის მქონენი არიან; ხოლო თუ ეს არ არის, ეკლესიებში ბევრი რამ იღუპება. ამიტომაც, სხვებთან ერთად, სტუმართმოყვარესთან, შემწყნარებელთან და ბრალდებისთვის მიუწვდომელთან ერთად, ამასაც ჩამოთვლის და ამბობს: „სწავლულ“ ().
სხვაგვარად რატომღა ეწოდება მოძღვარი? დიახ, ამბობს იგი, რათა ცხოვრებით ასწავლიდეს სათნოებრივ სიბრძნეს. მაშასადამე, ეს ყველაფერი ზედმეტი ყოფილა, და წინსვლისათვის სიტყვიერი სწავლება საჭირო აღარ ყოფილა. მაშ, პავლე როგორღა ამბობს: „უფროჲს ხოლო რომელნი შურებოდიან სიტყჳთა და მოძღურებითა“ ()? რადგან, როცა საუბარი დოგმატებს ეხება, აქ ცხოვრების წესს რა ძალა აქვს? მაგრამ რომელ სიტყვას გულისხმობს? არა მაღალფარდოვანს, არც გარეგანი სიტურფით შემკულს, არამედ იმას, რომელსაც სულის დიდი ძალა აქვს შეძენილი, რომელიც სავსეა გონიერებითა და გულისხმისყოფით. ამრიგად, მას რიტორიკული აგებულება და გამოთქმა კი არ სჭირდება, არამედ აზრები; არც სიტყვათა შეკვრა, არამედ გონიერება.
„ხუცისათჳს შესმენასა ნუ თავს-იდებ, გარნა ორითა და სამითა მოწამითა“ (). განა უმცროსის წინააღმდეგ ბრალდება მოწმეების გარეშე უნდა მიიღო? ან საერთოდ, ვინმეს წინააღმდეგ განა ყოველთვის სიზუსტით არ უნდა ხდებოდეს განკითხვა? მაშ, რას ნიშნავს ის, რასაც ამბობს? სხვათა შემთხვევაშიც არა, ამბობს იგი, განსაკუთრებით კი მოხუცის წინააღმდეგ. რადგან აქ ხუცესობაში ხარისხს კი არ გულისხმობს, არამედ ასაკს, ვინაიდან ახალგაზრდები უფრო ადვილად სცოდავენ, ვიდრე მოხუცნი. აქედან ცხადია, რომ ტიმოთეს უკვე ეკლესია ებარა, ან აზიის მთელი მხარეც კი; ამიტომაც ელაპარაკება მას ხუცესთა შესახებ.
„და რომელნი-იგი ცოდვიდენ, წინაშე ყოველთაჲსა ამხილე, რაჲთა სხუათა მათ ეშინოდის“ (). ესე იგი, სწრაფად ნუ მოკვეთ, არამედ დიდი სიზუსტით გამოიძიე ყოველივე; ხოლო როცა ცხადად შეიტყობ, მკაცრად იმოქმედე, რათა სხვებიც გონს მოეგონ. რადგან, როგორც უბრალოდ განკითხვა მავნებელია, ასევე აშკარა ცოდვებს მკაცრად არ მიუდგე იმას ნიშნავს, რომ სხვებსაც გზა მისცე იგივე აკეთონ და გაბედონ. ხოლო „ამხილე“ თქვა, რითაც ცხადყოფს, რომ არა უბრალოდ, არამედ სიმკაცრით; რადგან ასე სხვებსაც ექნებათ შიში. მაშ, როგორ ამბობს ქრისტე: „უკუეთუ შეგცოდოს შენ ძმამან შენმან, მივედ და ამხილე მას, რაჟამს შენ და იგი ხოლო იყვნეთ მარტონი“ ()? ოღონდ მასაც ნებას აძლევს, ეკლესიაში იქნეს მხილებული.
3. სასჯელის შიში და ხილულთა წარმავლობა
მაშ, რა? განა უფრო მეტად არ აბრკოლებს ის, რომ კაცი „წინაშე ყოველთაჲსა“ () იმხილოს? როგორ? როცა ცოდვა იციან, სასჯელი კი არ იციან, მაშინ უფრო მეტად ვარდებიან საცდურში. როგორც მაშინ, როცა შემცოდენი დაუსჯელნი რჩებიან, მრავალია დამნაშავე, ასევე, როცა ისინი ისჯებიან, მრავალია სწორად მოქმედი. ასე მოიქცა ღმერთიც: ფარაონი ყველას წინაშე გამოიყვანა და დასაჯა, ასევე ნაბუქოდონოსორიც; ქალაქების შემთხვევაშიც და ცალკეული ადამიანების შემთხვევაშიც ვხედავთ ბევრს, ვისაც სასჯელი მიუღია. ამიტომ პავლეს სურს, რომ ყველას ეპისკოპოსის შიში ჰქონდეს, და ეპისკოპოსს ყველას ზედამდგომელად ადგენს.
რადგან ბევრი რამ ეჭვის საფუძველზე განისჯება, საჭიროა, ამბობს, იყვნენ მოწმეები და ბრალდებულის მხილების შემძლებელნი, ძველი რჯულის თანახმად. რადგან „ორითა და სამითა მოწამითა დაემტკიცების ყოველივე სიტყუაჲ“ (). ამბობს: „ხუცისათჳს შესმენასა ნუ თავს-იდებ“ (). არ უთქვამს: ნუ განიკითხავო, არამედ: არც ბრალდება მიიღო და საერთოდაც ნუ შეიტან საქმეს სამსჯავროში. მაშ, რა, თუ ორნიც იტყუებიან? ეს იშვიათად ხდება; ხოლო გამოკითხვისას ამის გარკვევაც შეიძლება. ცოდვათა საქმეებში, რადგან ისინი ფარულად და დაფარულად ხდება, დიდი საქმეა ორი მოწმის ყოლაც; ასე რომ, ეს დიდი გამოცდის ნიშანია. მაშ, რა ვქნათ, თუ ცოდვები აღიარებულია, მოწმეები კი არ არსებობენ, არამედ მხოლოდ ბოროტი ეჭვია? ზემოთ ვთქვი, ამბობს: საჭიროა, რომ ხუცესს „წამებაჲცა კეთილი აქუნდეს გარეშეთგან“ ().
ამიტომ შიშით გვიყვარდეს ღმერთი, რადგან „მართალსა შჯულ არა უც“ (); ხოლო მრავალნი, რომლებიც სათნოებას იძულებით მისდევენ და არა საკუთარი ნებით, შიშისაგან დიდ ნაყოფს იღებენ, როცა ხშირად თავიანთ გულისთქმებს მოიკვეთენ. ამიტომ გეენიის შესახებ მოვისმინოთ, რათა ამ მუქარისა და ამ შიშისაგან დიდი რამ ვიმკოთ. რადგან ღმერთმა, რომელიც ცოდვილთა მასში ჩაგდებას აპირებს, ეს მუქარა წინასწარ რომ არ ეთქვა, ბევრი ჩავარდებოდა მასში. რადგან თუ ახლა, როცა შიში ჩვენს სულებს არყევს, მაინც არიან ისეთები, რომლებიც ასე ადვილად სცოდავენ, თითქოს იგი საერთოდაც არ არსებობდეს, მაშინ, ეს რომ არც თქმულიყო და არც დამუქრებულიყო, რა საშინელებას არ ჩავიდენდით? ასე რომ, როგორც მუდამ ვამბობ, გეენია ღმერთის მზრუნველობას სასუფეველზე ნაკლებად როდი აჩვენებს. რადგან გეენია სასუფეველს თანაშეეწევა და ადამიანებს შიშით სასუფევლისკენ უბიძგებს. ნუ ვიფიქრებთ, მაშასადამე, რომ ეს სიმკაცრისა და სისასტიკის საქმეა, არამედ წყალობისა, დიდი კაცთმოყვარეობისა, მზრუნველობისა და ჩვენდამი სიყვარულისა. იონას შემთხვევაში დაქცევით რომ არ დამუქრებულიყო, დაქცევა არ შეჩერდებოდა; რომ არ ეთქვა: „ნინევი დაიქცეს“ (), ნინევი ვერ გადარჩებოდა; გეენია რომ არ დამუქრებულიყო, ყველანი გეენიაში ჩავვარდებოდით; ცეცხლი რომ არ დამუქრებულიყო, ვერავინ გაექცეოდა ცეცხლს. ღმერთი იმის საპირისპიროს ამბობს, რისი გაკეთებაც სურს, რათა გააკეთოს ის, რაც სურს. ღმერთს არ სურს ცოდვილის სიკვდილი, როგორც ამბობს: „არა მნებავს მე სიკუდილი უთნოჲსაჲ“ (), და მაინც ცოდვილის სიკვდილს ახსენებს, რათა ცოდვილი სიკვდილში არ ჩააგდოს; ეს მხოლოდ სიტყვით არ უთქვამს, საქმითაც აჩვენებს, რათა გავექცეთ.
ხოლო რათა ვინმემ არ იფიქროს, რომ ეს მხოლოდ მუქარაა და სინამდვილეში არ არსებობს, აქ მომხდარი ამბებით ეს ნათელი გახადა. ან განა არ გგონია, რომ წარღვნაც და სრული განადგურების მომტანი ცეცხლის წვიმაც გეენიის სიმბოლოა? რადგან ამბობს: როგორც ნოეს დღეებში „იქორწინებდეს და განჰქორწინებდეს“ (), ასევეა ახლაც. მაშინ დიდი ხნით ადრე თქვა წინასწარ, ახლაც კი ოთხასი ან მეტი წლით ადრე წინასწარ ამბობს, მაგრამ ყურადღებას არავინ აქცევს; ყველანი ამ საქმეს ზღაპრად მიიჩნევენ, ყველანი სიცილად, არავის აქვს შიში, არავინ ტირის, არავინ იცემს მკერდს. ცეცხლის მდინარე დუღს, ალი ინთება, ჩვენ კი ვიცინით, ნებივრობაში ვართ და უშიშრად ვცოდავთ. არავინ არასოდეს იგონებს იმ დღეს, არავინ იაზრებს, რომ აწმყო წარმავალია და ეს ყოველივე დროებითია, თუმცა თავად მოვლენები ყოველდღე ღაღადებენ და ხმას გამოსცემენ. უდროო სიკვდილები, მოვლენათა ცვლილებები, რომლებიც ჩვენს სიცოცხლეშივე ხდება, ავადმყოფობანი და სხვა სნეულებებიც კი ვერ გვასწავლიან. ცვლილებებს მხოლოდ ჩვენს სხეულებში კი არ დაინახავდა კაცი, არამედ თვით სტიქიონებშიც; ასაკთა ცვლაშიც ყოველდღე სიკვდილს ვსწავლობთ, და ყოველივეში, მოვლენათა მეშვეობით, ყველგან არამდგრადობა აღიბეჭდება. არასოდეს დარჩენილა ზამთარი, არასოდეს ზაფხული, არც გაზაფხული და არც შემოდგომა; ყოველივე გარბის, მიფრინავს და მიედინება.
მაგრამ რა გინდა, ვთქვა ყვავილებზე, ღირსებებზე, მეფეებზე, რომლებიც დღეს არიან და ხვალ აღარ იქნებიან? ან მდიდარნი? ან ბრწყინვალე ნაგებობანი? ან ღამე და დღე? ან მზე? ან მთვარე? განა ისიც არ იკლებს? და თვით მზეც ხომ ხშირად არ იფარება დაბნელებით, არ ბნელდება, ღრუბელი არ ფარავს მას? ხილულთაგან რამე მარად რჩება? არაფერი, გარდა მხოლოდ სულისა, რომელიც ჩვენშია; და სწორედ მას უგულებელვყოფთ.
ცვალებადებზე, თითქოს ისინი რჩებოდნენ, დიდ ზრუნვას ვიჩენთ; ხოლო იმას, რაც რჩება, თითქოს მუდამ წარმავალი იყოს, არავითარ ანგარიშს არ ვუწევთ. ვიღაცა დიდ ძალას ფლობს? მაგრამ მხოლოდ ხვალამდე; ამის შემდეგ კი დაიღუპება; ეს ნათელია მათგან, ვისაც მასზე მეტი ძალა ჰქონდა და ახლა არსად ჩანს. ცხოვრება ერთგვარი სცენაა და სიზმარი. რადგან როგორც სცენაზე, როცა კარავი აიღება, მრავალფეროვანი მორთულობანი იშლება, და ყველა სიზმარი, სხივის გამოჩენისას, მიფრინავს, ასევე ახლაც, როცა აღსასრული დადგება — საერთო იქნება იგი თუ თითოეული ადამიანის — ყოველივე იშლება და ქრება. ხე, რომელიც დარგე, რჩება, სახლიც, რომელსაც აშენებ, ასევე რჩება; ხოლო ხელოსანი და მიწათმოქმედი მიჰყავთ და იხრწნებიან. და ეს რომ ხდება, მაინც არ გვრცხვენია, არამედ თითქოს უკვდავნი ვიყოთ, ყოველივე ამას ვაწყობთ, ნებივრობითა და ფლანგვით.
4. ამაოების დატევება და ღმერთის მიბაძვა
მოისმინე, რას ამბობს სოლომონი, რომელმაც საქმით გამოსცადა აწინდელი ქვეყნიური საქმენი: „განვადიდენ საქმენი ჩემნი; ვიშენე მე სახლებ, დავჰნერგენ მე სავენაჴენი“ (), „ვიქმენ მე მტილები და სამოთხეები და დავნერგენ ხენი მას შინა, ყოველი ნაყოფიერნი“ (), „და ვიქმენ მე ავაზანნი და საბანელნი წყალთანი რწყვად მათგან მაღნარნი მცენარეთანი“ (), „მოვიგე მონები და მჴევლები, და სახლისა ნაშობნი მესხნეს მე, დამონაგებნი ველთანი და მროწეულთაჲ ფრიადი იყო ჩემი უფროს ყოველთა, რაოდენი იყვნეს უწინარეს ჩემსა იერუსალიმს“ (), „შევკრიბე მე ოქროცა და ვეცხლიცა უფროს მეფეთა და სოფელთა, და ვყვენ ჩემდა შემასხმელნი მამანი და დედანი საშუებელად ძეთა თანა კაცთასა, და ვყვენ ჩემდა მწდენი მამანი და დედანი“ ()1. რამეთუ არავინ ყოფილა ასე ფუფუნებაში მცხოვრები, არავინ — ასე დიდებული, არავინ — ასე ბრძენი, არავინ — ასე მმართველი, არავის უნახავს, რომ ყველაფერი მისი სურვილისამებრ ასე წარმატებით წარმართულიყო. მაშ, რა? ვერაფრით ისარგებლა მათგან; არამედ რას ამბობს ამ ყველაფრის შემდეგ? „ამაოება ამაოთა, - თქუა ეკლესიასტე, - ამაოება ამაოთა, ყოველივე ამაო“ () — და არა უბრალოდ ამაოება, არამედ მეტისმეტად. ვერწმუნოთ მას, გევედრებით, ვინც გამოცდილებით მოვიდა. ვერწმუნოთ მას და მოვეჭიდოთ ისეთ საქმეებს, სადაც აღარ არის ამაოება, სადაც ჭეშმარიტებაა, სადაც ყველაფერი მტკიცე და დამყარებულია, სადაც ყველაფერი კლდეზეა აშენებული, სადაც სიბერე არ არის, არც წარმავლობა, სადაც ყველაფერი ყვავის, სადაც ყველაფერი სრულ სიმწიფეშია, სადაც არაფერი ძველდება, არც ბერდება, არც გაქრობის პირას არის. გულწრფელად, გევედრებით, ღმერთი გვწადდეს — არა გეენიის შიშით, არამედ სასუფევლის სურვილით.
რადგან, მითხარი, რა შეედრება ქრისტეს ხილვას? არაფერი არსებობს ასეთი. ან რა შეედრება იმ კეთილთა ტკბობას? არც არაფერი — და სამართლიანად. „არამედ ვითარცა წერილ-არს: რომელი თუალმან არა იხილა, და ყურსა არა ესმა, და გულსა კაცისასა არა მოუჴდა, რომელი განუმზადა ღმერთმან მოყუარეთა თჳსთა.“ () ვეცადოთ მათ მიღწევას და არაფრად შევრაცხოთ ეს აქაური საქმენი. განა ათასჯერ არ ვდებთ მათ ბრალს, რომ ადამიანური ცხოვრება არაფერია? რად ესწრაფვი უსაგნოს? რად იღებ თავზე გარჯას უსაგნოს გამო? მაგრამ ხედავ ბრწყინვალე ნაშენებს და მათი ხილვა გატყუებს?
არამედ მაშინვე ცას შეხედე: ქვებსა და სვეტებს მოაცილე მზერა და იმ მშვენიერებისკენ აღიხილე; მაშინ დაინახავ, რომ ეს ჭიანჭველებისა და კოღოების საქმეებია. ამ ხილვაზე სიბრძნისმოყვარულად დაფიქრდი; ამაღლდი ზეციურისაკენ; იქიდან გადახედე ბრწყინვალე ნაშენებს და დაინახავ, რომ ისინი არაფერია — მხოლოდ პატარა ბავშვების სათამაშოებია. ხომ გინახავს, როგორ უფრო თხელი, როგორ უფრო მსუბუქი, როგორ უფრო სუფთა და გამჭვირვალე ხდება ჰაერი, რაც უფრო მაღლა ადიხარ? იქ მათ, რომლებიც მოწყალებას მოქმედებენ, სახლები და კარვები აქვთ. ეს მიწიერი ნაშენები აღდგომის დროს იშლება; უფრო სწორად კი, აღდგომამდეც დრო მოდის და ანადგურებს, აქრობს და შლის მათ. და დროზე ადრეც კი, ხშირად, თვით აყვავებისა და სიმწიფის ჟამში, ან მიწისძვრას ჩამოუნგრევია, ან ცეცხლს ყველაფერი მოუსპია და მოუოხრია. რამეთუ არა მხოლოდ ადამიანთა ასაკში, არამედ ნაშენებშიც არის უდროო სიკვდილი; ხშირად დროისგან დაძველებულნი — როცა მიწა შეირყა — შეურყევლად დარჩნენ; ხოლო ბრწყინვალენი, მტკიცედ დადგმულნი და ახლად აშენებულნი მხოლოდ ერთი ქუხილისგან შეირყნენ და დაიღუპნენ; და ეს, ვფიქრობ, ღმრთის განგებითაა, რათა ნაშენებით დიდად არ ვიქადოდეთ.
გინდა სხვაგვარადაც არ დამწუხრდე? — საზოგადოებრივ ნაშენებთან მიდი, რომლებშიც შენც თანაბრად გაქვს წილი. რამეთუ არ არის, არ არსებობს ისეთი სახლი — თუნდაც უაღრესად ბრწყინვალე იყოს — რომელიც საზოგადოებრივ ნაშენებზე უფრო ბრწყინვალე იქნებოდეს. დაჰყავი იქ, რამდენ ხანსაც გინდა; ისინი შენია, შენია სხვებთან ერთად; საერთოებია და არა საკუთარი. მაგრამ ეს არ ახარებს, ამბობს ვინმე. არ ახარებს — ჯერ ერთი, ჩვევის გამო, მეორე კი — სიხარბის გამო. მაშასადამე, სასიამოვნო — სიხარბეა, და არა — მშვენიერება; მაშასადამე, სიამოვნება სიხარბეა და სურვილი, რომ ყველას კუთვნილი ყველაფერი საკუთრად მიითვისოს. როდემდე ვიქნებით ამათზე მიჯაჭვულნი? როდემდე ვართ მიწაზე მიწებებული და, ვითარცა მატლები, ტალახში ვგორაობთ?
სხეული მოგვცა ღმერთმა მიწიდან, რათა ისიც ზეცაში ავიყვანოთ, და არა იმისთვის, რომ მისი მეშვეობით სულიც მიწაზე ჩამოვზიდოთ; სხეული მიწიერია, მაგრამ, თუ მსურს, ზეციური ხდება. იხილე, რა დიდი პატივი მოგვაგო, ასეთი საქმე რომ მოგვანდო. „მე შევქმენი, — ამბობს, — მიწა და ცა; შენც გაძლევ შემოქმედების საქმეს — შენ გახადე მიწა ცა, რამეთუ შეგიძლია". „ის, ვინც ყოველივეს ქმნის და გარდაქმნის" — ღმერთის შესახებ არის ნათქვამი. მაგრამ ეს ხელმწიფებაც ადამიანებს მიჰმადლა; ისევე, როგორც მოსიყვარულე მამას, რომელიც ხატავს, არ სურს მარტო თვითონ დარჩეს ამ ხელოვნებაში, არამედ შვილიც იმავე ცოდნაში შეიყვანოს. „მე შევქმენი, — ამბობს, — მშვენიერი სხეული; შენ გაძლევ უკეთესის შექმნის საქმეს — შენ გახადე სული მშვენიერი". „მე ვთქვი, რომ გამოიღოს მიწამ მცენარე ბალახისა და ყოველი ხე ნაყოფიერი; შენც თქვი, გამოიღოს ამ მიწამ თავისი ნაყოფი — და გამოვა ის, რის ამოქმედებასაც ისურვებ". „მყოფელი ქუხილსა... მოქმედი ცისკარსა და ნისლსა“ ()2 — „ვეშაპი ესე, რომელ დაჰბადე სამღერელად მისა“ (), ანუ — ეშმაკი. „შენთვისაც არ დამიშურებია ეს ხელმწიფება; შენც დასცინე, თუ გნებავს, რამეთუ შეგიძლია ისე შეჰკრა იგი, როგორც ბეღურა". „მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა“ (); „მიბაძე შენც: გაუნაწილე შენი ქონება კეთილთაც და ბოროტთაც".
„შეურაცხყოფილი ვითმენ და კეთილს ვუყოფ შეურაცხმყოფელთ; მიბაძე შენც, რამეთუ შეგიძლია". „კეთილს ვაკეთებ არა სანაცვლოსათვის; მიბაძე შენც და კეთილს ნუ გააკეთებ არც სანაცვლოსთვის, არც ჯილდოსთვის". „მე ავანთე მნათობნი ცაზე; აანთე შენც მათზე უფრო ბრწყინვალენი, რამეთუ შეგიძლია; გაანათლე ცდომილებაში მყოფნი, — რამეთუ ჩემი შეცნობა უფრო დიდი კეთილისყოფაა, ვიდრე მზის ხილვა". „ადამიანის შექმნა არ შეგიძლია, მაგრამ შეგიძლია ადამიანი მართალი და ღმერთისთვის სათნო გახადო". „მე ვქმენი არსება — შენ განამშვენე თავისუფალი ნება". „იხილე, როგორ მიყვარხარ — და უფრო დიდ საქმეებშიც კი მოგეცი ძალა". იხილეთ, საყვარელნო, როგორი პატივი გვერგო; და, აი, ზოგიერთი უგუნური და უმადური ამბობს: „რატომ ვართ თავისუფალი ნების მფლობელნი?"
ეს ყველაფერი, რაც გავიარეთ და რაშიც ღმერთს შეგვიძლია მივბაძოთ, თავისუფალი ნება რომ არ ყოფილიყო, ჩვენთვის შეუძლებელი იქნებოდა ღმერთის მიბაძვა. „მე ვმბრძანებლობ ანგელოზებზე, — ამბობს, — და შენც — პირველნაყოფის მიერ". „მე სამეფო ტახტზე ვზივარ; და შენც ერთად ზიხარ — პირველნაყოფის მიერ; „და თანა-აღმადგინნა და თანა-დამსხნა ზეცათა შინა ქრისტე იესუჲს მიერ“ () — ამბობს". „გცემენ თაყვანს ქერუბიმნი და სერაფიმნი, ყოველი ანგელოზებრივი ძალა — მთავრობანი, ხელმწიფებანი, ტახტნი, ბატონობანი — პირველნაყოფის მიერ". ნუ დაადანაშაულებ სხეულს, რომელიც ასეთ პატივს ზიარდება და რომლის წინაშეც უხორცო ძალნიც კი თრთიან.
მაგრამ რა ვთქვა? „არა მხოლოდ ამით ვაცხადებ სიყვარულს, არამედ იმითაც, რაც გადავიტანე". „შენთვის შემაფურთხეს, სილა გამაწნეს, დიდება დავაცარიელე, მამა დავტოვე და შენთან მოვედი — შენთან, რომელსაც ვძულდი, შენთან, რომელიც პირს მაქცევდი და ჩემი სახელის სმენაც არ გნებავდა; გედევნე და გამოგეკიდე, რათა შენ შეგპყრო; შეგიერთე და ჩემს თავთან შეგაერთე; „მჭამე, — ვთქვი, — მსვი"3". „ზევითაც მყავხარ, და ქვევითაც გერთვი". „არ გეყოფა, რომ შენი პირველნაყოფი ზეცაში მაქვს?" „ეს არ ანუგეშებს ნატვრას?" „და ქვევითაც კვლავ ჩამოვედი — უბრალოდ კი არ გერევი, არამედ გერთვი, ვიჭმევი, წვრილ-წვრილად ვმცირდები, რათა დიდი შეერთება მოხდეს, შერევა და ერთობა". „რამეთუ რაც ერთიანდება, საკუთარ საზღვრებში რჩება; მე კი შენთან შევიქსოვები". „აღარ მსურს, რომ რაიმე იყოს შუაში; მინდა, ორივე ერთი იყოს".
ამრიგად, რაკი ეს ვიცით და მისი დიდი ზრუნვაც ჩვენდამი, ვაკეთოთ ყოველივე, რაც მისი დიდი ნიჭების უღირსებად არ წარმოგვაჩენს.4
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- ეკლ 2:4–8 — ოქროპირი ერთად ციტირებს რამდენიმე ლექსს ეკლესიასტეს მე-2 თავიდან. ცალ-ცალკე ძველი ქართული კორპუსის ვერსიით აღნიშნული ლექსები სრულად მოყვანილია, თითოეული ზუსტი ცნობით. ძველ ქართულში ვენახების ხსენება 2:4-შია, ხოლო „მტილები და სამოთხეები" — 2:5-ში. ↩
- ამოს 4:13 — ოქროპირი ლექსის მცირე ფრაგმენტს განსხვავებული რიგითა და უფრო კომპაქტური ფორმით მოჰყავს; ქართულში მოყვანილია ქართული ბიბლიური კორპუსის შესაბამისი ფრაგმენტები. ↩
- ეს არის ოქროპირის მკვეთრი ალუზია იოანე 6:53–56-ზე, სადაც ძველი ქართული კორპუსი ხორცისა და სისხლის ჭამასა და სმას ასახელებს. აქ ფორმა მოკლე ბრძანებად დგას, ამიტომ ქართულშიც მოკლე სახითაა გადმოცემული და არა გრძელი ბიბლიური ციტატით. ↩
- ბოლო ბერძნული წინადადება პირდაპირ გადადის სტანდარტულ დოქსოლოგიაში. დოქსოლოგიას მთავარი ჩარჩო თარგმნის, ამიტომ აქ ქართული ტექსტი მთავრდება შინაარსობრივ ნაწილზე — „...მისი დიდი ნიჭების უღირსებად არ წარმოგვაჩენს". ↩