📋 სარჩევი
„ხოლო გეტყჳთ თქუენ, ძმანო, მოსლვისა მისთჳს უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესა და ჩუენისა შეკრებისათჳს მისა მიმართ, რაჲთა არა ადრე აღიძრნეთ თქუენ გონებითა, არცა შეშფოთნეთ არცა სულითა, არცა სიტყჳთა, არცა წიგნითა, ვითარცა ჩუენ მიერ, ვითარმცა მოწევნულ იყო დღე იგი უფლისაჲ." ().
1. ცრუ ცნობები უფლის მოსვლის შესახებ
როცა პირველ წერილში თქვა, რომ „ღამე და დღე უფროჲს და უმეტეს ვევედრებით ხილვად პირისა თქუენისა" ()1, და რომ „ვერღარა დავთმეთ, ჯერ-ვიჩინეთ ათინას შინა დაშთომაჲ მარტოთა" (), და რომ „და მივავლინეთ ტიმოთე, ძმაჲ ჩუენი" (), ამ ყველაფრით იგი ცხადად აჩვენებს, რა ძლიერი სურვილი ჰქონდა მათთან მისვლისა. რადგან, როგორც ჩანს, ვერ მოასწრო წასვლა და მათი რწმენის ნაკლულების — ანუ „დაკლებული იგი სარწმუნოებისა თქუენისაჲ" () — შევსება, ამიტომ ამატებს მეორე წერილს და პირადი მოსვლის დანაკლისს წერილებით ავსებს. ხოლო იმის მიხვედრა, რომ არ წასულა, აქედან შეიძლება: წერილის წერისას ამბობს: „ხოლო გეტყჳთ თქუენ, ძმანო, მოსლვისა მისთჳს უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესა და ჩუენისა შეკრებისათჳს მისა მიმართ" (). რადგან პირველ წერილშიც ამბობდა: „ხოლო ჟამთა მათთჳს და წელთა, ძმანო, არა გჳჴმს მიწერად თქუენდა" (). ამრიგად, მისული რომ ყოფილიყო, არაფრის დაწერა აღარ დასჭირდებოდა; მაგრამ რადგან საკითხის გადაწყვეტა გადადებული რჩებოდა, ამის გამო ამატებს ამ წერილს, როგორც ტიმოთესადმი წერილშიც ამბობს, რომ ზოგიერთნი „იტყჳან, ვითარმედ: აღდგომაჲ აწვე იყოო, და გარდააქცევენ რომელთამე სარწმუნოებასა" ().
ამას კი იმისთვის აკეთებდნენ, რომ მორწმუნეებს აღარ ჰქონოდათ რაიმე დიდისა თუ ბრწყინვალის სასოება და შრომათა წინაშე გული გასტეხოდათ. რადგან მათ სასოება ამაგრებდა და არ უშვებდა, რომ აწმყო გასაჭირს დამორჩილებოდნენ. ეშმაკმა, თითქოს ამ ღუზის გადაჭრა განიზრახაო, სხვა გზას მიმართა: როცა ვერ შეძლო მათი დარწმუნება, რომ მომავალი მოვლენები სიცრუეა, რამდენიმე დამღუპველი ადამიანი წამოაყენა და ცდილობდა მათი დამჯერენი ეცდუნებინა, თითქოს ის დიდი და ბრწყინვალე მოვლენები უკვე აღსრულებულიყო. მაშინ ისინი ამბობდნენ, აღდგომა უკვე იყოო; ახლა კი ამბობდნენ, რომ განკითხვა და ქრისტეს მოსვლა უკვე დადგა. ამით თვით ქრისტესაც სიცრუის ბრალდების ქვეშ აყენებდნენ და, როცა სხვებს არწმუნებდნენ, თითქოს ბოროტად მოქმედთათვის აღარ არსებობდა არც საზღაურის მიგება, არც სამსჯავრო, არც სასჯელი და არც სამაგიერო, ბოროტმოქმედებს უფრო კადნიერნი ხდიდნენ, მორწმუნეებს კი — უფრო დათრგუნულებს. და რაც ყოველივეზე მძიმე იყო, ერთნი ცდილობდნენ უბრალოდ სიტყვები გაევრცელებინათ, თითქოს ეს პავლესგან ითქმოდა, მეორენი კი წერილებსაც თხზავდნენ, თითქოს პავლესგან იყო დაწერილი. ამიტომ მათთვის ყოველგვარ მისადგომს კედლით კეტავს და ამბობს: „რაჲთა არა ადრე აღიძრნეთ თქუენ გონებითა, არცა შეშფოთნეთ არცა სულითა, არცა სიტყჳთა, არცა წიგნითა, ვითარცა ჩუენ მიერ" (). ამბობს: „არცა სულითა" (), და ამით ცრუ წინასწარმეტყველებს მინიშნებით გულისხმობს.
მაშ, საიდან შევიტყობთ? — ამბობს იგი. ამ დამატებით; სწორედ ამისთვის დაურთო: „კითხვაჲ ჩემითა ჴელითა პავლესითა, რომელ არს სასწაული ყოველსა წიგნსა; ესრეთ მივწერე:" (). „მადლი უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესი თქუენ ყოველთა თანა." () ამით იმას კი არ ამბობს, თითქოს თვით ეს იყოს ნიშანი — ამის მიბაძვა სხვებსაც შეეძლოთ; არამედ იმას ამბობს, რომ მისალმებას საკუთარი ხელით წერს. ასევეა ახლაც ჩვენთან: ხელმოწერით ცხადი ხდება, ვისგან არის წერილი. ხოლო ბოროტებებით ძლიერ შეჭირვებულებს ნუგეშს აძლევს: მათ აქებს როგორც აწმყო საქმეთა, ისე მომავალთა გამო; სასჯელისა და მათთვის გამზადებულ სიკეთეთა საზღაურის შეხსენებითაც აღძრავს. შემდეგ ამ საკითხს უფრო ცხადად განიხილავს: თვით დროს არ ამხელს, მაგრამ დროის ნიშანს, ანტიქრისტეს, აჩვენებს. რადგან სუსტი სული ყველაზე მეტად მაშინ რწმუნდება, როცა უბრალოდ კი არ ისმენს, არამედ რაიმე მეტს შეიტყობს. ქრისტეც დიდ ზრუნვას იჩენს ამაზე, როცა მთაზე დაჯდა და მოწაფეებს აღსასრულის შესახებ ყოველივეს ზედმიწევნით ეუბნებოდა.
რატომ? რათა ადგილი არ დარჩეთ მათ, ვინც ანტიქრისტეებსა და ცრუ ქრისტეებს შემოიყვანენ. ქრისტეც მრავალ ნიშანს ასახელებს: ერთს, თანაც უდიდესს, როცა ამბობს: „და იქადაგოს სახარებაჲ ესე სასუფეველისაჲ ყოველსა სოფელსა საწამებელად ყოველთა წარმართთა" (); მეორეს კი — რათა მის მოსვლაზე არ შეცდნენ: „რამეთუ, ვითარცა ელვაჲ რაჲ გამობრწყინდის მზისა-აღმოსავალით და ჩანნ ვიდრე დასავალადმდე, ეგრეთ იყოს მოსლვაჲ ძისა კაცისაჲ" (), ამბობს იგი; არა რომელიმე კუთხეში დამალული, არამედ ყველგან ბრწყინვალე; მაუწყებელი არ სჭირდება — ისეთი ბრწყინვალეა, როგორც ელვასაც არ სჭირდება მაუწყებელი. ანტიქრისტეს შესახებაც სადღაც თქვა, როცა ამბობდა: „მე მოვედ სახელითა მამისა ჩემისაჲთა, და არა შემიწყნარებთ. უკუეთუ სხუაჲ მოვიდეს სახელითა თჳსითა, იგი შეიწყნაროთ." (). ერთმანეთზე მიყოლილ და გამოუთქმელ უბედურებებსაც ამის საბუთად ასახელებდა; ასევე იმასაც, რომ „ელია მოვიდეს პირველად და კუალად-აგოს ყოველი" (). მაშინ თესალონიკელნი ამაზე იბნეოდნენ, ხოლო ჩვენთვის მათი დაბნეულობა სასარგებლო გახდა; რადგან ეს არა მხოლოდ მათთვის, არამედ ჩვენთვისაც სასარგებლოა, რათა ბავშვური ზღაპრებისა და დედაბრული ბოდვებისგან გავთავისუფლდეთ.
ნუთუ ხშირად არ გსმენიათ, როცა ბავშვები იყავით, როგორ ამბობდნენ ზოგიერნი ბევრს ანტიქრისტეს სახელის შესახებ და მუხლების მოდრეკის შესახებ? როცა ჩვენი გონება ჯერ კიდევ ნორჩია, ეშმაკი ამას ჩვენში თესავს, რათა ეს შეხედულება ჩვენთან ერთად გაიზარდოს და ჩვენი შეცდენა შეძლოს. ამიტომ პავლე, ანტიქრისტეს შესახებ საუბრისას, ამგვარ ამბებს არ გამოტოვებდა, სასარგებლო რომ ყოფილიყო. მაშ, ამგვარ რამეებს ნუ გამოვიძიებთ. რადგან ანტიქრისტე ასე, მუხლების მოდრეკით, არ მოვა, არამედ: „მჴდომი იგი და განლაღებული ყოველთა ზედა, რომელნი სახელ-დებულ არიან ღმრთად გინა სამსახურებელად, ვითარმედ და-ცა-ჯდეს იგი ტაძარსა მას ღმრთისასა და გამოაჩინებდეს თავსა თჳსსა, ვითარცა ღმერთი." (). რადგან როგორც ეშმაკი უგუნურებით დაეცა, ასევე დაეცემა ეშმაკის მიერ ამოქმედებული ანტიქრისტეც, უგუნურებისთვის შემზადებული.
2. ამპარტავნების ფესვი და თავმდაბლობის გზა
ამიტომ, გევედრებით, ყველანი ვისწრაფოთ, შორს დავდგეთ ამ ვნებისაგან, რათა ეშმაკისავე მსჯავრში არ ჩავვარდეთ, იმავე სასჯელის ქვეშ არ აღმოვჩნდეთ და ეშმაკის სატანჯველის მონაწილენი არ გავხდეთ. ამბობს: „ნუ ახალნერგ, რაჲთა არა განლაღნეს და საშჯელსა შევარდეს ეშმაკისასა.“ () მაშასადამე, განლაღებული კაცი იმავე სასჯელს იხდის, რასაც ეშმაკი. რადგან ამბობს: „ამპარტავნების დასაბამია უფლის არცოდნა; ცოდვის დასაბამი ამპარტავნებაა“ ()2, პირველი სწრაფვა და მოძრაობა ბოროტებისკენ; და, ალბათ, ფესვიცა და საყრდენიც. რადგან „დასაბამი“ ან ბოროტისკენ პირველ სწრაფვას ნიშნავს, ან თვით შემადგენელ საფუძველს; როგორც ვინმე იტყოდა: ზომიერების დასაბამია უჯერო სანახაობისაგან თავის შეკავება, ესე იგი პირველი სწრაფვა; ხოლო თუ ვიტყვით, რომ ზომიერების დასაბამი მარხვაა, ესე იგი საძირკველი და შემადგენელი წყობა. ასევე ცოდვის დასაბამიც უგუნურებაა; რადგან მისგან იწყება ყოველი ცოდვა და მისითვე მყარდება. ის, რომ რამდენ კეთილ საქმესაც არ უნდა ვაკეთებდეთ, ეს ბოროტება მათ მყარად დარჩენასა და დაუცემლად ყოფნას არ ანებებს, არამედ ფესვივით ჩარჩება და მათ სიმყარეს არყევს, იქიდან ჩანს: იხილე, რამდენი რამ გააკეთა ფარისეველმა, მაგრამ არაფერმა არგო; რადგან ფესვი არ ამოკვეთა და ამ ფესვმა ყოველივე დაუღუპა.
უგუნურებისაგან იშვება ღარიბთა აბუჩად აგდება, ფულის სურვილი, ძალაუფლების ტრფობა, დიდების წადილი; ასეთი კაცი შეურაცხყოფაზე შურისძიებით პასუხობს. რადგან უგუნურებაში ჩავარდნილი არც უფროსთაგან ითმენს შეურაცხყოფას, მით უმეტეს — უმცროსთაგან; ხოლო ვინც შეურაცხყოფას ვერ ითმენს, ვერც ბოროტად მოპყრობას დაითმენს. იხილე, როგორ არის ამპარტავნება ცოდვის დასაბამი. მაგრამ როგორ არის უფლის არცოდნა ამპარტავნების დასაბამი? სამართლიანად; რადგან ვინც ღმერთს ისე იცნობს, როგორც საჭიროა, ვინც იცის, რომ ღვთის ძემ ასე დიდად დაიმდაბლა თავი, არ ამაღლდება; ხოლო ვინც ეს არ იცის, ამაღლდება, რადგან ამპარტავნება ადამიანს უგუნურებისკენ ამზადებს. მითხარი, რის საფუძველზე ამბობენ ესენი — ეკლესიის წინააღმდეგ მებრძოლნი — რომ ღმერთს იცნობენ? განა უგუნურებისაგან არა? აჰა, უფლის არცოდნამ როგორ უფსკრულში ჩაყარა ისინი. რადგან თუ ღმერთს უყვარს „სული შემუსრვილი“ — „მსხუერპლი ღმრთისაჲ არს სული შემუსრვილი, გული შემუსრვილი და დამდაბლებული ღმერთმან არა შეურაცხ-ყოს.“ () — მაშინ, საპირისპიროდ, „ღმერთი ამპარტავანთა შეჰმუსრავს, ხოლო მდაბალთა მოსცის მადლი.” ().
ამრიგად, ამპარტავნების ტოლი ბოროტება არაფერია; იგი ადამიანს დემონად აქცევს, შეურაცხმყოფელად, ღვთისმგმობლად, ფიცის გამტეხად, სიკვდილთა და მკვლელობათა მოსურნედ ხდის. ამპარტავანი მუდამ მწუხარებასთან ცხოვრობს, მუდამ დრტვინავს, მუდამ მოუსვენარია; არაფერია ისეთი, რაც მის ვნებას გააძღობს; თუნდაც თვით მეფე იხილოს, ამპარტავნის წინაშე თავს რომ ხრის და თაყვანს სცემს, მაინც არ გაძღება, არამედ უფრო მეტად აღიგზნება. რადგან როგორც ვერცხლისმოყვარენი რამდენსაც მიიღებენ, მით მეტი სჭირდებათ, ასევე უგუნურებაში ჩავარდნილნიც — რამდენ პატივსაც მიიღებენ, მით მეტს ესწრაფვიან. მათში ვნება იზრდება, რადგან ვნებაა; ვნებამ კი საზღვარი არ იცის და მხოლოდ მაშინ ჩერდება, როცა თავის მატარებელს მოკლავს. ვერ ხედავ მთვრალებს, რომ მუდამ სწყურიათ? რადგან ეს ვნებაა, არა ბუნების სურვილი, არამედ რაღაც დამახინჯებული სნეულება. ვერ ხედავ მათ, ვისაც გაუმაძღრებს უწოდებენ, რომ მუდამ შიათ? რადგან ეს ვნებაა — როგორც ექიმთა შვილებიც ამბობენ — უკვე ბუნების საზღვრებს გასული. ასევე ყველაფერში ჩარევის მოყვარულნი და ცნობისმოყვარენიც, რამდენიც არ უნდა გაიგონ, არ ჩერდებიან; რადგან ეს ვნებაა და საზღვარი არა აქვს. ასევე ისინი, ვისაც სიძვანი ახარებს, არც თვითონ ჩერდებიან, რადგან ამბობს: „მეძავ კაცს ყოველი პური ტკბილია; არ შეწყვეტს, ვიდრე არ შთაინთქმება“ ()3; რადგან ეს ვნებაა.
მაგრამ ესენი ვნებებია, თუმცა უკურნებელნი კი არა, კურნებადნი არიან — და ბევრად მეტადაც, ვიდრე სხეულებრივი სნეულებები; რადგან თუ მოვინდომებთ, მათი ჩაქრობა შეგვიძლია. მაშ, როგორ შეიძლება უგუნურების ჩაქრობა? ღმერთის შეცნობით. რადგან თუ იგი ღმერთის არცოდნისაგან იშვება, როცა მას შევიცნობთ, ყოველგვარი უგუნურება განიდევნება. იფიქრე გეენიაზე, იფიქრე შენზე ბევრად უკეთესებზე, იფიქრე, რამდენ სასჯელს იმსახურებ ღვთის წინაშე; თუ ამას გაიაზრებ, სწრაფად მოთოკავ გონებას და სწრაფად მოდრეკ მას. მაგრამ ამის გაკეთება არ შეგიძლია? უფრო უძლური ხარ? მაშ იფიქრე აწმყოზე, თვით ადამიანურ ბუნებაზე — იმაზე, თუ როგორ არარაობაა ადამიანი. როცა ნახავ, როგორ მიასვენებენ მკვდარს მოედანზე, როგორ მიჰყვებიან ობოლი შვილები, როგორ მწარედ გლოვობს ქვრივი ცოლი, როგორ მოთქვამენ მსახურნი და მწუხარებენ მეგობრები, მაშინ იფიქრე ახლანდელ საქმეთა არარაობაზე — იმაზე, რომ ეს ყველაფერი არაფრით განსხვავდება ჩრდილისა და სიზმრებისაგან.
მაგრამ ეს არ გსურს? იფიქრე უზომოდ მდიდრებზე და, საერთოდ, იმათზეც, ვინც ომებში იღუპებიან; მიმოიხილე დიდთა და გამოჩენილთა სახლები, რომლებიც ახლა მიწამდეა დამხობილი; იფიქრე, რამდენად ძლიერნი იყვნენ ისინი და ახლა მათი ხსენებაც კი აღარ დარჩენილა. რადგან ყოველ დღე, თუ გსურს, ამის მაგალითებს პოულობ: მთავართა ცვლას, მდიდართა ქონების ჩამორთმევას. „მრავალი მტარვალი მიწაზე დამჯდარა, ხოლო ის, ვისზეც ამას ვერავინ იფიქრებდა, დიადემით შემოსილა.“ () განა ეს ყოველ დღე არ ხდება? განა ჩვენი ხვედრი რაღაც ბორბალს არ ჰგავს? წაიკითხე, თუ გსურს, ჩვენი წერილებიც და გარეშეთა ნაწერებიც, რადგან ისინიც სავსეა ამგვარი მაგალითებით. თუ ჩვენს წერილებს სიზარმაცის გამო უგულებელყოფ და ფილოსოფოსთა ნაწერებით ხარ აღტაცებული, მათაც მიმართე: ისინიც გასწავლიან, როცა ძველ უბედურებებს მოგითხრობენ — პოეტებიც, ორატორებიც, სოფისტებიც და ყოველი ისტორიის მწერალიც. ყოველი მხრიდან პოულობ მაგალითებს, თუ გსურს.
ხოლო თუ მათგან არცერთი არ გსურს, თვით ჩვენი ბუნება განიხილე: რისგან შედგება და სად სრულდება. იფიქრე, როცა გძინავს, რამდენად უსუსური ხარ; განა პატარა მხეცსაც არ შეუძლია შენი მოსპობა? რადგან მრავალს არაერთხელ ჭერიდან ჩამოვარდნილმა პატარა არსებამ ან თვალი ამოუგდო, ან სხვა რაიმე საფრთხის მიზეზი გახდა. და რა? განა ყველა მხეცზე ნაკლები არა ხარ? მაგრამ რას ამბობ? რომ გონების ძალით სჯობნი? მაგრამ, აჰა, გონება არ გაქვს, რადგან ამპარტავნება უგუნურების ნიშანია.
და რით ამაყობ, მითხარი? ნუთუ სხეულის სიჯანსაღით? მაგრამ ამ მხრივ გამარჯვება უგონო არსებებს ეკუთვნით. სხეულის სიჯანსაღე ყაჩაღებთანაცაა, კაცისმკვლელებთანაც და საფლავის მძარცველებთანაც. ანდა გონიერებით? მაგრამ ამაყობა გონიერების საქმე არ არის; სწორედ ამით, პირველ რიგში, საკუთარ თავს გონიერი გახდომის შესაძლებლობას ართმევ. დავამდაბლოთ ჩვენი ზრახვანი, გავხდეთ ზომიერნი, მდაბალნი და შემწყნარებელნი; რადგან სწორედ ასეთნი, სხვებზე უწინ, ქრისტემ ნეტარად გამოაცხადა, როცა თქვა: „ნეტარ იყვნენ გლახაკნი სულითა, რამეთუ მათი არს სასუფეველი ცათაჲ.“ (), და კვლავ ღაღადებდა: „ისწავეთ ჩემგან, რამეთუ მშჳდ ვარ და მდაბალ გულითა“ (). ამის გამო მან მოწაფეებს ფეხები დაბანა, რათა ჩვენთვის თავმდაბლობის ნიმუში მოეცა. ამ ყოველივედან სარგებლის მიღებას ვესწრაფოთ, რათა შევძლოთ მის მოყვარულთათვის აღთქმულ სიკეთეთა მიღწევა.4
ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სათარგმნო შენიშვნები
- პირველი და მესამე ციტატები ბერძნულ წყაროში შემოკლებულია; ქართულად მოყვანილია შესაბამისი ძველი თარგმანის ფრაგმენტები. ↩
- ზირაქის ეს ციტატა წინასწარ მოწოდებულ პარალელურ კორპუსში ვერ მოიძებნა; ტექსტი ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- ზირაქის ეს ციტატა წინასწარ მოწოდებულ პარალელურ კორპუსში ვერ მოიძებნა; ტექსტი ბერძნულიდან არის ნათარგმნი. ↩
- წყარო აქ მადლისა და კაცთმოყვარეობის მოკლე ფორმულით მთავრდება; სრული ქართული დიდებისმეტყველება ძირითად ტექსტში ცალკე დგას. ↩