📋 სარჩევი
„ხოლო სული წმიდაჲ ცხადად იტყჳს, რამეთუ უკუანაჲსკნელთა ჟამთა გან-ვინმე-დგენ სარწმუნოებისაგან და ერჩდენ იგინი სულთა მათ მაცთურთა და მოძღურებასა ეშმაკთასა ორგულებითა სიტყჳთა ტყუილისაჲთა, შემწუარნი თჳსითა გონებითა, აყენებდენ ქორწილსა და განაშორებდენ საჭმელთა, რომელნი ღმერთმან დაჰბადნა მისაღებელად მადლობით მორწმუნეთათჳს და რომელთა იციან ჭეშმარიტებაჲ. რამეთუ ყოველი დაბადებული ღმრთისაჲ კეთილ არს, და არარაჲ არს განსაგდებელ, მადლობით მიღებული, რამეთუ განწმიდნების სიტყჳთა ღმრთისაჲთა და ლოცვითა.“ ().
1. სარწმუნოებისგან განდგომა და ქმნილების სიკეთე
როგორც რწმენას მტკიცედ ჩაჭიდებულნი საიმედო ღუზას ეყრდნობიან, ასევე რწმენისგან განვარდნილნი ვერსად დგებიან; აქეთ-იქით მრავალი ხეტიალის შემდეგ ბოლოს თვით წარწყმედის უფსკრულებში მიექანებიან. ეს პავლემ უკვე ცხადყო, როცა თქვა, რომ ზოგნი უკვე „სარწმუნოებისაგან განცჳვეს“ (). ახლაც ამბობს: „ხოლო სული წმიდაჲ ცხადად იტყჳს, რამეთუ უკუანაჲსკნელთა ჟამთა გან-ვინმე-დგენ სარწმუნოებისაგან და ერჩდენ იგინი სულთა მათ მაცთურთა“ (). ამას მანიქეველებზე, ენკრატიტებზე, მარკიონისტებზე და მათ მთელ დასზე ამბობს: „უკუანაჲსკნელთა ჟამთა გან-ვინმე-დგენ სარწმუნოებისაგან“ (). ხედავ, რომ ამის შემდგომ ყველა ბოროტების მიზეზი რწმენისგან განდგომაა? რას ნიშნავს „ცხადად“? აშკარად, ნათლად, საყოველთაოდ აღიარებულად, ისე რომ ეჭვი აღარ დარჩეს. ნუ გაგიკვირდება, ამბობს, თუ ახლა ზოგნი რწმენისგან განდგომის შემდეგ კვლავ იუდეველობენ; მოვა დრო, როცა თვით რწმენის მოზიარენი ამას უფრო მძიმე სახით ჩაიდენენ: დამღუპველ რჩევას შემოიტანენ არა მხოლოდ საჭმელების, არამედ ქორწინებებისა და ყველა ამგვარი საკითხის შესახებაც.
ამას იუდეველებზე არ ამბობს; რადგან როგორ მიესადაგება სიტყვა: „უკუანაჲსკნელთა ჟამთა გან-ვინმე-დგენ სარწმუნოებისაგან“ ()? არამედ მანიქეველებზე და მათ წინამძღვრებზე ამბობს. მან ისინი მაცთურ სულებად სამართლიანად მოიხსენია, რადგან იმ სულთა ზემოქმედებით ეს წარმოთქვეს. რას ნიშნავს: „ორგულებითა სიტყჳთა ტყუილისაჲთა“ ()? რასაც ცრუდ წარმოთქვამენ, ამას არც უმეცრებით და არც უცოდინარობით ამბობენ; არამედ თვალთმაქცურად იტყუებიან: ჭეშმარიტება იციან, სინდისი კი დადაღული აქვთ, ესე იგი, ბოროტ ცხოვრებას ეწევიან. რატომ ასახელებს მხოლოდ ამ მწვალებლებს? ქრისტემ სხვებიც წინასწარ გვაუწყა, როცა თქვა: „რამეთუ უნებლიადცა მომავალ არიან საცთურნი“ (). სხვაგვარადაც, ხორბლის თესვითა და ღვარძლის აღმოცენებით სწორედ ამ მწვალებლებზე წინასწარ მიანიშნა.
შენ კი პავლეს წინასწარმეტყველებით განკვირდი: რადგან იმ ხანაზე უწინ, როცა ეს უნდა მომხდარიყო, მან თვით დროც გამოაცხადა. ამიტომ ნუ გაგიკვირდება, თუ ახლა, როცა რწმენის საქმეები ჯერ დასაწყისშია, ზოგნი ამ დამღუპველი მოძღვრებების შემოტანას ცდილობენ; რადგან როცა რწმენის საქმეები დიდი დროის შემდეგ განმტკიცდება, ზოგნი რწმენისგან განდგებიან. ამბობს: „აყენებდენ ქორწილსა და განაშორებდენ საჭმელთა“ (). რატომ არ ახსენა სხვა მწვალებლობებიც? მათზეც მიანიშნა, როცა თქვა: „სულთა მათ მაცთურთა და მოძღურებასა ეშმაკთასა“ (). რადგან არ სურდა, ეს ყველაფერი უკვე ადამიანთა სულებში დაეთესა; არამედ რაც უკვე დაწყებულიყო, სწორედ ის აჩვენა — კერძოდ, საჭმელთა საკითხი. ამბობს: „რომელნი ღმერთმან დაჰბადნა მისაღებელად მადლობით მორწმუნეთათჳს და რომელთა იციან ჭეშმარიტებაჲ“ (). რატომ არ ამბობს: „ურწმუნოთათვისაც“?
როგორ იქნებოდა ურწმუნოთათვის, როცა ისინი საკუთარ თავს ამ საჭმელთაგან კანონებით იკავებენ? მაშ რა? განა განცხრომა აკრძალული არ არის? დიახ, მეტადაც. რატომ, თუ საჭმელი მისაღებად შეიქმნა? იმიტომ, რომ პურიც შექმნა და უზომობა აკრძალულია; ღვინოც შექმნა და უზომობა აკრძალულია. განცხრომისგან თავის შეკავებას ახლა არა როგორც უწმინდურისგან ბრძანებს, არამედ როგორც იმისგან, რაც უზომობით სულს ადუნებს. ამბობს: „რამეთუ ყოველი დაბადებული ღმრთისაჲ კეთილ არს, და არარაჲ არს განსაგდებელ, მადლობით მიღებული“ (). თუ ღვთის ქმნილებაა, კეთილია; რადგან ნათქვამია: „და აჰა კეთილ. ფრიად“ ().
როცა თქვა: „ღვთის ქმნილება“, ამით ყველა საჭმელად ვარგისს მიანიშნა და უკვე წინასწარ ამხობს იმ მწვალებლობას, რომლის მიმდევრებსაც შემოაქვთ დაუბადებელი ნივთიერება და ამბობენ, რომ ეს ყველაფერი მისგან არის. მაშ, თუ კეთილია, რას ნიშნავს მისი ნათქვამი: „რამეთუ განწმიდნების სიტყჳთა ღმრთისაჲთა და ლოცვითა“ ()? რადგან, თითქოს ნათელია, რომ თუ განიწმინდება, მანამდე უწმინდური ყოფილა. არა ამას ამბობს; არამედ აქ იმათ მიმართ ამბობს, ვისაც ჰგონია, რომ საჭმელთაგან ზოგი რამ შეგინებულია. ამრიგად, ორ საფუძველს დებს: პირველს, რომ არც ერთი ქმნილება არ არის შეგინებული; მეორეს კი, რომ თუნდაც შეგინებული გახდეს, წამალი გაქვს: ჯვრის ნიშნით დაბეჭდე, მადლობა შესწირე, ადიდე ღმერთი, და ყოველგვარი უწმინდურება გაფრინდება. მაშ, ამბობს, კერპთშეწირულის განწმენდაც ასე შეგვიძლია? თუ არ იცოდი, რომ კერპთშეწირულია; ხოლო თუ უკვე იცი და მაინც მიიღებ, უწმინდური იქნები, არა იმიტომ, რომ კერპთშეწირულია, არამედ იმიტომ, რომ ნაბრძანები გქონდა დემონებთან არ ზიარებულიყავი, შენ კი კერპთშეწირულის მეშვეობით მათ ეზიარე. ასე რომ, არც ის არის ბუნებით ასეთი, არამედ შენი არჩევანისა და ურჩობის გამო ხდება. მაშ რაღა?
ღორის ხორცი უწმინდური არ არის? არავითარ შემთხვევაში, როცა მადლობით მიიღება, როცა ბეჭდით მიიღება; არც სხვა რამ არის ასეთი. უწმინდურია ის არჩევანი, რომელიც ღმერთს მადლობას არ სწირავს. „ამას ასწავებდ ძმათა და იყო კეთილად მსახურ ქრისტე იესუჲსა და იზარდებოდი სიტყჳთა სარწმუნოებისაჲთა და კეთილითა მოძღურებითა, რომელსაცა შეუდგ“ (). ეს რა არის? ის, რაც თქვა: რომ „დიდ არს ღმრთის მსახურებისა საიდუმლოჲ“ (), რომ საჭმელთაგან თავის შეკავება დემონთა საქმეა, და რომ საჭმელი „განწმიდნების სიტყჳთა ღმრთისაჲთა და ლოცვითა“ ().
ამბობს: „იზარდებოდი სიტყჳთა სარწმუნოებისაჲთა და კეთილითა მოძღურებითა, რომელსაცა შეუდგ“ (). „ხოლო შეგინებულთა მათ და დედაბერებრთა ზღაპართაგან იჯმენ. ხოლო იწუართე თავი შენი ღმრთის მსახურებასა“ (). ამბობს: „ამას ასწავებდ ძმათა და იყო კეთილად მსახურ ქრისტე იესუჲსა“ (). ხედავ, აქ არსად არის მბრძანებლობა, არამედ დამდაბლება? „ასწავებდ“, ამბობს. არ უთქვამს: „ბრძანებდე“, არც უთქვამს: „განუწესებდე“, არამედ: „ასწავებდ“; ესე იგი, როგორც მრჩეველმა, ასე ურჩიე ეს ყველაფერი და რწმენის შესახებ სიტყვები აღძარი. „იზარდებოდი“, ამბობს და ამით ამგვარ საკითხებზე ყურადღების უწყვეტობას აჩვენებს.
2. ღმრთისმსახურების წვრთნა და მორწმუნეთა სასოება
რადგან როგორც ამ საჭმელს ყოველდღე ვიღებთ, ასევე, ამბობს, რწმენის შესახებ სიტყვებიც მუდამ მივიღოთ და მუდამ ამით ვიკვებებოდეთ. რას ნიშნავს „იზარდებოდი“? იმას, რომ თითქოს ცოხნიდე, გამუდმებით ერთსა და იმავეს ატრიალებდე და მუდამ ერთსა და იმავეზე ფიქრობდე; რადგან მისი საზრდო შემთხვევითი არ არის. „ხოლო შეგინებულთა მათ და დედაბერებრთა ზღაპართაგან იჯმენ“ (). რომლებზე ამბობს აქ? იუდეველთა წესების ზედმიწევნით დაცვაზე. და ამ წესების დაცვას ზღაპრებს უწოდებს? დიახ, სრულებითაც: ან დამახინჯებების გამო, ან უდროობის გამო. რადგან რაც თავის დროზეა, სასარგებლოა; დროის გარეშე კი არა მხოლოდ უსარგებლოა, არამედ საზიანოც. აბა, წარმოიდგინე კაცი, რომელიც ოცი წლის შემდეგ კვლავ ძიძის ძუძუს მიეახლება: როგორი სასაცილოა იგი სწორედ უდროობის გამო.
ხედავ, როგორ უწოდა მათ უწმინდურიც და დედაბრული ზღაპრებიც? დედაბრულს უწოდებს სიძველის გამო, უწმინდურს კი — იმიტომ, რომ რწმენას აბრკოლებს. რადგან ის, რომ ამათზე მაღლა დამდგარი სული კვლავ შიშის ქვეშ მოაქციო, უწმინდურ მცნებებს ეკუთვნის. ამბობს: „ხოლო იწუართე თავი შენი ღმრთის მსახურებასა“ (), ესე იგი, წმინდა რწმენისა და წრფელი ცხოვრებისაკენ; რადგან სწორედ ეს არის ღვთისმოსაობა. მაშ, წვრთნა გვჭირდება. რადგან ამბობს: „რამეთუ ჴორციელი წურთილებაჲ წუთერთ ჟამ სარგებელ არს“ (). ზოგიერთები ამბობენ, ეს მარხვაზე ითქვაო; მაგრამ ნუ იყოფინ: იგი სხეულებრივი წვრთნა კი არა, სულიერია. რადგან სხეულებრივი რომ ყოფილიყო, სხეულს გამოკვებავდა; ხოლო თუ მას ადნობს, ასუსტებს და ახმობს, სხეულებრივი არ არის. მაშასადამე, სხეულის ვარჯიშზე არ ამბობს. ამიტომ სულისამებრი წვრთნა გვჭირდება; რადგან სხეულის ვარჯიშს მოგება არა აქვს, სხეულს მხოლოდ მცირედ არგებს; ხოლო ღვთისმოსაობის ღვაწლი ნაყოფსა და სარგებელს აქაც იძლევა და მომავალშიც.
„სარწმუნო არს სიტყუაჲ“ (). ესე იგი, ჭეშმარიტია, რომ აქაც ასეა და იქაც. იხილე, როგორ ურთავს ამას ყველგან: მტკიცება არ სჭირდება, არამედ პირდაპირ აცხადებს; რადგან სიტყვა ტიმოთეს მიმართ იყო. მაშ, აქაც კეთილ სასოებაში ვართ. რადგან ვინც საკუთარ თავში არაფერს ბოროტს გრძნობს და ურიცხვ კეთილ საქმეს აღასრულებს, აქაც ხარობს; ისევე როგორც ბოროტი მხოლოდ იქ კი არა, აქაც ისჯება, რადგან მუდმივ შიშში ცხოვრობს, ვერავის უბედავს კადნიერებით შეხედვას, კანკალებს, ფითრდება და შფოთავს. ან განა ასეთნი არ არიან მომხვეჭელნი და ქურდები, რომლებიც იმაზე, რაც აქვთ, მშვიდად ვერ არიან? მემრუშენი და კაცისმკვლელნი განა უმძიმეს ცხოვრებას არ ცხოვრობენ, როცა თვით მზესაც ეჭვით უყურებენ? მაშ, ეს არის ცხოვრება? არავითარ შემთხვევაში; ეს მძიმე სიკვდილია. რადგან ამბობს: „რამეთუ ამისთჳს ვშურებით და ვიყუედრებით, რამეთუ ვესავთ ღმერთსა ცხოველსა, რომელ არს მაცხოვარი ყოველთა კაცთაჲ, უფროჲსღა მორწმუნეთაჲ“ ().
თითქოს ამბობს: რისთვის ვიღლით თავს, თუ მომავალს არ მოველით? და რისთვის გვაყვედრის ყველა? განა, ამბობს, ამდენი საშინელება არ განგვიცდია? განა შეურაცხყოფა, ლანძღვა და ურიცხვი ბოროტება არა? მაშ, ამ ყოველივეს ამაოდ დავითმინეთ? ცოცხალ ღმერთზე სასოება რომ არ გვქონოდა, რისთვის დავითმინეთ ეს?
თუ ურწმუნოებს აქ იხსნის, მით უფრო მეტად მორწმუნეებს აცხონებს იქ. რომელ ცხონებაზე ამბობს? იქაურზე. ამბობს: „რომელ არს მაცხოვარი ყოველთა კაცთაჲ, უფროჲსღა მორწმუნეთაჲ“ (). ესე იგი, მორწმუნეთა მიმართ უფრო მეტ მზრუნველობას აჩვენებს. ამჯერად აქაურ ხსნაზე ამბობს. და როგორ არის, ამბობს, მორწმუნეთა მაცხოვარი? რადგან მაცხოვარი რომ არ ყოფილიყო, ვერაფერი შეუშლიდა ხელს, რომ ყველასგან მტრობის ქვეშ მყოფნი დიდი ხნის წინ დაღუპულიყვნენ. აქვე უბიძგებს ტიმოთეს საფრთხეებისაკენ, რათა ასეთი ღმერთის მქონე არ დაუძლურდეს, სხვებისგან შემწეობაც არ სჭირდებოდეს, არამედ ნებაყოფლობით და მხნედ იტანდეს ყოველივეს; ვინაიდან ისინიც კი, რომლებიც ყოფით საქმეებს მისჩერებიან, მოგების იმედს უყურებენ და ასე ჰკიდებენ ხელს საქმეებს.
მაშ, უკვე უკანასკნელი ჟამია. რადგან ამბობს: „უკუანაჲსკნელთა ჟამთა გან-ვინმე-დგენ სარწმუნოებისაგან და ერჩდენ იგინი სულთა მათ მაცთურთა და მოძღურებასა ეშმაკთასა ორგულებითა სიტყჳთა ტყუილისაჲთა, შემწუარნი თჳსითა გონებითა, აყენებდენ ქორწილსა“ (). მაშ, რა? ჩვენ, ამბობს, განა არ ვკრძალავთ ქორწინებას? ქორწინებას არ ვუკრძალავთ, ნუ იყოფინ, მათ, ვისაც ქორწინება სურს; არამედ მათ, ვისაც ქორწინება არ სურს, ქალწულებისაკენ მოვუწოდებთ. სხვა არის აკრძალვა და სხვაა, ადამიანს თავისი არჩევანის ბატონად დატოვება; რადგან ვინც კრძალავს, ამას სრულიად და საბოლოოდ აკეთებს; ხოლო ვინც ქალწულებისაკენ როგორც უფრო დიდი სიკეთისაკენ მიჰყავს, ამას ქორწინების აკრძალვით კი არ აკეთებს, არამედ ქალწულებად ცხოვრებისაკენ მოწოდებით. ამბობს: „აყენებდენ ქორწილსა და განაშორებდენ საჭმელთა, რომელნი ღმერთმან დაჰბადნა მისაღებელად მადლობით მორწმუნეთათჳს და რომელთა იციან ჭეშმარიტებაჲ“ ().
კარგად თქვა: „რომელთა იციან ჭეშმარიტებაჲ“ (). მაშ, წინანდელი ყველაფერი სახე ყოფილა; რადგან ბუნებით არაფერია უწმინდური, არამედ ასეთად მიმღებლის სინდისის მიხედვით ხდება. მაშ, რისთვის განარიდა ღმერთმა იუდეველები მრავალ საჭმელს? იმისათვის, რომ დიდი ფუფუნება მოეკვეთა. მაგრამ რომ ეთქვა: ფუფუნების გამო ნუ ჭამთო, ვერ აიტანდნენ; ახლა კი ეს თავშეკავება სჯულის აუცილებლობაში მოაქცია, რათა უფრო დიდი შიშით მეტად შეეკავებინათ თავი. რადგან ის, რომ თევზი ღორზე უწმინდურია, ალბათ ყველასათვის ცხადია; მაგრამ, ამის მიუხედავად, თევზებისგან არ ჩამოუშორებია1. ხოლო რამდენად მძიმე იყო მათთვის განცხრომა, მოისმინე მოსესგანაც, რომელიც ამბობს: „ჭამა იაკობ, განძღა და შეჰზრიობდა საყუარელი იგი, განსუქნა, განსხუა, განიშუა“ (). არის კიდევ სხვა მიზეზიც. რადგან იმისათვის, რომ შეზღუდულნი ბოლოს ხარებზე მისულიყვნენ და ცხვრები დაეკლათ, ღმერთმა სამართლიანად, აპისისა და ხბოს გამო, დანარჩენთაგან შემოაკავა; რადგან ის უწმინდურია, უმადური, ბილწი და შეგინებული.
3. ღმრთისმსახურების სარგებელი და სიმდიდრის ამაოება
„ამას ასწავებდ“ (), „ამას იწურთიდ“ (); რადგან სიტყვები „იზარდებოდი სიტყჳთა სარწმუნოებისაჲთა“ () სწორედ ამას ნიშნავს. მხოლოდ სხვებს კი ნუ შეაგონებ, ამბობს, არამედ შენ თვითონაც ამაში გქონდეს წვრთნა. რადგან ამბობს: „იზარდებოდი სიტყჳთა სარწმუნოებისაჲთა და კეთილითა მოძღურებითა, რომელსაცა შეუდგ“ (). „ხოლო შეგინებულთა მათ და დედაბერებრთა ზღაპართაგან იჯმენ“ (). რატომ არ თქვა: „აიტანე ასეთები“, არამედ: „განერიდე“? ამით სრულ განრიდებას მიანიშნებს. რასაც ამბობს, ასეთია: ნურასოდეს დაუჯდები მათთან საუბარს, თითქოს ეს შენთვის სავარჯიშო იყოს, არამედ ეს სწავლებანი თავისიანებს შეაგონე. რადგან დამახინჯებულებთან კამათით სარგებლის მოტანა თითქმის შეუძლებელია; გამონაკლისია მხოლოდ ის შემთხვევა, როცა ზიანი შეიძლება იქიდან გაჩნდეს, რომ სხვებს ეგონოთ, თითქოს სისუსტის გამო ვერიდებით მათთან საუბარს. ხოლო „იწუართე თავი შენი ღმრთის მსახურებასა“ (), ანუ სუფთა ცხოვრებისკენ, საუკეთესო ცხოვრების წესისკენ.
ვინც იწვრთნება, მაშინაც, როცა შეჯიბრის დრო არ არის, ყველაფერს ისე აკეთებს, თითქოს ასპარეზობდეს: ყველაფრისგან თავს იკავებს, ასპარეზისთვის მზად არის და ბევრ ოფლს ღვრის. ამბობს: „იწუართე თავი შენი ღმრთის მსახურებასა“ (). რადგან „ჴორციელი წურთილებაჲ წუთერთ ჟამ სარგებელ არს; ხოლო ღმრთის მსახურებაჲ ყოვლითავე სარგებელ არს, რამეთუ აღთქუმაჲ აქუს ცხორებისაჲ აწინდელისა და მერმისაჲ“ (). და რის გამო, ამბობს, გაიხსენა ეს სხეულებრივი წვრთნა? შედარების გზით ღმრთის მსახურების უპირატესობას აჩვენებს: სხეულებრივი წვრთნა, მრავალი შრომის მიუხედავად, არავითარ მოგებას არ იძლევა, ხსენებად ღირებულსაც კი არა; ღმრთის მსახურება კი მუდმივსა და უხვ სარგებელს იძლევა. როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „ეგრეთვე დედათაჲ წესიერებისა სამკაულითა მორცხუად და ღირსებით შემკობად თავთა თჳსთა, არა განთხზვითა, ანუ ოქროჲთა ანუ მარგალიტითა ანუ სამოსლითა დიდფასისაჲთა, არამედ, რომელი-იგი ჰშუენის დედათა, რომელთა აღეთქუას ღმრთის მსახურებაჲ საქმეთა მიერ კეთილთა“ (). „სარწმუნო არს სიტყუაჲ და ყოვლისა შეწყნარებისა ღირს“ (). „რამეთუ ამისთჳს ვშურებით და ვიყუედრებით“ (). პავლეს აყვედრებდნენ და შენ კი შფოთავ?
პავლე შრომობდა და შენ კი ფუფუნება გსურს? მაგრამ ის ფუფუნებაში რომ ყოფილიყო, ამდენ სიკეთეს ვერ მიაღწევდა. რადგან თუ ყოფითი, წარმავალი და ხრწნადი საქმეები შრომისა და ოფლის გარეშე არასოდეს ეძლევათ ადამიანებს, მით უმეტეს — სულიერნი. დიახ, ამბობს, მაგრამ მემკვიდრეობით ბევრს ხშირად ბევრი რამ მიუღია. მაგრამ თუნდაც ესენი მიიღონ, მათი დაცვა და შენარჩუნება შრომის გარეშე არ ხდება; შეძენილის შესანარჩუნებლად მათ არანაკლები შრომა და ტანჯვა სჭირდებათ. ჯერ იმასაც არ ვამბობ, რომ მრავალნი, დიდი შრომისა თუ ტანჯვის შემდეგ, თვით ნავსადგურის შესასვლელთან მოტყუვდნენ: საიდანღაც ქარი დაეჯახათ და სიკეთეთა იმედებშივე ხომალდი დაემსხვრათ. ჩვენთან კი მსგავსი არაფერია; რადგან აღმთქმელი ღმერთია და „ხოლო სასოებამან არა არცხჳნის“ (). ან ნუთუ თქვენც არ იცით, რადგან ყოფით საქმეებში ტრიალებთ, რამდენმა ადამიანმა, უთვალავი შრომის შემდეგ, ნაყოფით ვერ ისარგებლა: ან სიკვდილმა ხშირად წინასწარ წაიყვანა ისინი, ან საქმეები შეიცვალა, ან სნეულება დაეცა, ან ცილისმწამებლები დაესხნენ, ან კიდევ სხვა რომელიღაც მიზეზმა (მრავალია ადამიანური შემთხვევა) ცარიელი ხელებით გაისტუმრა ისინი?
ხოლო რას იტყვი, ამბობს, იმ წარმატებულებს არ ხედავ, რომლებმაც მცირე შრომით დიდი სიკეთეები შეიძინეს? რომელი სიკეთეები? ფული, სახლები, მიწის ამდენი და ამდენი საზომი, მონათა ჯოგები და ვერცხლისა და ოქროს წონა? ამას ეძახი სიკეთეებს და სახეს არ იფარავ, არც სირცხვილით იმალები, ადამიანო, რომელსაც ზეცაზე სიბრძნისმეტყველება გებრძანა, ხოლო მიწიერ საქმეებზე პირდაღებული ხარ და სიკეთეებს უწოდებ იმას, რაც სიტყვადაც არ ღირს? თუ ესენი სიკეთეებია, მაშ, მათი მქონელებიც კეთილებად უნდა ვუწოდოთ; რადგან ვისაც რაიმე კეთილი აქვს, როგორ არ არის კეთილი? მაშ, მითხარი: როცა მათი მქონელნი ანგარებით მოიხვეჭენ და იტაცებენ, მათ კეთილებს ვუწოდებთ? რადგან თუ სიმდიდრე სიკეთეა და იგი ანგარებით მოხვეჭისგან გროვდება, რაც უფრო გაიზრდება, მით მეტად მისი მქონელი კეთილად მიიჩნევა. მაშ, კეთილია ანგარებით მომხვეჭელი? ხოლო თუ სიმდიდრე სიკეთეა და ანგარებით იზრდება, რამდენადაც ანგარებით მოიხვეჭს, იმდენად უფრო კეთილი იქნება.
ხედავ წინააღმდეგობას? მაგრამ თუ ანგარებით არ მოიხვეჭს, იტყვის ვინმე. და ეს როგორ შეიძლება მოხდეს? რადგან დამღუპველია ეს ვნება, და შეუძლებელია, შეუძლებელია უსამართლობის გარეშე გამდიდრება. ეს ქრისტემაც გამოაცხადა, როცა თქვა: „ისხენით თავისა თქუენისა მეგობარნი მამონაჲსა მისგან სიცრუვისა“ (). მაშ, ამბობს, თუ მამისგან მიიღებს მემკვიდრეობას? უსამართლობით შეგროვებული მიიღო. რადგან მისი წინაპარი ადამიდანვე მდიდარი ხომ არ ყოფილა; არამედ სავარაუდოა, რომ ამ წინაპრამდე მრავალი სხვა ყოფილიყო და შემდეგ იმ მრავალთა შორის ვინმე აღმოჩენილიყო, რომელმაც სხვათა ქონება უსამართლოდ აიღო და მოიხმარა. მაშ, რა? აბრაამს, ამბობს, უსამართლო სიმდიდრე ჰქონდა?
ხოლო იობზე რას იტყვი — „ჭეშმარიტ, უბიწო, მართალ, ღმრთისმსახურ, განყენებულ და განშორებულ ყოვლისაგან საქმისა ბოროტისა“ ()? მათი სიმდიდრე ოქროში არ იყო, არც ვერცხლში, არც ნაგებობებში, არამედ პირუტყვში; სხვაგვარად კი იობი ღმერთით მდიდარიც იყო. ის, რომ ეს სიმდიდრე პირუტყვში იყო, იქიდან ცხადია: როცა წიგნის დამწერი იმ ნეტარზე მომხდარ ამბებს ჩამოთვლის და ამბობს, რომ მას აქლემები, ფაშატები და ვირები დაეხოცა, არ უთქვამს, რომ მოვიდნენ და ოქროს საუნჯეებიც წარიტაცეს. სხვა მხრივ, აბრაამიც მდიდარი იყო, მაგრამ მსახურების ყოლით. მაშ, რა? ნუთუ ისინი არ იყიდა? არანაირად; ამიტომ თქვა წერილმა, რომ „აღრიცხუნა თჳსნი სახლისწულნი სამასათრვამეტნი“ (). და „იქმნნეს მისსა ცხოვარი და ზროხები“ (). მაშ, ოქრო საიდან გაუგზავნა რებეკას? ეგვიპტიდან, როცა აბრაამმა ძღვენი მიიღო, არა ძალადობით, არც უსამართლობით.
4. საერთო სიკეთენი და ჭეშმარიტი სათნოება
მითხარი, საიდან მდიდრდები? ვისგან მიიღე? და სხვა საიდან მდიდრდება? პაპისგან, ამბობს, მამისგან. მაშ შეძლებ, გვარის ხაზს შორს აჰყვე და ასე აჩვენო, რომ ქონება სამართლიანია? მაგრამ ვერ შეძლებ; აუცილებელია, რომ მისი დასაწყისი და ფესვი რომელიმე უსამართლობიდან იყოს. საიდან ჩანს ეს? იმიტომ, რომ ღმერთმა დასაბამიდან ერთი მდიდრად არ შექმნა და მეორე ღარიბად; არც ისე მოიყვანა ისინი, რომ ერთისთვის ოქროს მრავალი საგანძური ეჩვენებინა, მეორეს კი ძიების შესაძლებლობა წაერთმია, არამედ ყველას ერთი და იგივე მიწა დაუტოვა.
მაშ, როცა მიწა საერთოა, საიდან გაქვს შენ ამდენი და ამდენი ქცევა მიწა, ხოლო მოყვასს მიწის ერთი ჭიქისოდენაც კი არა აქვს? მამამ გადმომცა, ამბობს. მან კი ვისგან მიიღო? წინაპართაგან. მაგრამ, თუ ზევით აჰყვები, აუცილებლად უნდა იპოვო დასაწყისი. იაკობი მდიდარი გახდა, მაგრამ შრომათა საზღაური მიიღო. მაგრამ ამაზეც კი არ გამოვეკიდები ზედმიწევნით: იყოს სიმდიდრე სამართლიანი და ყოველგვარი მტაცებლობისგან თავისუფალი; რადგან შენ არ ხარ პასუხისმგებელი იმის გამო, რაც მამამ ანგარებით მოიხვეჭა; შენ გაქვს მტაცებლობით მოპოვებული, მაგრამ შენ თვითონ არ მიგიტაცებია. კიდევ დავუშვათ, რომ არც მამას მიუტაცებია, არამედ ოქრო სადღაც მიწიდან ამოხეთქილი აქვს; მაშ რა? ამის გამო სიმდიდრე კეთილია?
არანაირად. მაგრამ არც ბოროტია, ამბობს. თუ უსამართლოდ არ იხვეჭს, ბოროტი არ არის, თუკი გაჭირვებულებს უზიარებს; ხოლო თუ არ უზიარებს, ბოროტი და მზაკვარია. სანამ ბოროტს არ აკეთებს, ამბობს, ბოროტი არ არის, თუნდაც კეთილს არ იქმოდეს. კეთილი; მაგრამ განა ეს ბოროტი არ არის: მხოლოდ შენ გქონდეს მეუფისეული და მხოლოდ შენ ტკბებოდე საერთო სიკეთეებით? ან განა „უფლისაჲ არს ქუეყანაჲ და სავსებაჲ მისი“ ()? ამრიგად, თუ ჩვენი ქონება საერთო მეუფისაა, მაშ ჩვენი თანამონებისაც არის; რადგან მეუფის ყოველივე საერთოა. ნუთუ დიდ სახლებშიც არ ვხედავთ, რომ ეს ასეა მოწყობილი?
მაგალითად, ყველას თანაბრად ეძლევა პურის ულუფა, რადგან იგი მეუფისეულ საგანძურთაგან გამოდის; მეუფის სახლი ყველასთვის გახსნილია. სამეფო კუთვნილებაც მთლიანად საერთოა: ქალაქები, მოედნები, სასეირნო ადგილები ყველასთვის საერთოა; ყველანი თანაბრად ვმონაწილეობთ. აბა, იხილე ღვთის განგებულება: ღმერთმა ზოგი რამ საერთო გახადა, რათა თუნდაც ამ საერთო საგნებით შეარცხვინოს კაცთა მოდგმა: ჰაერი, მზე, წყალი, მიწა, ცა, ზღვა, ნათელი, ვარსკვლავები; როგორც ძმებს, ყველაფერს თანაბრად უნაწილებს. ყველას ერთი და იგივე თვალები შეუქმნა, ერთი და იგივე სხეული, ერთი და იგივე სული, ყველასში მსგავსი აგებულება; ყველაფერი მიწისგან არის, ყველანი ერთი კაცისგან ვართ და ყველანი ერთსა და იმავე სახლში. მაგრამ ამათგან არაფერმა შეგვარცხვინა. სხვაც საერთო გახადა: საბანელები, ქალაქები, მოედნები, სასეირნო ადგილები. და იხილე, როგორ არ არის საერთოში არავითარი ბრძოლა, არამედ ყველაფერი მშვიდობიანია.
მაგრამ როცა ვინმე ცდილობს, რაიმე გამოაცალკევოს და თავისად აქციოს, მაშინ დავა შემოდის; თითქოს თვით ბუნებაც აღშფოთდეს, რომ ღმერთი ყოველმხრივ გვკრებს, ჩვენ კი ჯიუტად ვცდილობთ, თავი გავიყოთ, საკუთრების შექმნით ერთმანეთს მოვწყდეთ და ვთქვათ: „შენი“ და „ჩემი“ — ეს ცივი გამოთქმა. მაშინ იწყება ბრძოლა, მაშინ — უსიამოვნება. სადაც ეს გამოთქმა არ არის, იქ არც ბრძოლა და არც მოდავეობა იბადება; ამიტომ საერთოობა უფრო გვხვდა წილად, ვიდრე კერძო საკუთრება, და იგი ბუნებისამებრ არის. რატომ არავინ დავობს ოდესმე სასამართლოში მოედნის გამო? განა იმიტომ არა, რომ იგი ყველას საერთოა? სახლის გამო კი ყველას ვხედავთ სასამართლოში მოდავედ, ასევე ფულის გამო. აუცილებელი საგნები კი საერთო სახით გვიდევს წინ, ჩვენ კი უმცირესებშიც არ ვიცავთ საერთოს. და მართლაც, ამისთვის დაგვიტოვა ღმერთმა ის აუცილებელი საგნები, რათა მათგან ვისწავლოთ და უმცირესებიც საერთო გვქონდეს; ჩვენ კი ამითაც ვერ ვსწავლობთ.
მაგრამ, როგორც ვთქვი, როგორ არის კეთილი ის, ვისაც სიმდიდრე აქვს? ეს შეუძლებელია; კეთილია, თუ სხვებს გაუზიარებს; როცა არ ექნება, მაშინ არის კეთილი; როცა მას სხვებს მისცემს, მაშინ არის კეთილი; ხოლო სანამ აქვს, ვერ იქნება კეთილი. მაშ, სიკეთეა ის, რაც, როცა მას ფლობენ, კაცებს ბოროტებად წარმოაჩენს, ხოლო მისგან განშორება კი — კეთილებად? ამიტომ ფულის ქონა კი არ არის სიკეთე, არამედ ფულის არქონა წარმოაჩენს კაცს კეთილად. ამიტომ სიმდიდრე სიკეთე არ არის. ხოლო თუ, როცა მიღება შეგიძლია, არ მიიღებ, კვლავ კეთილი ხარ. ამრიგად, თუ მისი ქონის დროსაც მაშინ ვართ კეთილნი, როცა სხვებს ვუზიარებთ, ან როცა მოცემულს არ ვიღებთ, ხოლო თუ მივიღებთ ან შევიძენთ, კეთილნი არ ვართ, როგორ შეიძლება სიმდიდრე სიკეთე იყოს? ამიტომ ნუ უწოდებ მას სიკეთეს.
ამის გამო არ გაქვს სიმდიდრე, რადგან სიკეთედ მიიჩნევ მას, რადგან მისით ხარ შეპყრობილი. განიწმინდე შენი გონება, განსჯა ზუსტად გქონდეს, და მაშინ იქნები კეთილი; ისწავლე, რა არის ჭეშმარიტად კეთილი. და რა არის ესენი? სათნოება და კაცთმოყვარეობა; ესენია ჭეშმარიტი სიკეთენი, არა სიმდიდრე. ამ წესის მიხედვით, თუ მოწყალე ხარ, რამდენადაც მეტად მოწყალე ხარ, იმდენად კეთილიც ხარ და კეთილადაც ითვლები; ხოლო თუ მდიდარი ხარ, აღარ. ამრიგად, ასე გავხდეთ კეთილნი, რათა კიდეც ვიყოთ კეთილნი და მომავალ კეთილთაც მივემთხვიოთ იესო ქრისტეში.
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- წყაროში სიტყვა ისე იკითხება, თითქოს ძეს ნიშნავდეს; კონტექსტის გამო მიღებულია ღორი, რადგან მსჯელობა საჭმელთა სისუფთავეს ეხება. ↩