SASOEBA.GE

📋 სარჩევი

„ხოლო შენ, შვილო ჩემო, განძლიერდი მადლითა იესუ ქრისტესითა, და რაჲ-იგი გესმა ჩემგან მრავლითა მოწამებითა, ესე შეჰვედრე მორწმუნეთა კაცთა, რომელნი შემძლებელ იყვნენ სხუათაცა სწავლად. შენ უკუე ჭირი დაითმინე, ვითარცა კეთილმან მოღუაწემან ქრისტე იესუჲსმან. არავინ მოღუაწე შეეყოფვის სოფლისა საქმეთა, რაჲთა ერისთავსა მას სათნო-ეყოს. და უკუეთუ ვინმე იღუწიდესცა, არა გჳრგჳნოსან იქმნების, არა თუ შჯულიერად იღუაწოს. მშრომელისა მის ქუეყანის მოქმედისაჲ ჯერ-არს პირველად ნაყოფისა მოღებაჲ. სცნობდ, რომელსა-ესე გეტყჳ. რამეთუ მოგცეს შენ უფალმან გულისჴმის-ყოფაჲ ყოველსა შინა.“ ().

1. ჭირთა ნუგეში და მოღვაწის მაგალითები

ზღვაში მოწაფეს დიდ გამბედაობას ანიჭებს ის, რომ მისმა მოძღვარმა ხომალდის დაღუპვა გადაიტანოს და გადარჩეს; რადგან აღარ ჩათვლის, თუ ქარიშხალი საკუთარი უცოდინარობის გამო ეცემა, არამედ — საქმის თვით ბუნებიდან გამომდინარე; ეს კი სულის გამხნევებისთვის არც თუ მცირეა. ომებშიც კი წინამძღოლს გულს უმაგრებს ის, თუკი მხედართმთავარს დაჭრილს ხედავს, შემდეგ კი — კვლავ ფეხზე დამდგარს. ასევე მორწმუნეებსაც გარკვეულ ნუგეშს ანიჭებს ის, რომ მოციქულმა მრავალი საშინელი რამ დაითმინა, და მათგან არცერთმა არ მოადუნა იგი; რადგან, ეს ასე რომ არ იყოს, განცდილ ტანჯვაზე როდი მოგვითხრობდა. რადგან ტიმოთეც, როცა ისმენს, რომ ის, ვისაც ამდენი ძალა აქვს და მთელი ქვეყნიერება დაუმორჩილებია, ბორკილებშიც კი არის და ჭირშიც, და ნათესავთა მიერ მიტოვებული, არ წუხს და არც ერხევა, — თუნდაც თვითონაც იგივე დაეთმინა, ეგ საქმე ადამიანური უძლურების ბრალად ვერ ჩათვლიდა, და ვერც იმად, თითქოს მოწაფეა და ნაკლები პავლეზე, რადგან თვით მოძღვარი იგივეა გამოვლილი; — არამედ ეგ ყველაფერი თვით საქმის ბუნებიდან მიხვდებოდა, რომ მოხდა. რადგან ეს ყოველივე მართლაც თავად პავლემაც გადაიტანა, და სწორედ ამიტომ მოგვითხრობს ამას, რათა გააძლიეროს იგი და ფეხზე დააყენოს. რომ ეგ მართლაც ამის გამო აკეთებდა ამას, ნათელია იქიდან, რომ პავლეს ჭირისა და განსაცდელის მოყოლის შემდეგ დაამატა — „ხოლო შენ, შვილო ჩემო, განძლიერდი მადლითა იესუ ქრისტესითა,“ (). რას ამბობ?

შიშით შეგვაშფოთე, თქვი, რომ შეპყრობილი ხარ, რომ ჭირში ხარ, რომ ყველამ მიგატოვა; ისე კი, თითქოს გეთქვას, რომ არაფერი ცუდი არ განგიცდია და არც არავის მიერ ხარ მიტოვებული — ისე ამატებ, „შენ, შვილო ჩემო, განძლიერდი“? სამართლიანად! რადგან ამ ყოველივემ უფრო ტიმოთე გააძლიერა, ვიდრე პავლე. რადგან, თუ მე, პავლე, ამას ვითმენ, მით უფრო შენ უნდა ატარო ეს; თუ მოძღვარი — მით უფრო, მოწაფე. და დიდი მამობრივი ალერსით¹ მიმართავს მას შეგონებით, რადგან მას შვილს უწოდებს, და არა უბრალოდ, არამედ — „შვილო ჩემო“. თუ შვილი ხარ, — ამბობს, — ბაძე მამას; თუ შვილი ხარ, განმტკიცდი იმით, რაც გითხარი; უფრო ზუსტად კი, არა მხოლოდ ამ მონათხრობებიდან, არამედ ღვთის მადლისგანაც, რადგან, — ამბობს, — „განძლიერდი მადლითა იესუ ქრისტესითა“ () — ე.ი. ქრისტეს მადლით.

ესე იგი — მამაცურად დადექი, შენ ხომ იცი ბრძოლის წყობა. რადგან სხვაგანაც, როცა ამბობს — „არა არს ბრძოლაჲ ჩუენი სისხლითა მიმართ და ჴორცითა“ (), — არა იმისთვის ამბობს, რომ მოთრგუნოს ისინი, არამედ რომ აღძრას. ამიტომ ფხიზლად იყავი, — ამბობს, — მღვიძარე იყავი, გყავდეს უფლის მადლი თანამებრძოლად და თანამღვაწედ; დიდი მონდომებითა და გადაწყვეტილებით შენი წვლილი შეიტანე. „და რაჲ-იგი გესმა ჩემგან მრავლითა მოწამებითა, ესე შეჰვედრე მორწმუნეთა კაცთა“ (). სარწმუნოებს — არა მაძიებელებს, არა მოსიტყვეებს. სარწმუნოებს. რომლებს? — ისეთებს, რომლებიც ქადაგებას არ ღალატობენ. „რაც გესმა“ — და არა ის, რაზეც კამათი გქონდა; — რადგან „აწ უკუე სარწმუნოებაჲ სამე სმენისაგან არს, ხოლო სმენაჲ - სიტყჳთა ღმრთისაჲთა“ (). რას ნიშნავს „მრავალი მოწმის თანდასწრებით“? თითქოს ეთქვას — ფარულად კი არ მოგისმენია, არც მალულად, არამედ მრავალი ადამიანის თანდასწრებით, კადნიერად. არ უთქვამს — „თქვი“, არამედ „ჩააბარე“ — როგორც განძთან: ის, რასაც ჩააბარებენ, საიმედოდ ინახება. კვლავ აშინებს მოწაფეს — როგორც ზევიდან, ისე ქვევიდან.

მაგრამ მხოლოდ მორწმუნეებს როდი გულისხმობს, როცა ამბობს — „ჩააბარე“; რა სარგებელი იქნება, თუ კაცი მართალია მორწმუნე, მაგრამ ვერ ახერხებს მოძღვრება სხვებისთვისაც გადასცეს? როდესაც თვითონ რწმენას არ ღალატობს, მაგრამ ვერც სხვებს ხდის ასეთს? ამიტომ მოძღვარს ორი თვისება უნდა ჰქონდეს — სარწმუნოც უნდა იყოს და სწავლების ნიჭიერიც. ამიტომაც ამბობს — „რომელნი შემძლებელ იყვნენ სხუათაცა სწავლად“ (). „შენ უკუე ჭირი დაითმინე, ვითარცა კეთილმან მოღუაწემან ქრისტე იესუჲსმან“ ().

ჰოი, რა დიდია ღირსება — იყო ქრისტეს მხედარი! მიწიერ მეფეებს დაუკვირდი — როგორ დიდ რამედ მიიჩნევენ მათი მხედრები მათ სამსახურში ყოფნას. ამიტომ, თუ ჭირის ტარება სამეფო მხედრის თვისებაა, ჭირის არტარება — მხედრის თვისება როდია. ასე რომ, ნუ აღშფოთდები, თუ ჭირს იტანდე — რადგან ეს მხედრის ხვედრია; — მაშინ აღშფოთდი, თუ ჭირს არ იტანდე. „არავინ მოღუაწე შეეყოფვის სოფლისა საქმეთა, რაჲთა ერისთავსა მას სათნო-ეყოს“ (). „და უკუეთუ ვინმე იღუწიდესცა, არა გჳრგჳნოსან იქმნების, არა თუ შჯულიერად იღუაწოს“ ().

ეს ნათქვამია ერთი მხრივ ტიმოთეს მიმართ, მაგრამ მისი მეშვეობით ითქმის ყველა მოძღვრისა და მოწაფის მიმართ. ამიტომ ნურც ერთი ეპისკოპოსი არ ჩათვლის ამ ნათქვამს ღირსების შემბღალველად, არამედ ღირსების შემბღალველად მაშინ ჩათვლის თავს, თუ ამას არ შეასრულებს. თუ ვინმე იღვაწებს, — ამბობს, — გვირგვინს ვერ მიიღებს, თუ არასჯულიერად იღვაწებს. რას ნიშნავს „თუ არასჯულიერად“? არა იმას: მხოლოდ ის, რომ სარბიელზე გავიდეს, არ კმარა, არც ის — რომ ზეთი წაიცხოს, არც ის — რომ შეებას; არამედ — თუ მთელი მოღვაწეობის წესს არ დაიცავს: საჭმელ-სასმელისას, უმანკოებისა და მოკრძალებისას, და ბრძოლის-ველისას, და უბრალოდ ყველაფერს რასაც მებრძოლი უნდა გაივლოს, — ვერასოდეს მიიღებს გვირგვინს.

იხილე პავლეს სიბრძნე — გაიხსენა მოღვაწეობა და მხედრობა; მხედრობა — რათა მზად იყვეს კვლა-მკვლელობებისთვის და სისხლისღვრისთვის, ხოლო მოღვაწეობა — გამძლეობისთვის, რათა ყველაფერი ვაჟკაცურად ატაროს, რათა მუდმივად ღვაწლში იყვეს. „მშრომელისა მის ქუეყანის მოქმედისაჲ ჯერ-არს პირველად ნაყოფისა მოღებაჲ“ (), — ამბობს. თქვა საკუთარი მაგალითებიდან, თქვა მოძღვრის მხრიდან; ბოლოს კი ამბობს იქიდანაც, საყოველთაო მაგალითებიდანაც — მოღვაწეებისა და მხედრებისგან; და იქ ათავსებს ჯილდოებს — ერთი მხრივ — „რათა სათნო-ეყოს იმას, ვინც გაიწვია“; ხოლო მეორე — „რათა გვირგვინი დაიდგას“. ამბობს მესამე მაგალითსაც, რომელიც განსაკუთრებით მას შეეფერება; რადგან მხედრისა და მოღვაწის მაგალითი დამწყებთაც შეეფერება, ხოლო მიწის მუშისა — საბოლოოდ მოძღვარს. ნუ მხოლოდ მხედარივით, ნურც მხოლოდ მოღვაწესავით, არამედ — მიწის მუშასავითაც. მიწის მუშა მხოლოდ თავის თავზე როდი ზრუნავს, არამედ — მიწის ნაყოფზეც; ანუ — შრომის არცთუ მცირე ჯილდოს იღებს მიწის მუშაც.

2. მოძღვრის შრომა და რჩეულთა ცხონება

აქ პავლე ცხადყოფს როგორც ღვთის თვითკმარობას, ისე სწავლების სამაგიეროს, რაკი საყოველთაოდ ცნობილ რამეს ამბობს. როგორც, ამბობს, მიწის მუშაკი ფუჭად არ შრომობს, არამედ სხვათა უწინ თვით იგემებს თავისი შრომის ნაყოფს, ისე უნდა იყოს მოძღვართან დაკავშირებითაც. ან ეს იგულისხმება, ანდა იმაზე ლაპარაკობს, რომ მოძღვართა მიმართ პატივი ვიქონიოთ. მაგრამ ამ მოსაზრებას საფუძველი არ აქვს; ვინაიდან რად არ თქვა უბრალოდ „მიწის მუშაკი“, არამედ — „მშრომელი“? რად არ თქვა უბრალოდ „დამშვრალი“, არამედ — „ნაგვემი“? აქვე — დაყოვნების წინააღმდეგ, რათა არავინ მოწყინდეს — ამბობს: უკვე იღებო. ანდა — იმას ნიშნავს, რომ თვით შრომაშივეა საზღაური. რაკი ჯარისკაცთა, მოასპარეზეთა და მიწის მუშაკთა მაგალითები მოიყვანა და ეს ყოველივე — ფარდულად, ამბობს: „უკუეთუ ვინმე იღუწიდესცა, არა გჳრგჳნოსან იქმნების, არა თუ შჯულიერად იღუაწოს“ (). და როცა თქვა — „მშრომელისა მის ქუეყანის მოქმედისაჲ ჯერ-არს პირველად ნაყოფისა მოღებაჲ“ () — დასძინა: „სცნობდ, რომელსა-ესე გეტყჳ. რამეთუ მოგცეს შენ უფალმან გულისჴმის-ყოფაჲ ყოველსა შინა“ ()². ამიტომ ითქვა ეს ანდაზებითა და იგავით.

მერე კვლავ თავისი ნაზი მოყვრული გრძნობა გამოავლინა და არ წყვეტს მის ტიმოთეს სასარგებლოდ ლოცვას, ვინაიდან, როგორც ჭეშმარიტი შვილისთვის, შიშით ფრთხის და ამბობს: „მოიჴსენე იესუ ქრისტე, აღდგომილი მკუდრეთით, ნათესავისაგან დავითისა, მსგავსად სახარებისა მის ჩემისა, რომელსა შინა ძჳრს ვიხილავ ვიდრე კრულებადმდე, ვითარცა ძჳრის-მოქმედი“ (). რად ახსენებს ამას აქ? უპირველეს ყოვლისა — მწვალებელთა საწინააღმდეგოდ; ამავე დროს — ტიმოთეს გასამხნევებლად და ვნებათა სარგებელის საჩვენებლად, რომ თვით ჩვენმა მოძღვარმა, ქრისტემ, ვნებით სძლია სიკვდილს. ამის გახსენება გქონდეს, ამბობს, და საკმარის ნუგეშინისცემას პოვებო. „მოიჴსენე იესუ ქრისტე, აღდგომილი მკუდრეთით, ნათესავისაგან დავითისა“ () — ამბობს. რადგან მაშინდაგან დაიწყეს ზოგიერთებმა განგებულების გადაყირავება, ვინაიდან რცხვენოდათ ღვთის კაცთმოყვარეობის სიდიადით. ისეთი იყო ის კეთილი, რაც ღმერთმა მოგვიყო, რომ ხალხს რცხვენოდა ამ სიკეთის მიწერა ღმერთისთვის და არ სჯეროდა, რომ ასე ღრმად დაუშვა თავი. „მსგავსად სახარებისა მის ჩემისა“ () — ამბობს. ეპისტოლეებში ყველგან ამას სვამს და ამბობს: „მსგავსად სახარებისა ჩემისაო“, ან იმიტომ, რომ მისი დაჯერება საჭირო იყო, ან იმიტომ, რომ სხვებიც სხვა რამეს ახარებდნენ.

„რომელსა შინა ძჳრს ვიხილავ ვიდრე კრულებადმდე, ვითარცა ძჳრის-მოქმედი“ () — ამბობს. კვლავ თავისი თავიდან შეჰყავს ნუგეში, კვლავ — შეგონება, და ამ ორი რამით ამზადებს მსმენელს: ერთი — ვნების გადატანა იცოდეს, მეორე — ეს ამაოდ არ ჩაიდინოს. სასარგებლოდ ვნებისას — სარგებელს მიიღებს, უსარგებლოდ ვნებისას კი — ზიანიც მოადგება. რადგან რა სარგებელია, თუკი აჩვენებ, რომ მოძღვარი იტანჯება, მაგრამ უსარგებლოდ? გასაოცარი ის არის — თუ რაიმე სასარგებლოს ემსახურება, თუ მოწაფეთა სასარგებლოდ არის. „სიტყუაჲ იგი ღმრთისაჲ არა შეკრულ არს“ (). ანუ, ამბობს, საერო ჯარისკაცები რომ ვყოფილიყავით, ანდა გრძნობადი ომი რომ გვებრძოლა, ამ ბორკილებს, ხელთა შემბორკველთ, შეიძლებოდა რამე ექნათ; ახლა კი ღმერთმა ისეთებად გვქმნა, რომ არაფერი არ გვძლევს.

რადგან ხელები იბორკება, მაგრამ — ენა — არა; ენის შებორკვა არავის ძალუძს, თუ არა მხოლოდ მშიშრობასა და ურწმუნოებას; ვიდრე ეს ჩვენში არ იქნება, ბორკილებს თუნდაც ირგვლივ შემოგვაგდებდე, ქადაგება არ არის შეკრული. მაგალითისთვის: მიწის მუშაკს თუ ვინმე შეუკრავს, თესვას შეუშლის ხელს, ვინაიდან ხელით თესს; მოძღვარს თუ შეკრავ, სიტყვას ხელს ვერ შეუშლი, ვინაიდან ენით თესს და არა — ხელით. ე.ი. ჩვენი სიტყვა ბორკილს არ ემორჩილება, ვინაიდან როცა ჩვენ შეკრულნი ვართ, ის — გათავისუფლებულია და მირბის. როგორ? ამბობს: იმიტომ, რომ აჰა, შეკრულნიც ვქადაგებთო. ეს — გათავისუფლებულთა შესაგონებლად: თუ ჩვენ, შეკრულნი, ვქადაგებთ, ბევრად უფრო — თქვენ, გათავისუფლებულთ, გმართებთ ამის ქმნა. გესმა, რომ ვითარცა ბოროტმოქმედი, ამას განვიცდიო? ნუ მოიწყენ. დიდი საოცრებაა — შეკრულმა გათავისუფლებულთა საქმე ქმნას, შეკრულმა ყველას სძლიოს, შეკრულმა შემბორკველებს დაამარცხოს. რადგან სიტყვა — ღვთისაა და არა — ჩვენი; კაცობრივი ბორკილები ვერ შეძლებენ ღვთის სიტყვის შეკვრას.

„ამისთჳს ყოველსა დავითმენ რჩეულთა მათთჳს“ ()³. „ამისთჳს ყოველსა დავითმენ რჩეულთა მათთჳს, რაჲთა მათცა ცხორებაჲ პოვონ ქრისტე იესუჲს მიერ დიდებასა თანა საუკუნესა“ () — ამბობს. აჰა, კიდევ ერთი შეგონება: არც ჩემი თავისთვის და, ამბობს, არამედ — სხვათა ცხონებისთვის ვითმენო ამას. შესაძლებელი იყო უსაფრთხოდ მეცხოვრა, შესაძლებელი იყო არცერთი ამათგან არ განმეცადა, საკუთარი თავის ინტერესები ნამდვილად რომ მენახა. მაგრამ ვისთვის განვიცდი ამას? სხვათა სიკეთეთა გულისთვის, რათა სხვებმა ჰპოვონ საუკუნო სიცოცხლე. რას აღთქმულობ აქედან გამომდინარე? უბრალოდ არ თქვა „ამათ გულისთვისო“, არამედ — „რჩეულთა გულისთვისო“. თუ ღმერთმა გამოარჩია ისინი, ყოველივე უნდა გადავიტანოთ მათ გულისთვის — „რაჲთა მათცა ცხორებაჲ პოვონ“ (). ის, რომ თქვა „მათცა“, იმის ჩვენებაა და ნიშნავს — „ჩვენცაო“: რადგან ჩვენც გამოგვარჩია ღმერთმა. და როგორც ღმერთმა ჩვენი გულისთვის ივნო, ისე — ჩვენ მათი გულისთვის უნდა ვევნოთ; ასე რომ — საქმე სამაგიეროა და არა — მადლი. ღვთის მხრივ — მადლი იყო, ვინაიდან ჩვენგან წინასწარ კეთილი არ მიუღია და მაინც კეთილი მოგვიყო; ჩვენი მხრივ კი — საზღაური: ჩვენ ხომ ღვთისგან წინასწარ კეთილი მივიღეთ და ვევნებით მათი გულისთვის, ვისთვისაც ვევნებით, რათა ცხონება ჰპოვონ.

რას ამბობ? რანაირი ცხონებისა? შენ, ვინც საკუთარი თავისთვის ცხონების მიზეზი არ ხარ, არამედ თავად იღუპები, სხვისთვის ცხონების მიზეზი ხდები? სწორედ ამიტომ დასძინა: არა ამგვარი ცხონებისაო, ამბობს, არამედ — „ცხორებაჲ პოვონ ქრისტე იესუჲს მიერ დიდებასა თანა საუკუნესა“ (), ე.ი. ჭეშმარიტი ცხონებისაო, საუკუნო დიდებითურთ. ტანჯვით სავსეა აწმყო, მაგრამ — მიწაზე; მოღუშულია აწმყო, მაგრამ — წარმავალი; უსიამოვნებითა და ტკივილით სავსეა, მაგრამ — დღემდე და ხვალამდე ოდენ.

3. მიწიერი უპატიოება და ზეციური დიდება

კეთილი ნიჭნი კი ასეთი არ არის, არამედ საუკუნო და ცაში არსებული. ჭეშმარიტად, ის ციური არის დიდება, ეს მიწიერი კი — უპატიოება. იხილე-ღა, საყვარელო: მიწაზე დიდება არ არის, არამედ ჭეშმარიტი დიდება ცაშია. თუ ვინმეს დიდების მიღება სურს, შეირცხვინოს თავი; თუ ვინმეს განსვენების მიღწევა სურს, ჭირი დაითმინოს; თუ ვინმე მუდამ სახელოვნად ყოფნასა და განცხრომას ეძებს, წარმავალი საქმეები მოიძულოს. რომ უპატიოება დიდებაა, ხოლო დიდება — უპატიოება, აბა, ჩვენი ძალის შესაბამისად ეს ვაჩვენოთ, რათა ჭეშმარიტი დიდება ვიხილოთ. მიწაზე დიდების მიღება არ ხერხდება; და თუ დიდების მიღება გსურს, უპატიოების გავლით მიიღე.

აბა, ეს ორ პირზე გამოვიკვლიოთ — ნერონზე და პავლეზე. იგი ნერონი ფლობდა ქვეყნიერების დიდებას, ეს პავლე კი — უპატიოებას. როგორ? ტირანი იყო ის ნერონი, ბევრს მიაღწია, ძლევის ნიშნები აღმართა, მდინარესავით მოდინარე სიმდიდრეს ფლობდა, ყოველი მხრიდან უთვალავი ლაშქრები ჰყავდა, მსოფლიოს უდიდესი ნაწილი დამორჩილებული ჰქონდა, სამეფო ქალაქი — დამორჩილებული, მთელი სენატი — მის წინაშე თავდახრილი, თვით სასახლეში ბრწყინვალე სახით გამოდიოდა. როცა შეიარაღება იყო საჭირო, ოქროთი და ძვირფასი ქვებით შეიარაღებული გადიოდა; როცა მშვიდობით უნდა მჯდარიყო, პორფირის სამოსში გახვეული იჯდა. ბევრი შუბოსანი ჰყავდა, ბევრი ფარისმტვირთველი; ხმელეთისა და ზღვის ბატონი ერქვა — თვითმპყრობელი, ავგუსტოსი, კეისარი, მეფე და კიდევ ბევრი სხვა მსგავსი სახელი, რომელიც ლიქნისა და მაამებლობის ნაყოფი იყო; და დიდებაში არაფერი აკლდა; ბრძენნიც, ძლიერნიც და მეფენიც კანკალებდნენ მის წინაშე და ეშინოდათ ამ კაცისა; რადგან ისედაც სასტიკ და თავნება კაცად ითვლებოდა; ესეც სურდა — ღმერთი ყოფილიყო, ყველა კერპს არად აგდებდა და თვით ღმერთსაც, ყოველთა მფლობელს, და მას, როგორც ღმერთს, ისე სცემდნენ პატივს. რა არის ამ დიდებაზე უკეთესი? უფრო სწორად — რა არის ამ უპატიოებაზე უარესი? მაგრამ არ ვიცი, როგორ ჭეშმარიტებამ წაიყოლა ჩემი ენა და განაჩენი მსჯელობამდე გამოაცხადა.

ჯერ-ჯერობით კი ბევრთა აზრის მიხედვით განვიკვლიოთ ეს საქმე, ურწმუნოთა აზრით, მაამებლობის მიხედვით. რა არის დიდების ცნებისთვის იმაზე დიდი, რომ ის ღმერთადაც კი მიიჩნიეს? დიდი უპატიოებაა ჭეშმარიტად ის, რომ ადამიანი იყო და ასეთებზე გიჟდებოდა; მაგრამ ჯერ-ჯერობით ბევრთა აზრის მიხედვით განვიკვლიოთ ეს საქმე. მაშ, ადამიანურ დიდებაში არაფერი აკლდა მას, არამედ როგორც ღმერთს, ისე სცემდნენ პატივს ყველანი. მაგრამ მას შევუპირისპიროთ პავლეც, თუ ნებავთ. კილიკიელი იყო ეს კაცი; რამდენი მანძილია კილიკიასა და რომს შორის, ყველამ იცის; ფეხსაცმლის მკერავი იყო, ღატაკი, გარეგან წარმართულ სიბრძნეში გამოუცდელი, მხოლოდ ებრაულად მცოდნე — ენა, რომელსაც ყველანი, განსაკუთრებით კი იტალიელნი, არად აგდებდნენ. რამეთუ არც ბარბაროსული, არც ბერძნული, არც სხვა რომელიმე ენის მქონენი ისე არად აგდებულნი არიან, როგორც სირიულისა; ხოლო ებრაულს ბევრი საერთო აქვს ამ სირიულ ენასთან. და ნუ გაგიკვირდება, რომ ებრაულს არად აგდებდნენ; რამეთუ თუკი საოცარ და კეთილ ბერძნულსაც კი არად აგდებენ, მითუმეტეს — ებრაელთა ენას. კაცი, რომელიც ხშირად შიმშილში ცხოვრობდა და მშივრად დაიძინებდა; შიშველი კაცი, რომელსაც არც კი ჰქონდა, რა გადაეფარებინა. „ყინელითა და შიშლოებითა“, — ამბობს ()⁴. და მხოლოდ ეს არ იყო, არამედ ბორკილებშიც იმყოფებოდა; რამეთუ ავაზაკებთან, გრძნეულებთან, სამარის მთხრელებთან და კაცისმკვლელებთან ერთად, თვით მისი ნერონის ბრძანებით, ჩაგდებული იყო და იგვემებოდა ვითარცა ბოროტმოქმედი, რასაც თვით პავლეც ამბობს.

მაშ, ვინ უფრო ბრწყინვალე იყო? განა ერთი მხრივ მისი ნერონის სახელიც კი არ იცის ბევრმა, ხოლო ამას კი პავლეს — და ბერძნებიც, და ბარბაროსებიც, და სკვითებიც, და მსოფლიოს შორეულ კიდეებში მცხოვრებნიც, ყოველდღიურად არ უგალობენ? მაგრამ ჯერ ახლანდელს ნუ შევეხებით, არამედ მაშინდელი განვიკვლიოთ. ვინ უფრო ბრწყინვალე იყო? ვინ უფრო სახელოვანი? ვისაც ჯაჭვი ეკიდა და შეკრული საპყრობილედან გამოთრეული იყო, თუ ვინც პორფირის სამოსში გახვეული სასახლიდან გამოდიოდა? უეჭველად შეკრული. როგორ? რადგან იგი ნერონი, ერთი მხრივ, ლაშქრებიც ჰყავდა და ბრწყინვალე სახით ტახტზე ისხდა, მაგრამ რაც სურდა, ვერ შეძლო შეესრულებინა; ხოლო ის, შეკრული და როგორც ბოროტმოქმედი — მდაბალი სახით, ყველაფერს უფრო ხელმწიფურად აღასრულებდა.

როგორ და რა გზით? იგი ნერონი ეუბნებოდა: „ნუ გაავრცელებ ღვთისმოსაობის სიტყვას“; ეს კი პავლე ამბობდა: „ვერ ვითმენ; რამეთუ ღვთის სიტყვა არ არის დაბმული“. და არად აიგდო კილიკიელმა, შეკრულმა, კარვების მქმნელმა, ღატაკმა, შიმშილში მცხოვრებმა — ის, ვინც რომიდან იყო, მდიდარი, მეფობდა, ყველას მართავდა, ვინც უთვალავნი ათასობით ნიჭს არიგებდა; და ამდენი ლაშქრის ფლობის მიუხედავად, ნერონმა არაფერი შეძლო. ვინ იყო მაშ ბრწყინვალე? ვინ — პატიოსანი? ვინც ბორკილებში იმარჯვებდა, თუ ვინც პორფირის სამოსში იმარცხებოდა? ვინც დაბლა იდგა და ისროდა, თუ ვინც მაღლა იჯდა და მისკენ ისროდნენ? ვინც ბრძანებდა და უგულებელყოფილი იყო, თუ ვისაც უბრძანებდნენ და ვინც ბრძანებებს არაფრად აგდებდა? ვინც მარტო იყო და მაინც გაიმარჯვა, თუ ვინც უთვალავი ლაშქრით — და მაინც დამარცხდა?

მაშ მეფე უკან-უკან მიდიოდა, მაშინ როცა შეკრულმა მის წინააღმდეგ ძლევის ნიშანი აღმართა. აბა მითხარი, რომელი ნაწილისად ისურვებდა ვინმე ყოფილიყო? ნუ მეტყვი ამის შემდგომზე, არამედ ჯერ-ჯერობით ის მაშინდელი განიკვლიე: რომელ მხარეს ისურვებდა ვინმე ყოფნას — პავლეს მხარეს თუ ნერონისას? რწმენის ცნებით არ ვამბობ — ეს ხომ ცხადია — არამედ დიდების, პატიოსნებისა და ბრწყინვალების ცნებით. თუ ვინმე გონიერი იყო, პავლეს მხარეს დაასახელებდა. რამეთუ თუ გამარჯვება დამარცხებაზე უფრო ბრწყინვალეა, ის პავლე სახელოვანია. და ეს ჯერ კიდევ არ არის დიდი, რომ გაიმარჯვა, არამედ ის, რომ ასეთ მდაბალ მდგომარეობაში მყოფმა — ასეთ ბრწყინვალე მდგომარეობაში მყოფი ნერონი დაამარცხა. რამეთუ კვლავ ვიტყვი და იმავეს თქმას არ შევწყვეტ: ჯაჭვი ეკიდა, და გვირგვინ-აღკრულს გვირგვინი ჩამოაგდო.

4. პავლეს ბორკილები და ნერონის გვირგვინი

აი, ასეთია ქრისტეს ძალა: ჯაჭვმა გვირგვინი დაამარცხა — სამეფო გვირგვინი — და ეს სახე იმ სხვაზე უფრო ბრწყინვალედ მოჩანდა; ჭუჭყიანი ფლასები ჰქონდა შემოხვეული, რადგან საპყრობილეში ცხოვრობდა, და უფრო მეტად, ვიდრე მეწამული სამეფო სამოსი, ყველას მის გარშემო შემოხვეული ბორკილებისკენ აქცევდა; მიწაზე იდგა შებორკილი და თავდახრილი, და ოქროს ეტლზე მჯდომ თავიანთ მეფეს ყველანი ტოვებდნენ და მას პავლეს უმზერდნენ — ბუნებრივადაც. რამეთუ ერთი — მეფის დანახვა თეთრცხენიან ეტლზე მჯდომარესი — ჩვეულებრივი იყო; ეს მეორე კი უცხო და გასაოცარი — შებორკილის დანახვა, ისეთი კადნიერებით რომ ესაუბრებოდა მეფეს, როგორითაც მეფე საწყალ და უბედურ მონას უწევდა საუბარს. ბრბო ბევრი იდგა გარს და ყველანი მეფის მონები იყვნენ; ხოლო აღფრთოვანებას იწვევდა მათში არა თავიანთი ბატონი, არამედ თავიანთი ბატონის დამმარცხებელი; და ვისი ეშინოდათ ყველას და ვის წინაშეც ყველანი ძრწოდნენ, იმას მარტოდმარტო თელავდა ფეხქვეშ ის მოციქული. აჰა, თვით ბორკილებშივე — როგორი ბრწყინვალებაა! ვინმემ რა თქვას ამის შემდეგზე? ნერონის არც კი საფლავი ჩანს ცხადად; ხოლო პავლე ყველა მეფეზე უფრო ბრწყინვალე თვით სამეფო ქალაქშივე დევს — სადაც გაიმარჯვა, სადაც ძლევის ნიშანიც აღმართა. იმისი თუ ვინმე გაიხსენებს, ძაგებით იხსენებს — და თვით თავისიანებიც ისე იხსენებენ, (რამეთუ ვითომ გარყვნილიც კი ყოფილაო); ხოლო ამისი — ხსოვნა ქებითაა ყველგან; რამეთუ არა მხოლოდ ჩვენთან, არამედ მტრებთანაც. რამეთუ როდესაც ჭეშმარიტება ანათებს, მტრებიც ვერ ბედავენ თავხედობას; რადგან თუ რწმენის გამო პავლეთი არ განცვიფრდებიან, კადნიერების გამო მაინც განცვიფრდებიან, სიმამაცის გამო მაინც. ეს ყველას ბაგეში ყველგან ყოველდღე გვირგვინოსნად ცხადდება; ხოლო იმას — ძაგებასა და ბრალდებებს ესვრიან.

მაშ — რომელია ბრწყინვალე საქმე? თუმცა, უნებურად კი ლომს ვაქებდი მისივე ფრჩხილით,⁵ მაშინ როცა ნამდვილ საქმეთა თქმა მმართებდა. რა არის ეს? ცათა შინა მყოფი საქმენი: როგორ მოვა იგი ცათა მეფესთან ერთად — ბრწყინვალე სახით; როგორ იდგება მაშინ ნერონი დახრილთვალება, მოღუშული. ხოლო თუ შენ გგონია, რომ წარმოუდგენელსა და სასაცილოს ვამბობ, შენ ხარ სასაცილო, რომელიც სიცილის უღირსს დასცინი.

რამეთუ თუ მერმისი არ გჯერა, წარსულიდან მაინც ერწმუნე: ჯერ კიდევ არ მოსულა გვირგვინების დრო, და უკვე ამდენ პატივს ეზიარა მოღვაწე; როცა შეჯიბრის მსაჯული მოვა, რამდენ პატივს ეზიარება? უცხოელთა შორის უცხო იყო — უცხო და მდგმური — და მაინც ასე ექცევიან აღფრთოვანებით; როცა თავისიანებში იქნება, რომელ სიკეთეს არ ეზიარება? ახლა, როგორც წერია — „ცხორებაჲ თქუენი დაფარულ არს ქრისტეთურთ ღმრთისა თანა“⁶ (); და მაინც, ცოცხალთაგან გარდაცვლილი უფრო მოქმედებს და უფრო პატივცემული არის; როცა მოვა თვით ცხოვრება ჩვენი, რას აღარ ეზიარება, რას აღარ მიაღწევს? სწორედ ამიტომ ღმერთმა ეს პატივი მის წილად აქცია — და არა იმიტომ, რომ თვით პავლეს სჭირდებოდა. რამეთუ თუ სხეულში მყოფი უგულებელყოფდა მრავალთაგან მიღებულ დიდებას, მით უფრო — სხეულისგან განთავისუფლებული! თუმცა მხოლოდ ამის გამო კი არ აქცია მის წილად ეს დიდება ღმერთმა, არამედ — რათა ისინი, ვინც მერმისს არ უჯერებენ, თუნდაც აწინდელიდან სარწმუნოებაში შეყვანილ იქნენ. ვამბობ, რომ პავლე მოვა ცათა მეფესთან ერთად, როცა აღდგომა იქნება — რომ ურიცხვ სიკეთეს ეზიარება.

თუმცა ურწმუნოს არ სჯერა; მაშ — აწინდელიდან მაინც ერწმუნოს. კარვების მქმნელი მეფეზე უფრო ბრწყინვალეა, მეფეზე უფრო პატივცემული; რომის ვერც ერთი მეფე, რაც კი ოდესმე გამეფებულა, ამდენ პატივს ვერ ეზიარა; არამედ მეფე გადაგდებული წევს სადღაც გარეთ, ხოლო პავლე ქალაქის შუაგულს ფლობს — თითქოს მეფე იყოს და ცოცხალი. ამიდან ერწმუნე მერმისზეც. თუ აქ — სადაც აძევებდნენ, სადაც სდევნიდნენ — ამდენ პატივს ეზიარა, როცა მოვა, რა იქნება? თუ იქ, სადაც კარვების მქმნელი იყო, ასე გახდა ბრწყინვალე, როცა მოვა მზის სხივებთან თანასწორი ნათების მფრქვეველი, რა იქნება? თუ ამდენი სიმდაბლით ამდენ დიდებულებას მიაღწია, როცა მოვა, რა აღარ გარს შემოეხვევა? განა შესაძლებელია გაქცევა საქმეებიდან? ვის არ შერცხვება იმის მოსმენაზე, რომ კარვების მქმნელი უფრო პატივცემული გახდა, ვიდრე ის მმართველი, რომელიც ყველა მეფეზე მეტად უკვირდათ? თუ აქ ბუნებაზე ზემდგომი მოხდა, მით უფრო — მერმისში! ერწმუნე, კაცო, აწინდელს, თუ მომავალი არ გინდა; ერწმუნე, კაცო, ხილულს, თუ უხილავი არ გნებავს. უფრო კი — ერწმუნე ხილულს; რამეთუ ასე ერწმუნები უხილავსაც; ხოლო თუ არ გნებავს, საჟამო გახდა მოციქულის თქმისა: „უბრალო ვარ მე სისხლისაგან თქუენ ყოველთაჲსა“⁷ (); „რამეთუ არარაჲ დავაყენე, რომელიმცა არა გითხარ თქუენ ყოველივე ნებაჲ ღმრთისაჲ“⁸ (); თქვენი თავი დაადანაშაულეთ და ჩათვალეთ გეჰენიის სასჯელი. ჩვენ კი, ჰოი, საყვარელნო შვილნო, პავლეს მიმბაძველნი ვიქმნეთ — არა მხოლოდ რწმენით, არამედ ცხოვრებითაც. რათა მივაღწიოთ ზეციურ დიდებას, ფეხქვეშ გავთელოთ აქაურისა დიდებაჲ; აწინდელთაგან არცერთმა ნუ მოგვიზიდავს; ხილულნი უგულებელვყოთ, რათა ზეციურნი მივიღოთ — უფრო კი — რათა ხილულნიც ზეციურთა მეშვეობით მოვიპოვოთ; ოღონდ უპირველესი მიზანი ზეციურთა მიღწევა იყოს; დაე, ყოველნი ჩვენ მათი მიღების ღირსნი ვიქმნეთ.

ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.

სათარგმნო შენიშვნები