დაბადებისა 1:26

1. მხილება სულიერი უდარდელობისთვის

მსურს ჩვეულ სწავლებას მივმართო, მაგრამ ვჩერდები და ვყოყმანობ; დარდის ღრუბელმა მოიცვა ჩემი გონება, აღაშფოთა და დაარღვია იგი; უფრო სწორად, არა მხოლოდ დარდის, არამედ რისხვის ღრუბელიც, და არ ვიცი, რა გავაკეთო, — ასეთი აღელვება ეუფლება ჩემს სულს. მართლაც, როცა გავიფიქრებ, რომ ეშმაკმა ოდნავ რომ დაბერა, თქვენ, ჩვენი უწყვეტი სწავლებისა და ყოველდღიური შეგონების დავიწყებით, ყველანი გაიქეცით იმ სატანისეულ სანახაობაზე, როცა ცხენის რბოლა მოხდა, — შემიძლია კი კვლავ გულმოდგინებით მოგაწოდოთ სწავლება, როცა ყოველივე წინანდელი ასე სწრაფად გაქრა? განსაკუთრებით ამძაფრებს ჩემს მწუხარებას და აღაგზნებს ჩემს რისხვას ის, რომ თქვენ, ჩვენს შეგონებასთან ერთად, წმიდა დიდი მარხვის მიმართ მოწიწებაც გადააგდეთ სულიდან და ასე თავად მიეცით ეშმაკის მახეებს. როგორ შეიძლება ვინმემ, თუნდაც ქვისგან ჰქონდეს სული, ადვილად აიტანოს ასეთი უზრუნველობა თქვენი? მრცხვენია, მერწმუნეთ, და ვწითლდები, როცა ვხედავ, რომ ამაოდ ვშრომობთ და ქვებზე ვყრით თესლს. მაგრამ ისმენთ თუ არა ჩემს სიტყვებს, დანიშნული ჯილდო მე მაინც მომეცემა, რადგან მთელი ჩემი...

ამის მცოდნენი, საყვარელნო, განწმიდეთ თქვენი გონება ამქვეყნიური საქმეებისგან და, გააფართოვეთ რა თქვენი გონების მზერა, დიდი გულმოდგინებით მიიღეთ სულიწმიდისგან ნასწავლი, რათა, ნოყიერი და ნაყოფიერი მიწის მსგავსად, დათესილი გაამრავლოთ და ნაყოფი გამოიღოთ — ზოგმა ასწილი, ზოგმა სამოცი, ზოგმა ოცდაათი. წინა დღეებში გსმენიათ ყოველივე ხილულის შემოქმედის გამოუთქმელი სიბრძნის შესახებ და იმის შესახებ, როგორ წარმოშვა ყველაფერი მხოლოდ სიტყვითა და ნებით; თქვა: „იქმენინ" — და „იქმნა", მყისვე ყოველი სტიქია გამოჩნდა; საკმარისი იყო სიტყვა საგნების წარმოსაშობად, არა იმიტომ, რომ ეს უბრალოდ სიტყვა იყო, არამედ იმიტომ, რომ ღვთის სიტყვა იყო. გახსოვთ, რომ მაშინ (სიტყვა) მიმართული იყო იმათ წინააღმდეგ, ვინც ამბობს, რომ არსებული მზა მატერიისგან წარმოიშვა, და ვინც ეკლესიის დოგმატებში თავის ცარიელ მსჯელობას შეაქვს. შეიტყვეთ, თუ რატომ შექმნა ღმერთმა ცა სრულყოფილი, ხოლო მიწა — უსახო და მოუწყობელი. ორი მიზეზი დავამტკიცეთ მაშინ: ერთი ის, რომ ჩვენ, მეუფის ძალის შემეცნებით უმჯობეს სტიქიაზე, ეჭვი არ შეგვპარვოდა, თითქოს ეს ძალთა ნაკლებობის გამო მომხდარაო; ხოლო მეორე...

ნუ ვიქნებით მათზე უარესნი, ვინც გრძნობადს ეძებს; მოვძებნოთ ჩვენც ამ სიტყვებში ჩაკეტილი სულიერი საუნჯე. პირველ ყოვლისა, ვნახოთ, რა ახალი და განსაკუთრებულია აქ ნათქვამი და რატომ გამოიყენა ნეტარმა ამ წინასწარმეტყველმა, ანუ უკეთ რომ ვთქვათ — კაცთმოყვარე ღმერთმა, რომელიც წინასწარმეტყველის პირით ლაპარაკობდა, ასეთი ახალი გამოთქმის წესი. ის ამბობს: „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ". ცოტა ხნის წინ ვისმინეთ, როგორ თქვა მან, ცისა და მიწის შექმნის შემდეგ: „იქმენინ ნათელი", და: „იქმენინ სამყარო შორის წყლისა"; და კიდევ: „შეკერბინ წყალი... და გამოჩნდინ ჴმელი", და: „იქმენინ მნათობნი", და: „გამოიღედ წყალთა ქუეწარმავალები სამშჳნველთა ცხოველთაჲ". ხედავ, რომ მთელი ქმნილება ხუთი დღის განმავლობაში ერთი სიტყვითა და ბრძანებით იქმნებოდა? ახლა კი ნახე, რა ცვლილებაა სიტყვებში. უკვე არ ამბობს: „იქმენინ კაცი"; არამედ რას? „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ". რა სიახლეა ეს? რა განსაკუთრებულია? ვინ იქმნება, რომ მისი შესაქმნელად შემოქმედს ასეთი თათბირი და მსჯელობა დასჭირდა? ნუ გიკვირს, საყვარელო....

...8:8–9). რადგან უდიდესი პატივია ეს: ყველა ხილულზე ხელმწიფების კვერთხები მას მიანდო, თანაც მაშინ, როცა ჯერ არაფერი ჰქონდა აღსრულებული. რადგან ჯერ არც შეექმნა იგი, როცა ამბობდა: „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ“ (დაბ 1:26). შემდეგ, როცა სიტყვებს „ხატებისაებრ“ განმარტავდა, დასძინა: „და მთავრობდეს თევზთა ზღჳსასა და მფრინველთა ცისათა და პირუტყუთა და მჴეცთა ყოვლისა ქუეყანისა“ (დაბ 1:26). და ეს მცირე, სამწყრთიანი და სხეულის ძალით პირუტყვებზე ასე მეტად ნაკლები არსება, სიტყვიერ ბუნებასთან ნათესაობით, ყველაზე მაღლა დააყენა, როცა სიტყვიერი სული მიანიჭა; სწორედ ეს არის პატივის უმთავრესი ნიშანი. რადგან ამ სიტყვიერი სულის წყალობით ქალაქებიც ააშენა, ზღვაც გაკვეთა, მიწაც დაამშვენა, უთვალავი ხელოვნება გამოიგონა, ყველაზე მძვინვარე პირუტყვებსაც სძლია და, რაც ყოველივეზე უდიდესი და პირველია, შეიცნო ღმერთი, რომელმაც შექმნა იგი; სათნოებისკენაც იქნა წარმართული და იცნო, რა არის კეთილი და რა არა....

...იშნავს: „სიმაღლითა შენითა“ (ფსალმ 11:9)? ეს ნიშნავს: „ადამიანები შენდა მსგავსნი შექმენი, რამდენადაც შესაძლებელია ადამიანისთვის, რომ მსგავსი იყოს.“ რადგან ამბობს: „და თქვა ღმერთმან: ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ“ (დაბ 1:26). რადგან რაც ის არის ზეცაში, ის ვართ ჩვენ ქვეყანაზე; და როგორც ზემოთ არავინაა მასზე აღმატებული, ასევე ქვეყანაზეც ვერავინ შეედრება ამ ცოცხალ არსებას, ადამიანს, სათნოებით.

„იყვენით თქუენ სრულ, ვითარცა მამაჲ თქუენი ზეცათაჲ სრულ არს“ (მათ 5:48)¹, — ამბობს. სახელიც გაგვიზიარა: „მე ვთქუ: ღმერთნი სამე ხართ და შვილნი მაღლისანი თქუენ ყოველნი;“ (ფსალმ 81:6). და კვლავ: „აჰა ეგერა, მიგეც შენ ღმერთად ფარაოს“ (გამ 7:1). და ხორციელთა და უსხეუ...

...სკენ იყავი გახელებული, ის ურჯულო მრავალღმერთიანობა შემოგქონდა; ამიტომ შენი სენის შესაკავებლად, არარსებული ღმერთებისგან გასარჩევად, სიტყვა „ერთი“ დაიდო, და არა მხოლოდშობილის უარსაყოფად. თორემ რის გამო ითქვა დასაწყისშივე: „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ“ (დაბ 1:26)? და კვლავ: „მოვედით, გარდავიდეთ და შეურინეთ მათ ენანი მუნ“ (დაბ 11:7). და კვლავ დავითმა: „ამისთჳს გცხო შენ ღმერთმან, ღმერთმან შენმან, საცხებელი სიხარულისა უმეტეს მოყუასთა შენთა“ (ფსალმ 44:8). ხოლო თუ მოსე ამბობს: „უფალი ღმერთი შენი მხოლოჲ უფალ არს“ (მეორ 6:4), ამის მიზეზი თქვენი უძლურება გახდა.

და რა გიკვირს, თუ ეს სწავლებათა მხრივ მოხდა, როცა საქმეებშიც ღმერთი სიტყვას სრულყოფილთაგან ნაკლებისკენ წარმართავდა და ჩვენს უძლურებას მოწყალებით ეშვებოდა? ამიტომ ნებას აძლევდა, ერთი ცოლი გაეშვათ და მეორე შემოეყვანათ, თუმცა დას...

...მელთაც ქრისტეს მოსვლის შემდეგ ეზიარა. რადგან დასაწყისში მან მოისმინა: „და შიში თქუენი და ძრწოლაჲ თქუენი იყოს ყოველთა ზედა მჴეცთა ქუეყანისათა“ (დაბ 9:2). და კიდევ: „და მთავრობდეს თევზთა ზღჳსასა“ (დაბ 1:26). ამის შემდეგ კი: „დათრგუნვად გუელთა და ღრიაკალთა“ (ლუკ 10:19). მაგრამ ამას გვერდს უვლის და სიტყვას უფრო მდაბალი საგნებიდან ქსოვს, ხოლო იმ მაღალ საგანთა გააზრებას იმათ უტოვებს, ვისაც უფრო მახვილი ხედვა შეუძლია. რადგან უფრო დიდი დიდება და პატივი ის არის, რაც ახალი აღთქმის დროს აღსრულდა: როცა ადამიანის თავი ქრისტეა, როცა იგი ქრისტეს სხეულს ეკუთვნის, როცა ქრისტეს ძმა, თანამემკვიდრე და მისი სხეულის თანასახოვანი ხდება, და როცა მოსეზე უფრო დიდ დიდებას იღებს. ეს პავლემ ცხადყო, როცა გვიჩვენა: არა ისე, თითქოს მოსეს მსგავსად საფარველს ვიდებდეთ, არამედ „ხოლო ჩუენ ყოველნი განცხადებულითა პირითა დიდებასა უფლისასა განვიცდით“ (2 კორ 3:18)....

...უშვებ, რომ თანამოზიარე იყოს, არამედ ყოველივეს შენად აქცევ და მას ღარიბად ხდი არა მხოლოდ ქონებაში, არამედ დიდებაშიც? ღმერთმა ორივეს ერთი არსება მიჰმადლა; იმავე პატივისა და თანასწორი შექმნილობის ღირსად გახადა. რადგან სიტყვა „ვქმნეთ კაცი“ (დაბ 1:26) მთელი მოდგმისთვის საერთოა. მაშ, როგორ განაგდებ მას მამისეული სამკვიდროდან, უკიდურეს დამცირებამდე დაგყავს და საერთოს საკუთარად ითვისებ? მაგრამ ნეტარი წინასწარმეტყველი ასეთი არ იყო; ამიტომაც კადნიერებით ამბობდა: „ესმა ჩემი ღმერთსა სიმართლისა ჩემისასა“ (ფსალმ 4:2). ასევე პავლეც ხშირად საკუთარ თავს წინ წამოსწევს, არა თავის ასამაღლებლად ან ქედმაღლობისთვის, არამედ რათა სხვებისთვის მაგალითი გახდეს; როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „მნებავს ყოვლისა კაცისა ყოფად, ვითარცა თავი ჩემი“ (1 კორ 7:7), ანუ თავშეკავებაში. ასევე დავითიც, როცა ჟამი ამას მოითხოვდა, წინ წამოსწევს თავის მხნეობას, რომელიც ღვთის შეწევნისაგან ჰ...

...ო. ასე მაინც ვემსახუროთ ღმერთს, როგორც ჩვენ გვემსახურებიან მსახურები; ასე ვემსახუროთ მას, ვინც შეგვქმნა, როგორც ჩვენ გვემსახურებიან ჩვენი თანაარსნი, რომელთაც ჩვენგან მსგავსი სიკეთე არ მიუღიათ. ისინიც ბუნებით თავისუფალნი არიან; მათზეც ითქვა: „და მთავრობდეს თევზთა ზღჳსასა“ (დაბ 1:26). ეს მონობა ბუნებისაგან არ არის, არამედ მიზეზისა და გარემოებისაგან არის; და მაინც დიდ პატივს გვცემენ. ჩვენ კი საკუთარი სამსახურისთვის მათგან ყველაფერს ზედმიწევნით ვითხოვთ; ღმერთს კი ჩვენი მსახურების უმცირეს ნაწილსაც არ მივაგებთ, და ეს მაშინ, როცა სარგებელი კვლავ ჩვენკენ ბრუნდება. რადგან რამდენად უფრო გულმოდგინედ ვემსახურებით ღმერთს, იმდენად მეტად ვარგებთ საკუთარ თავს და თავადვე მეტად ვიგებთ. ნუ მოვაკლებთ, მაშ, საკუთარ თავს ასეთ სარგებელს; რადგან ღმერთი თვითკმარი და არაფერს საჭიროებს, საზღაური და მოგება კი კვლავ ჩვენკენ მოიქცევა. ამიტომ, თითქოს ღმერთს კი არა, საკუთარ თავს ვემსახურებოდეთ, ასე განვეწყოთ, გევედრებით, და შიშითა და ძრწოლით ვემსახუ...

...კი არა ესაა, არამედ ის, ვინც უღმრთოებისგან განშორებით სათნოებაში მოღვაწეობს.

5. ჭეშმარიტი საგვარტომო სათნოებით იზომება (1:26)

ხედავ, ვის უწოდებს ჩვეულებისამებრ საღვთო წერილი ადამიანს? ამიტომ თავიდანვე ყოვლის უფალმა, ადამიანის შექმნას რომ შეუდგა, თქვა: „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ" (დაბ 1:26), ესე იგი, რათა ის მეუფეთ ყოფილიყო ყოველ ხილულზეც და მასში აღმოცენებულ ვნებებზეც, რათა ბატონობდეს და არა მონობდეს. ხოლო თუ მან, ბატონობა მიატოვა რა, დაქვემდებარებას ამჯობინებს ბატონობას, მაშინ ადამიანი აღარ არის და უტყვი ცხოველის სახელი მოედება. ამიტომაც ახლა საღვთო წერილი, მართლის სათნოების შექებისას, ამბობს: „ესე შობანი ნოესი: ნოე კაცი მართალი". აი, კიდევ ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი ქების სახე: „მართალი". ამ სახელწოდებით (წერილი) ნოეს ყველა სათნოებას საერთოდ აღნიშნავს; „მართლის" სახელს ჩვეულებისამებრ ვაძლევთ იმ ადამიანებს, რომლებიც ყოველგვარ სათნოებაში ივარჯიშებიან. შემდეგ, რათა იცოდე, რომ ნოემ სათნოების უმაღლეს მწვერვალს მიაღწია, რასაც მაშინ ჩვენი ბუნებისგან მოითხოვდნენ, წერილი ამბობს: „მართალი, სრული ნათესავსა შინა მისსა". ყოველივე, ამბობს, აღასრულა, რისი აღსრულებაც სათნო ადამიანს ეკუთვნოდა (ეს ნიშნავს **„სრულ...

...ესევითართა საქმეთა შემძლებელ იყო ქმნად, არამცა თჳთ იგი უმეტესთა შემძლებელ იყოა? ანუ რადმცა ეჴმარა მას ლოცვაჲ? ხოლო უკუეთუმცა ლოცვაჲ ეჴმარებოდა, არამცა შემძლებელ იყო სახელი მისი ესევითართა საქმეთა ქმნად. ანუ ოდეს-იგი შეიქმოდა კაცსა, რომელი ლოცვაჲ იჴმარა? არა ჰხედავა მუნ ერთარსებასა მას, ვითარმედ: „ვქმნეთ კაცი“? (დაბ. 1,26) რამეთუ უკუეთუმცა ლოცვაჲ ეჴმარებოდა, უძლურიმცა იყო და ვერშემძლებელი ყოვლისავე ნებისა თჳსისა აღსრულებად. არამედ ვიხილოთ, თუ რაჲ არს ლოცვაჲ მისი:

ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ: „მამაო, გმადლობ შენ, რამეთუ ყოლადვე ისმინი ჩემი“ (11,41).

თ ა რ გ მ ა ნ ი: და ვინ სადა ილოცა ესრეთ? რამეთუ ვიდრეღა არარაჲ ეთქუა, თქუა, ვითარმედ: „გმადლობ შენ“, რაჲთამცა აჩუენა, ვითარმედ არა ეჴმარებოდა ლოცვაჲ, ვითარმცა იტყოდა, ვითარმედ: ყოველსავე იქმ შენ, რაჲცა მე მენებოს. არა თუ, რამეთუ ძესა ვერ ძალ-ედვა ყოვლისა ქმნად და მისთჳსმცა ეტყოდა მამასა, თუ: „ყოველსავე მისმენ“, არამედ ერთი არს ნებაჲ და გონებაჲ მათი. ხოლო რაჲსათჳს აღიღო სახჱ ლოცვისაჲ? ნუ ჩემსა ისმენ ამისთჳს, არამედ თავადისაჲ მის ისმინე, ვითარმედ:

ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ: „ერისა ამისთჳს, რომელი გარემომადგს, ვთქუ, რაჲთა ჰრწმენეს, ვითარმედ შენ მომავლინე მე“ (11,42).

თ ა რ გ მ ა ნ ი: არა თქუა, თუ: რაჲთა ჰრწმენეს...

...რ ე ბ ა ჲ: „ვიცი, რამეთუ მესია მოვალს, რომელსა ჰრქჳან ქრისტე. ოდეს მოვიდეს იგი, მითხრას ჩუენ ყოველი. ჰრქუა მას იესუ: მე ვარ, რომელი გეტყჳ შენ“ (4,25-26).

თ ა რ გ მ ა ნ ი: და ვინაჲ აქუნდა სამარიტელთა ქრისტეს მოლოდებაჲ? გარნა მოსეს წიგნთაგან, რამეთუ ფრიად გამოაცხადებს იგი ძესა. რამეთუ „ვქმნეთ კაცი ხატად ჩუენდა“ (დაბ. 1,26) ძისა მიმართ თქუმულ არს, და აბრაჰამს კარავსა შინა ძჱ ჰზრახვიდა, (შდრ. დაბ. 18,1-15) და იაკობ მისთჳს თქუა, ვითარმედ: „არა მოაკლდეს მთავარი იუდაჲსგან, არცა წინამძღუარი წყვილთაგან მისთა, ვიდრემდის მოვიდეს, რომელი-იგი წინამდებარე არს, და არს იგი მოლოდებაჲ წარმართთაჲ“. (დაბ. 49,10) და თჳთ მოსე თქუა, რამეთუ: „წინაჲსწარმეტყუელი აღგიდგინოს თქუენ უფალმან, ვითარცა მე; მისი ისმინეთ“. (2 სჯ. 18,15) და გუელი რვალისაჲ და კუერთხი მოსესი და ისაკის დაკლვაჲ და სხუაჲ მრავალი ესევითარი მოსლვისა მისისა სახენი იყვნეს. ხოლო თუ ვინ თქუას, თუ: რაჲსათჳს არა მოართუა მას სახჱ წერილთაგან, ვითარ ნიკოდემოსს და ნათანაელს? გულისხმა-ყავთ, რამეთუ იგინი წერილთა მეცნიერნი იყვნეს, ხოლო ესე დედაკაცი იყო გლახაკი და უსწავლოჲ, და ამისთჳს წყლისა მის ცხო...