დიდებული მეფეების ჰონორის მეთორმეტე და თეოდოსის მერვე კონსულობის (იპატოსობის) შემდეგ ივნისის რვა კალანდაზე ადრე ქარკიდონში (კართაგენში) ფავსტოს ეკლესიის კანცელარიაში (სამდივნოში) ავრილიოს პაპთან ერთად შეიკრიბნენ ვალენტინე პირველი მოსაყდრე (არქიეპისკოპოსი) ნუმიდიელი, ფავსტოს პიკენიდან, პოტენტინელთა ეკლესიიდან, იტალიეილი, რომის ეკლესიის წარმომადგენელი იყო. ამათ გარდა აფრიკის სამთავროთა წარმომადგენლები, ე.ი. ორივე ნუმიდიიდან, ვაზაკინიდან, მავრიტანიის კესარიიდან, ტრიპოლიდან, აგრეთვე ვიკენტი კოლუსიტანი, ფორტუნატიანე ნეაპოლელი და სხვა ეპისკოპოსები ანთიპატიის მხარიდან, სულ ორასჩვიდმეტი მამა. ამათთან ერთდ - ფილიპე და ასელი მღვდლები, რომის ეკლესიის წარმომადგენელნი, და მათ წინაშე მდგომი დიაკვნები. აი, რა მოიწონეს და დაადგინეს მათ:
ავრილიოს ეპისკოპოსმა თქვა: მას შემდეგ, რაც კრებისთვის განისაზღვრა დღე და იმ ხნის განმავლობაში, როცა ველოდით კრებაზე წარმომადგენელთა მოსვლას, როგორც გახსოვთ, სანატრელო ძმებო, მრავალ რაიმეზე იყო მსჯელობა, რაც უნდა შევიტანოთ აქტებში. ასეთი მრავალრიცხოვანი კრების შეკრებისათვის მადლობა უნდა გადავუხადოთ ჩვენს მეფეს. ამასთანავე, ნიკეის კრების კანონების პირი, რომელიც მამათაგან მიღებული გვაქვს და ამ კრების დამამტკიცებელ წინამძღვრებს მოუციათ, უნდა წარვუდგინოთ კრებას და მისი წესის მიხედვით განისაზღვროს სამღვდელო დასის წარმომადგენელთა, პირველიდან უკანასკნელამდე, პატივი.
მთელი კრების მიერ ითქვა: წარმოდგენილ იქნეს.
დანიელ მდივანმა წაიკითხა:
ნიკეის კრების აღსარება და გადაწყვეტილებანი ასეთია...
და ვიდრე იგი კითხულობდა, ფავსტინოს პიკენის ეპისკოპოსმა პონტენტინელმა, იტალიიდან, რომის ეკლესიის წარმომადგენელმა, თქვა: სამოციქულო საყდარმა გვიბრძანა ჩვენ, რომ ზოგი დაწერილი, ხოლო ზოგი დაუწერლად მოცემული წესი დავიცვათ. აგერეთვე მოვიხსენებთ პირველად ნიკეაში დადებულ კანონებს, რომ მათი დადგენილებანიც დავიცვათ და ჩვეულებაც, რადგან ზოგი საქმე წესით და კანონით იქმნება და ზოგი - ჩვეულებით არის დაწესებული. ახლა, თუ თქვენს ნეტარებას მოსაწონად მიაჩნია, პირველად ამათზე ვიმსჯელოთ. ამათ შემდეგ სხვა ქმნილი და განწესებული დავამტკიცოთ, რომ სამოციქულო საყდრისთვისაც შეგვეძლოს წერილის გაგზავნა და თვითონ თაყვანისსაცემელ პაპსაც განვუცხადოთ, რომ იღვწით გულმოდგინედ და თავი მიგიციათ პირველქმნილი საქმეების წერისათვის. ამიტომ, როგორც თავიდან ვთქვი, რა სურს თქვენს ნეტარებას, ან რისი ქმნაა საჭირო? საჭიროა, შემოიტანონ ინსტრუქცია, გავეცნოთ, თუ რა არის შიგ მოხსენებული და თითოეულ საკითხს გაეცეს პასუხი.
ავრილიოს ეპისკოპოსმა თქვა: შემოიტანეთ ინსტრუქცია, რომელიც ჩვენმა ძმებმა და თანამწირველებმა ცოტა ხნის წინათ აქტებში შეიტანეს. და დანარჩენიც, რაც უკვე იქმნა და განწესდა.
დანიელ ნოტარმა წაიკითხა ინსტრუქცია.
ძმას ფავსტინეს და შვილებს, მღვდლებს ფილიპეს და ასელის - ზოსიმე ეპისკოპოსი (მიმართავს):
თქვენდამი რწმუნებული საქმეები უყურადღებოდ არ დაგიტოვებიათ, არამედ ისე გიმოღვაწიათ, თითქოს ჩვენც მანდ ვიყოთ. ხოლო ჩვენი თქვენს შორის ყოფნა უეჭველად სარწმუნო იქნება, რადგან თან გაქვთ ჩვენი ბრძანება და კანონის სიტყვები, რომლებიც უფრო მეტი სიმტკიცისათვის ჩავწერეთ ამ ინსტრუქციაში. ნიკეის კრების მამებმა, ძმებო, ასე თქვეს, როცა ბრალდებული ეპისკოპოსის შესახებ დაადგინეს:[1] ”მიგვაჩნია, რომ თუ ეპისკოპოსი, რომელსაც ბრალი დაედება და დაემხობა პატივისაგან სამთავროს ეპისკოპოსების ბჭობის შედეგად, ჩივილით მიმართავს რომის სანატრელ ეპისკოპოსს, ხოლო ის ინებებს, რომ მოუსმინოს მას და განაახლოს საქმის გამოძიება და განსჯა, უნდა მისწეროს მახლობელი სამთავროს ეპისკოპოსებს, სასწრაფოდ გამოიძიონ ყოველივე და დაასრულონ საქმე ჭეშმარიტების გარკვევით. ამრიგად, თუ ვინმე ითხოვს მისი საქმის ხელახლა მოსმენას და ვედრებით მიმართავს რომის ეპისკოპოსს მის მიერ გამოყოფილი მღვდლის გაგზავნის შესახებ, რომის ეპისკოპოსს უნდა ჰქონდეს უფლება, მოიქცეს ისე, როგორც ენებოს და როგორც მიიჩნიოს მოსაწონად. თუ იგი საჭიროდ მიიჩნევს, გაგზავნოს ვინმე, რომელსაც ექნება მათი გამგზავნის უფლებები, რათა განიხილონ საქმე იქ მყოფ მრავალ ეპისკოპოსთან ერთად. თუ იგი მიიჩნევს, რომ ეპისკოპოსთა რაოდენობა საკმაოა ამ საქმის განჩინების სისრულეში მოსაყვანად, გადაწყდეს ის, რაც სწორად მიაჩნდეს მის გულისხმიერ განსჯას”.
ამის წაკითხვის შემდეგ თაღასტიის ეპისკოპოსმა ალვიპიოსმა, ნუმიდიის სამთავროს წარმომადგენელმა, თქვა: ამის შესახებ ჩვენ ვწერდით ჩვენი კრების პირველ წიგნში და იმის დაცვას ვაღიარებთ ჩვენც, რაც ნიკეის კრებამ დაადგინა. მაგრამ ჩვენ არ ვიცით, თუ რატომ არის, რომ ნიკეის კრების [ბერძნულ ნუსხებში] სარწმუნოების მრწამსი არ არის. ამიტომ ვევედებით შენი სიწმინდის პატიოსნებას, პაპი ავრილე, რადგან ნიკეის კრების პირველი ნუსხა (დედანი) კონსტანტინოპოლში უნდა იყოს, ინებე ვისიმე წარვლინება თქვენი სიწმინდის წერილით არა მხოლოდ ჩვენი ღირსი ძმის კონსტანტინოპოლის ეპისკოპოსის მიმართ, არამედ ალექსანდრიელ და ანტიოქიელ თაყვანისსაცემელ მღვდლებთან, რათა მათ თავიანთი წერილით დამტკიცებული გამოგვიგზავნონ ჩვენ იმ კრების ნაწერი, რომ ამით მოისპოს ყოველივე საკამათო და შესაეჭვებელი, ვინადიან ვერსად ვნახეთ ჩვენ ეს ისე, როგორც ძმამ ფავსტინემ შემოგვთავაზა. ჩვენ დავიცდით მანამ და დავიცავთ მათ ისე, როგორც პირველად ითქვა, სანამ სწორი პირი [ნიკეის კრების ნუსხებისა] ჩვენამდე მოაღწევდეს. ჩვენ გვმართებს, წიგნი ვედრებისა გავუგზავნოთ ყოვლად პატიოსან რომის ეკლესიის ეპისკოპოსს [პაპს] ვონიფანტესაც, რომ მანამ მისწეროს ზემოხსენებულ ეკლესიებს და გაგზავნოს ვინმე, რომელიც წამოიღებს კრების მიერ დადგენილი კანონების პირს. ახლა კი ნიკეის კრების ის პირი, რომელიც აქ გვაქვს, შევაერთოთ ახალ დადგენილებასთან.
რომის წარმომადგენელმა ფავსტინე ეპისკოპოსმა თქვა: ”თქვენი სიწმინდე ვერ იქმს ვერაფერს უკეთესს რომის ეკლესიაზე, ვერც ამ საკითხზე და ვერც სხვა საკითხებზე. რადგან ჩვენმა ძმამ და თანამწირველმა ალვიპიოსმა საეჭვო გახადა კანონები, ყოველივე ეს მისწერეთ ყოვლად ღირსსა და აღმატებულად ნეტარ ჩვენს მთავარეპისკოპოსს, პაპს, რათა მან თქვენს სიწმინდესთან ერთდ გამოიძიოს უნაკლოდ სრული კანონები და ყველა დადგენილებისათვის გამოიტანოს დასკვნა. საკმარისია, რომ, როგორც თქვენ თქვენით განაჩინებთ, ასევე მან მისით გამოიძიოს და ამგვარად სადავო რაიმე არ აღმოცენდეს ეკლესიათა შორის. ძმური სიყვარულით მოეთათბირეთ მას, რომ პასუხი მოგწეროთ სანაცვლოდ, თუ რა უნდა იქნეს დაცული.
ავრილიოს ეპისკოპოსმა თქვა: გარდა იმისა, რაც შეტანილია კრების აქტებში, საჭიროა ჩვენი უნდოების წერილით ვკითხოთ ჩვენს ძმასა და თანამწირველ პაპ ვონიფანტეს სხვაც ყოველივე, რასაც ვეძებთ. თუ ყველა თანახმა ხართ, დაგვიდასტურეთ.
მთელმა კრებამ თქვა: თანახმა ვართ.
ნოვატიოს ეპისკოპოსმა, სიტიფენსიის მავრიტანიის წარმომადგენელმა, თქვა: ჩვენ გვესმის, რომ ამ შესახსენებელ წერილში არის ნათქვამი, თუ როგორ უნდა მოუსმინონ მღვდლებს და დიაკვნებს მათმა ან მეზობელმა ეპისკოპოსებმა, რაც არსად წაგვიკითხავს ნიკეის კრების საქმეთა შორის. ამიტომ ბრძანოს თქვენმა სიწმინდემ ამ წერილის წაკითხვა.
ავრილიოს ეისკოპოსმა თქვა: წაკითხულ იქნეს ის ადგილიც, რომელსაც ითხოვენ.
დანიელ ნოტარმა წაიკითხა: ბრალდებულ სამღვდელო პირთა ჩამოქვეითების ადგილი კრებამ მტკიცედ განსაზღვრა. ამის გამო რის ქმნას აპირებთ, ან რა უნდა დავაწესოთ, როცა ეს ასეა ნათქვამი.
ოსიოს ეპისკოპოსმა თქვა: მე არ უნდა გავჩუმდე იმაზე, რაც კიდევ მაღელვებს.[2] თუ ვინმე გულფიცხი ეპისკოპოსი, როგორიც არ უნდა იყოს, ნაჩქარევად ან სიფიცხით აუმხედრდება თავის მღვდელს ან დიაკონს და თავისი ეკლესიისგან მათ განყენებას მოინდომებს, უნდა წინასწარ იყოს დაწესებული, რომ უმიზეზოდ არ დასაჯოს და არ წაართვას მას ზიარების უფლება, არამედ მის მიერ გაძევებულს უნდა ჰქონდეს მოსაზღვრე ეპისკოპოსებთან მისვლის ნება, რათა მათ მოისმინონ მიზეზი და სასწრაფოდ გადაწყვიტონ, რაც ჯეროვნად იყოს. დასჯილის ვედრების მოუსმენლობა არ არის წესი.
გინდ სამართლიანად და გინდ უსამართლოდ გამძევებელმა ეპისკოპოსმა, რა სახითაც არ უნდა იქნეს განხილული საქმე - გინდ დამტკიცდეს, გინდ გასწორდეს მისი განაჩენი, და ასე შემდეგ, მშვიდად უნდა მიიღოს შედეგი.
როცა ყველაფერი ეს წაიკითხეს, იპონიის ეკლესიის ეპისკოპოსმა ავგუსტინოსმა, ნუმიდიის მხრიდან, თქვა: ყოველივე ამის დაცვას ვაღიარებთ ჩვენ, რაც გულმოდგინედ გამიძია ნიკეის კრებამ.
ავრილიოს ეპისკოპოსმა თქვა: თუ გნებავთ, ესეც დაამტკიცეთ ერთხმად და ყველამ სიყვარულით.
მთელმა კრებამ თქვა: ყოველივე განსაზღვრებული ნიკეის კრების მიერ ჩვენ ყველას მოგვწონს და გვნებავს.
ოფეტულის ეპისკოპოსმა იუკუნდოსმა, ვიზაკინის მხარის წარმომადგენელმა, თქვა: ნიკეის კრების დადგენილება არავინ არასდროს არ უნდა შეცვალოს და შეაბრუნოს.
ფავსტინოს ეპისკოპოსმა, რომის ეკლესიის წარმომადგენელმა, თქვა: ახლა თქვენი სიწმინდის განცხადებისამებრ - პირველად წმინდა ალვიპის და მერმე ჩვენი ძმის იუკუნდოს ნათქვამის მიხედვით ზოგი რამ კარგავს ძალას, ხოლო ზოგი - პირიქით, მტკიცდება. მაგრამ რადგან კანონთან ეჭვი ახლოს არ უნდა მივიდეს, ამიტომ საჭიროდ მივიჩნიოთ ჩვენცა და თქვენც, რომ მათ მიაღწიონ წმინდა და ყოვლად პატიოსანი რომის ეკლეისიის ეპისკოპოსამდე. ჯეროვნად მიიჩნიოს თქვენმა ღირსებამ, რომ მასაც ასევე შეეძლოს თითოეულის განხილვა, როგორც საღმრთო ავგუსტინემ ინება მათი განსაზღვრება. დუმილით გვერდის ავლის ღირსია საკითხი დაბალ ხარისხზე მყოფ განკანონებულთა შესახებ, თუ ის საეჭვოა და საკამათო. ეს, როგორც სამართლიანობა მოითხოვს, ისე განაგოს სანატრელი საყდრის ეპისკოპოსმა. ახლა, თუ მიიღებთ ამას, შეიძლება ამისი პოვნა კანონებში.
ავრილიოს ეპისკოპოსმა თქვა: ახლა შევიტანოთ ჩვენს აქტებში ნიკეის კრების საქმეთა ის პირი, რომელიც თქვენს სიყვარულს ეუწყა ჩვენგან. ამასთან ერთად შევიწყნაროთ ჩვენს წინამძღვართა მიერ იმ კრებიდან მოტანილი საცხოვნებელი წესი. შემდეგ წაიკითხეთ ჩვენ მიერ დადგენილი გადაწყვეტილებანი და [ნიკეის კრების] საქმეებთან ერთად აღრიცხეთ.
ერთხმად მთელმა კრებამ თქვა: ნუსხები ნიკეის კრების სარწმუნოებისა [სიმბოლოსი] და კანონებისა, რომელიც ძველად მოიტანა აქ თქვენი სიწმინდის წინამორბედმა კეკილინემ (ცეცილიანემ), და ამათ გარდა, რაც მათი მიდევნებით ამ მხარეში იქმნა დადგენილი, და ჩვენი გადაწყვეტილებანი, მიღებული საერთო განსჯის შედეგად, მტკიცედ დარჩნენ ამ საეკლესიო საქმეებში. ცხადია, როგორც პირველად თქვენი ნეტარების მიერ სასურველად ჩაითვლება, მიეწეროს იმ ღირს ეპისკოპოსებს, რომლებიც ანტიოქიის, ალექსანდრიის და კონსტანტინეპოლის ეკლესიების ზედამდგომელად მადლის მიერ არჩეულ არიან, რომ ნიკეის კრების ჭეშმარიტი და შეუცვლელი ნუსხა, თავიანთი წერილით დამოწმებული, გამოგვიგზავნონ, რათა ჭეშმარიტების განცხადებით თუ ის თავები, რომლებიც შემახსენებელი წერილით კრებისთვის წარსადგენად თან ჩამოიტანეს ჩვენმა ძმამ და თანაეპისკოპოსმა ფავსტინოს და მასთან ერთდ მღვდლებმა ფილიპემ და ასელიმ, აღმოჩნდა იქ, დამტკიცებულ იქნება ჩვენ მიერ; და თუ არ აღმოჩნდა, სანამ შეკრებილია კრება, შეგვიძლია გავაგრძელოთ მათი ძიება.
დანიელ ნოტარმა აფრიკის ეპისკოპოსთა კრებაზე წაიკითხა ნიკეის კრების სარწმუნოების აღსარება [სიმბოლო] და მისი დადგენილებანი.
ნიკეის კრების სარწმუნოების აღსარება [სიმბოლო]:
გვწამს ერთი ღმერთი, მამა, ყოვლისა მპყრობელი, ხილულთა და უხილავთა შემოქმედი, და ერთი უფალი იესო ქრისტე, ღმრთის ძე, მამისაგან შობილი, მხოლოდშობილი. იგი არის მამის არსებისგან, ღმერთი ღმრთისაგან, ნათელი ნათლისაგან ღმერთი ჭეშმარიტი ღმრთისაგან ჭეშმარიტისა, შობილი, არა ქმნილი, თანაარსი მამისა, რომლის მიერ შეიქმნა ყველაფერი ცაში და ქვეყანაზე, რომელიც ჩვენთვის, კაცთათვის, და ჩვენს საცხოვნებლად ჩამოვიდა და განხორციელდა და განკაცდა, ივნო და აღდგა მესამე დღეს და ამაღლდა ზეცად და დაჯდა მამის მარჯვნივ და ისევ მოვა ცოცხალთა და მკვდართა განსაკითხავად, და ერთი სულიწმიდა. ხოლო ვინც იტყვის, რომ იყო [დრო], როცა არ იყო, და რომ შობამდე არ იყო, და რომ არარსობისგან შეიქმნა, და ვინც სხვა არსებისგან იტყვის ღმრთის ძის გადაქცევას და შეცვლას, მათ შეაჩვენებს კათოლიკე და სამოციქულო ეკლესია.
ასე წაიკითხეს ოცი თავი - ნიკეის კრების მიერ განწესებული დადგენილებანი. ამის შემდეგ აფრიკის კრებაზე დადებული კანონები ახლანდელი კრების ნამოღვაწართან ერთად არის აღწერილი. ნიკეის კრების მიერ მიღებული დადგენილებანი სრულად და მთლიანად უნდა იქნეს დაცული.
[1] - აქ ხელნაწერში არის ძველი შენიშვნა, რომ წინამდებარე კანონი არის არა ნიკეის, არამედ სარდიკიის კრების მე-5 კანონი.
[2] - აქაც ხელნაწერები მიუთითებენ სარდიკიის კრების მე-14 კანონს.