თ ა რ გ მ ა ნ ი: ვინაჲთგან მიუთხრა ყოველი წესი საღმრთოჲსა მოქალაქობისაჲ და უჩუენა გზაჲ სისრულისაჲ, აწ კუალად ჴელ-ჰყოფს ვნებასა მასცა, ყოველთა ვნებათა უმძლავრესსა, უჩინო-ყოფად კაცთაგან, რომელ არს ცუდადმზუაობრობაჲ, რომელი-იგი შეუდგს და თანაჰყვების მოქმედთა სათნოებისათა, რაჲთამცა ცუდ-ყვნა შრომანი მათნი. ხოლო პირველითგან არარაჲ თქუა ამისთჳს, რამეთუ არცა საჴმარ იყო პირველ სწავლისა ყოფად კეთილისა თქუმად, თუ ვითარითა გონებითა უჴმს ქმნაჲ. ხოლო ვინაჲთგან ასწავლა სათნოებაჲ, აწ იოტებს ვნებასაცა, მავნებელსა სათნოებათასა, რამეთუ მაშინ მოვალს ესე ბრძოლად ჩუენდა, ოდეს ვაჩუენოთ მოღუაწებაჲ და მოქალაქობაჲ სულიერი. და კეთილად ყო მაცხოვარმან: პირველად დაჰნერგა სათნოებაჲ, და აწ აღმოჰფხურის ეკალსა მას და კუროჲსთავსა, განმაჴმობელსა სულიერისა მის ნერგისასა. და იხილე, ვინაჲ იწყო: მარხვისაგან და ლოცვისა და მოწყალებისა, რამეთუ უფროჲს ყოვლისა ამათ სათნოებათა თანა ჩუეულ არს ზუაობაჲ მახლობელობად და განრყუნად მა-თისა მის სიკეთისა, ვითარცა ფარისეველსა მას შეემთხჳა, რომელი იტყოდა: „ვიმარხავ ორგზის შაბათსა შინა და ათეულსა შევსწირავ ყოვლისაგან მონაგებისა ჩემისა“;...
სახარებაჲ მათესი 6:1
1. ეკრძალენით ქველის-საქმესა თქუენსა, რაჲთა არა ჰყოთ წინაშე კაცთა სახილველად მათა; უკუეთუ არა, სასყიდელი არა გაქუნდეს მამისა თქუენისაგან ზეცათაჲსა. - აგვიყვანა რა სათნოებათაგან ყველაზე მაღალთან - სიყვარულთან, ამჯერად უფალი წინ აღუდგა პატივმოყვარეობას, რომელიც კეთილ საქმეებს მოსდევს. ყურადღება მიაქციე, რას ამბობს: მოერიდეთო, თითქოს მძვინვარე მხეცზე ამბობდეს, რომელსაც უნდა მოერიდო, რათა არ დაგგლიჯოს, მაგრამ თუნდაც წინაშე კაცთა ქველმოქმედებდე, ოღონდ არა თავის გამოსაჩენად, არ განისჯები, ხოლო უკეთუ მიზნად პატივმოყვარეობა გაქვს, კიდევაც, რომ საუნჯესა შინა შენსა აკეთებდე, მაინც განისჯები, რადგანაც ღმერთი განზრახვას სჯის, ან გვირგვინოსანყოფს.
2. ხოლო რაჟამს იქმოდი ქველის-საქმესა, ნუ ჰქადაგებ წინაშე შენსა, ვითარცა-იგი ორგულთა ყვიან შესაკრებელთა მათთა და უბანთა ზედა, რაჲთა იდიდნენ კაცთაგან. - მართალია, თვალთმაქცებს (ორგულთა) ბუკი არ ჰქონდათ, მაგრამ უფალი აქ მათ განზრახვას დასცინის, რადგანაც სურდათ, თავიანთი ქველმოქმედების შესახებ ბუკით ემცნოთ. ხოლო თვალთმაქცები იმათ ეწოდებათ, რომელნიც სინამდვილეში სხვანი არიან და თავს კი სხვად...
...) და „ღაღადებდით“ ()? ამით იგი გვიჩვენებს სიამეს, რომელიც ყოველ ზომას აღემატება. რადგან როგორც ქრისტე, როცა ამბობს: „ხოლო შენ რაჟამს იმარხვიდე, იცხე თავი შენი და დაიბანე პირი შენი,“ (), ზეთისცხების შესრულებას არ ბრძანებს (რადგან ამას არც ერთი ჩვენგანი არ აკეთებს), არამედ სიამისა და გონების ნათელი განწყობის გამოჩენას გვასწავლის — იგი ხომ გვიბრძანებს, სიხარულით ვიმარხულოთ და არა მოქუშულად; ასევე აქაც არ გვებრძანა ხელების ტაშისცემა, არამედ ფსალმუნის გალობისას სიხარული და მხიარულება.
მართებულად გაიგებდა ვინმე ამ ფსალმუნს უფრო ანაგოგიურად, ისტორიულ მნიშვნელობაზე მაღლა ასვლით. რადგან თუნდაც დასაწყისი და შესავალი ხილულთაგან ჰქონდეს, მაინც გონისეულთაკენ მიუძღვის მსმენელს. რადგან, რაც წინათაც ვთქვი, ამას ახლაც ვიტყვი: ზოგი ისე უნდა მივიღოთ, როგორც ითქვა, ზოგი კი — დაწერილის საპირისპირო აზრით, მაგალითად, როგორც იმ ადგილას არის: „მგელნი და კრავნი ძოვდენ ერთბამად“ (
...საკრებელსა თჳსსა“** (). თვით ლოცვაც ამას მიანიშნებს, რადგან ყველას სახელით ერთობლივად აღევლინება: „მამაო ჩუენო, რომელი ხარ ცათა შინა“ (), და „მომიტევენ ჩუენ თანა-ნადებნი ჩუენნი“ (), და „ნუ შემიყვანებ ჩუენ განსაცდელსა“ (), და „მიჴსნენ ჩუენ ბოროტისაგან“ (); ამით მლოცველები მრავლობით ფორმას იყენებენ. ასე ძველადაც სწავლობდნენ, რომ თანხმობით ეფსალმუნათ და ეგალობათ ღმერთისთვის; ყოველმხრივ სიყვარულისა და ერთსულოვნებისკენ განეწყობოდნენ: „ბობღნითა და საფსალმუნითა უგალობდენ მას“ ().
2. მშვიდთა ამაღლება და წმიდათა გამარჯვება
ზოგიერთები ამ საკრავთა აზრსაც ამაღლებული მნიშვნელობით იგებენ და ამბობენ: დაფი ჩვენი ხორცის მოკვდინებას მოითხოვს, ხოლო საფსალმუნე - ზეცისკენ ცქერას. რადგან ეს საკრავი ზემოდან იძვრის და არა ქვემოდან, როგორც ქნარი....
...ნ მზაკვრულად გვიტევს. რადგან ამას ბოროტი ადამიანიც აკეთებს, ველური დემონიც გვეომება და აუტანელი განსაცდელიც გვაწუხებს. ამიტომაც, როცა ვლოცულობთ, გვესწავლება ვთქვათ: „და ნუ შემიყვანებ ჩუენ განსაცდელსა, არამედ მიჴსნენ ჩუენ ბოროტისაგან“ (). მრავალგვარია ბრძოლები და მრავალნაწილიანია საბრძოლო წყობანი; ამიტომ ყველაფრისთვის მომზადებაა საჭირო. რადგან, როგორც ზღვის სივრცეში გასვლას განმზადებულმა კაცმა წინასწარ უნდა ხედავდეს უწესრიგო წყლების ძლიერ დენას, ველური ქარების შეტევას, ღრუბლების შეკრებას, წყალქვეშა კლდეებსა და რიფებს, მხეცთა ამხედრებას, მეკობრეთა საბრძოლო წყობას, შიმშილსა და წყურვილს, თვით ზღვას, ნავსადგურის არმქონე ღუზასადგომს, მეზღვაურთა კამათს, საგზლის სიმცირეს და ყოველ ასეთ რამეს, და ყველაფრისთვის უნდა დადგეს საბრძოლველად, ასევეა ისიც, ვინც ამჟამინდელი ცხოვრების მღელვარე სრუტეში შემოდის: სამართლიანი იქნება, რომ იგი მომზადებული იყოს სხეულის ტანჯვებისთვის, სულის სნეულებებისთვის, ადამიანთა მზაკვრული განზრახვებისთვის, მტერთა ამხედრებებისთვის, მუხანათი მეგობრების ხრიკებისთვის, სიღარიბის...
...რადგან სხვა ყველაფერი ცათა, იქაური სასუფევლის, ზედმიწევნითი ცხოვრების წესისა და ცოდვათაგან გათავისუფლების შესახებ გვეუწყა; გრძნობადთა შესახებ კი ერთი სიტყვის თქმა გვებრძანა. რომელს? „პური ჩუენი არსობისაჲ მომეც ჩუენ დღეს“ () და მეტი არაფერი. რადგან უკვე სხვა სამშობლოსკენ ვართ მოწოდებულნი და უფრო დიდ ცხოვრებაში ვართ გადაყვანილნი, თხოვნებიც მასთან შესაფერისი უნდა ვქმნათ; ესენი კი, თუნდაც უხვად მოგვეზღვავოს, დიდი სიფხიზლით უნდა მოვიგერიოთ.
„მშჳდობაჲ ისრაჱლსა ზედა.“ (). სხვა ამბობს: „და იხილე შენი შვილების შვილები, მშვიდობა ისრაელზე“. ლოცვა საერთოა. რადგან ამას განსაკუთრებით ნატრობენ, რაკი ხანგრძლივი ომით არიან გამოფიტულნი. რადგან რა სარგებელი ექნებათ მათ სხვა ყველაფრისაგან, თუ მშვიდობა არ იქნება? ამგვარად, მაშინდელი სიკეთეების უმთავრესს,...
...და ყოველდღე ჩქარობენ, რომ დაბრუნების დღე იხილონ, ასევე მომავალ სიკეთეთა მოყვარულიც არც ახლანდელი სამწუხაროებით დამდაბლდება და არც კეთილდღეობით აღიმაღლებს თავს, არამედ ორივეს ჩაუვლის, როგორც გზაზე მავალი. სწორედ ამიტომ ლოცვაშიც გვებრძანება ვთქვათ: „მოვედინ სუფევაჲ შენი“ (), რათა იმ დღისკენ მივმართოთ წადილი და სურვილი, იგი თვალწინ გვქონდეს და ახლანდელს აღარც ვხედავდეთ. თუ იუდეველები იერუსალიმს ნატრობდნენ, განვლილს გოდებდნენ და გათავისუფლების შემდეგაც ასე იქცეოდნენ, ჩვენ რა შენდობა გვექნებოდა, ან რა თავის მართლება, თუ ზენა იერუსალიმის ძლიერი წადილით არ ვიქნებოდით შეპყრობილნი?
3. მშვიდობა მშვიდობის მოძულეთა შორის
მაშ, იხილე, როგორ დასტირიან ისინი მათთან ყოფნას და ამბობენ: „დავემკჳდრე მე საყოფელთა თანა კედარისათა. მრავალ ჟამ დაიმკჳდრა სულმან ჩემმან“ (). რადგან აქ ისინი მხოლოდ უცხო ქვეყანაში ყოფნას კი არ დასტირიან, არამედ ბარბაროსებთან ცხოვრებასაც. ასევე იქცეოდნენ სხვა წინასწარმეტყველნიც, როცა...
..., არც სხეულთა მიმართ ლტოლვა, არც სიღარიბე, არც სიმდიდრე, არც შეურაცხყოფა და არც სხვა რამ მსგავსი.
მაშ, ჩვენც ამ სიცოცხლეს ვესწრაფოთ და ყველაფერი ამისკენ მივმართოთ. რადგან ამისთვისვე გვებრძანება ლოცვაში ვთქვათ: „მოვედინ სუფევაჲ შენი“ (), რათა მუდამ იმ დღეს მივაპყრობდეთ მზერას. რადგან ვინც იმ სიყვარულით არის შეპყრობილი და იმ სიკეთეთა სასოებებით საზრდოობს, ამჟამინდელ საშინელებათაგან ვერაფერი ჩაძირავს და აქაურ მწუხარეთაგან ვერაფერი ჩაათრევს დაბლა; არამედ, როგორც სამეფო ქალაქისკენ მიმავალნი გზისპირას არაფერს ეკავებიან, არც მდელოებს, არც ბაღებს, არც ხევებს, არც უდაბნოებს, არამედ ორთავეს უგულებელყოფენ და მხოლოდ ერთს, მათ მომლოდინე სამშობლოს, შეჰყურებენ, ასე ისიც, ვინც ყოველდღე თავისთვის იმ ქალაქს წარმოისახავს და მისდამი სურვილს ასაზრდოებს, საშინელებათაგან არაფერს საშინლად მიიჩნევს და არც ბრწყინვალეთა და გამოჩენილთა შორის რამეს ბრწყინვალედ და გამოჩენილად. რას ვამბობ, „არ მიიჩნევს“-მეთქი? არამედ ამას ვერც კი დაინახავს, რადგან სხვა თვალებს იძენს, ისეთებს,...
...და როგორც ქრისტემ, როცა ჩვენ ერთსულოვნებასა და სიყვარულში შეგვიყვანა, ლოცვებში საერთო ლოცვის აღსრულება გვიბრძანა და მთელი ეკლესიისაგან, როგორც ერთი პირისაგან, თქმა: „მამაო ჩუენო“ (), და: „პური ჩუენი არსობისაჲ მომეც ჩუენ დღეს“ (), და: „და მომიტევენ ჩუენ თანა-ნადებნი ჩუენნი, ვითარცა ჩუენ მიუტევებთ თანამდებთა მათ ჩუენთა“ (), და: „და ნუ შემიყვანებ ჩუენ განსაცდელსა, არამედ მიჴსნენ ჩუენ ბოროტისაგან“ (), რადგან ყველგან მრავლობით ფორმას იყენებს და თითოეულს უბრძანებს, მარტო ლოცულობდეს თუ ერთად, ძმებისთვისაც აღავლინოს ლოცვა; ასევე წინასწარმეტყველიც საერთო ლოცვის თანხმობისკენ ყველას ერთად მოუწოდებს და ამბობს: „აქებდით სახელსა უფლისასა“ (). მაშ რას ნიშნავს „სახელის“ დამატება? უმთავრესად იგი მთქმელის განწყობას წარმოაჩენს, მაგრამ სხვა რამესაც მიანიშნებს. რას? იმას, რომ მისი სახელი ჩვენით განდიდდეს, რომ ჩვენი ცხოვრების მეშვეობითაც ქებულად გამოჩნ...
...ეთი კადნიერი, რომ ღმერთს მისი სჯულების საწინააღმდეგოს გაკეთება მოსთხოვოს? ის, ვინც მას მტრების წინააღმდეგ ევედრება, რადგან ეს მის მიერ დადებული სჯულის წინააღმდეგაა. რადგან თვითონ ამბობს: „ვითარცა ჩუენ მიუტევებთ თანამდებთა მათ ჩუენთა“ (). შენ კი მას, ვინც გიბრძანა, მიუტევო, მტრების წინააღმდეგ უხმობ? და რა შეიძლება იყოს ამ უგუნურებაზე უარესი?
მლოცველს მავედრებლის სახე, გულისწყობა და აზრი უნდა ჰქონდეს; მაშ რატომ ირგებ სხვა ნიღაბს, ბრალმდებლის ნიღაბს? რადგან როგორ შეძლებ საკუთარი ცოდვების მიტევების მიღებას, როცა ღმერთს სთხოვ, სხვების შეცოდებათა დამსჯელი იყოს? ამიტომ ლოცვა იყოს მშვიდი, წყნარი; მის სახეს მადლი და სინაზე ჰქონდეს. რადგან ასეთია სიმშვიდით აღსრულებული და არა მტრების წინააღმდეგ მიმართული ლოცვა; ხოლო საწინააღმდეგო ლოცვა მთვრალ და ბოდვით შეპყრობილ ქალს ჰგავს, რაღაც ღორისებრსა და ველურს. ამიტომ...
...ოთო. ეს იმიტომაა, რომ ლოცვის ძალა არ იცით და არც მის სიღრმესა და საუნჯეს იცნობთ; რადგან თუ ვინმე მას გაშლის, მასში ურწმუნოებისთვის ლოცვასაც პოვებს. როდესაც მლოცველი ამბობს: „იყავნ ნებაჲ შენი, ვითარცა ცათა შინა, ეგრეცა ქუეყანასა ზედა.“ (), სწორედ ამაზე მიანიშნებს და არა სხვა რამეზე.
როგორ? იმით, რომ ზეცაში არავინ არის ურწმუნო, არავინ არის დაბრკოლებული. ამიტომ, ეს მხოლოდ მორწმუნეებს რომ ეხებოდეს, ნათქვამს აზრი არ ექნებოდა. რადგან, თუ მორწმუნენი მის ნებას შეასრულებდნენ, ურწმუნონი კი არა, მისი ნება აღარ იქნებოდა ისე, როგორც ზეცაშია; მაშ, როგორ? როგორც ზეცაში, ამბობს, არავინ არის ბოროტი, ასევე ნურც ქვეყანაზე იქნება; არამედ ყველა, ამბობს, შენდამი შიშში მოიყვანე, ყველა ადამიანი ანგელოზად აქციე, თუნდაც ჩვენი მტრები იყვნენ, თუნდაც მოწინააღმდეგენი. ნუთუ ვერ ხედავ, ყოველდღე რამდენგზის იგმობა ღმერთი? რამდენგზი...
...ურევთ წესრიგს, არამედ ჯერ ის ვეძიოთ, რაც მან გვამცნო, რათა სხვაც მივიღოთ. ამიტომ უფალმა ლოცვის სიტყვებშიც, ჩვენთვის წესებისა და საზღვრების დასადგენად, რომლებამდეც ჩვენი ამქვეყნიურ საგნებზე თხოვნები უნდა ვრცელდებოდეს, ყოველი სიბრძნით აღსავსე ეს სიტყვები გვიბრძანა ვთქვათ: „პური ჩუენი არსობისაჲ მომეც ჩუენ დღეს" () — ანუ დღევანდელი საზრდო. სწორედ ამაზე ის მართალიც, თუმცა ეს სიტყვები ჯერ არ ჰქონდა მოსმენილი, ლოცულობდა და ამბობდა: „მცეს მე პური ჭამად და სამოსელი შემოსად". ამრიგად, ნუ ვითხოვთ მისგან სხვა ამქვეყნიურს. სრულიად შეუფერებელია ასეთი უხვისა და ასეთი ყოვლისშემძლეობის მქონისგან იმის თხოვნა, რაც ამ ცხოვრებასთან ერთად ინგრევა და მრავალ ცვლილებასა და შემთხვევითობას ექვემდებარება. ხოლო ასეთია ყველაფერი ადამიანური: სიმდიდრეს თუ მიუთითებ, თუ ძალაუფლებას, თუ ადამიანურ დიდებას. წარუვალს ვითხოვოთ, დაულევადს, ცვალებადობას დაუქვემდებარებელს. და ჩვენი უფლის სახიერების მცოდნელნი, ნუ ვიფიქრებთ ამჟამინდელზე, არამედ ყოველი ჩვენი ძალისხმევა და სურვილი ზეციურისკენ მივმართოთ. თუ იგი „მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა", მით უმეტეს არ უგულებელყოფს ბოროტებისგან განშორებულთ, სიცრუისგან მოქცეულთ, არამედ განსა...
...სურს, რომ თავად ჩვენი გული იყოს მშვიდი და მყუდრო, რომ ჩვენი სული მშვიდობიანი იყოს და ყოველგვარი ვნებისგან თავისუფალი, და, რომ მოყვასთან სრული კეთილგანწყობა გამოვავლინოთ. სხვა ადგილასაც, მოისმინე, რას ამბობს: "რამეთუ უკუეთუ მიუტევნეთ თქუენ კაცთა შეცოდებანი მათნი, მოგიტევნეს თქუენცა მამამან თქუენმან ზეცათამან" (). ნუ ვიფიქრებთ, თითქოს ჩვენ, მოყვასს ვპატიობთ რა, მას ვუკეთებთ ქველმოქმედებას ან დიდ წყალობას; არა, ჩვენ თვითონ ვიღებთ ქველმოქმედებას, თვითონ ჩვენთვის გამოვიტანთ აქედან დიდ სარგებელს. ასევე, თუ მოყვასს არ ვაპატიებთ, ამით მას არანაირ ზიანს არ მივაყენებთ, ხოლო თავს აუტანელ ჯოჯოხეთურ ტანჯვას მოვუმზადებთ. ამიტომ, გთხოვ, ეს რომ ვიცით, ნურასოდეს ვიყოთ ბოროტის მახსოვრალნი და ნუ ვიკვებებთ მტრობას იმათ მიმართ, ვინც უსიამოვნობა ან რაიმე სხვა შეურაცხყოფა მოგვაყენა, არამედ, წარმოვიდგინოთ, რა ქველმოქმედებასა და კადნიერებას უფლის წინაშე მოგვანიჭებენ ისინი, და ყველაზე მეტად ისა, რომ შეურაცხმყოფელებთან შერიგება ჩვენს ცოდვებს წაშლის, ვისწრაფოთ და ნუ დავაყოვნებთ (მტრებთან შერიგებას), და, მოგვრილი სარგებლის შესახებ ვიფიქრებთ რა, ისეთი განწყობა გამოვავლინოთ მტრებისადმი, თითქოს ისინი ჩვენი ნამდვილი ქველმოქმედნი იყვნენ. თუ ფხიზელნი ვიქნებით, ჩვენ მი...
...ემო კეთილად ცხად-ყო, ვითარმედ არა დაუსაბამო, არცა დაუსრულებელ, არამედ უკუანაჲსკნელ შემოსრულ და წუთჟამისა არს სიბოროტე, ამისთჳს უწოდა მას სოფლისა ამის, ვითარცა ამას შინა შემთხუევადსა, და აღსასრულსა მისსა თანა დასრულებადსა, რომლისა ღონე მჴსნელმან ლოცვით გუასწავა მამისა მიმართ, ვითარმედ: "მიჴსნენ ჩუენ ბოროტისაგან" (), ხოლო აქა მოციქულმან ძისა მიერ თქუა ჴსნაჲ, რამეთუ ყოველივე მათი —ერთ არს. და შესძინა: "ნებითა ღმრთისა და მამისა ჩუენისაჲთა". ნებაჲ უკუე თქუა, რამეთუ სათნო-ყოფითა მამისაჲთა იქმნა ჴსნაჲ ჩუენი განჴორციელებითა ძისაჲთა, ხოლო მამად ჩუენდა წოდებითა ღმრთისაჲთა კუალად შვილებისა იგი მადლი მოაჴსენა, ნათლისღებისა მიერი, რაჲთა მისნი მიმთხუეულნი არღარა ეძიებდენ წინადაცუეთასა, რამეთუ ჭეშმარიტებისა მიმთხუეულთადა არღარად საჴმარ არიან სახენი. ვინაჲცა მოციქულმან მყის დასაბამსავე ამხილა რაჲ, მოჴსენებითა ჯუარცუმისა და აღდგომისა, ცოდვათაგან ჴსნისა და საუკუნეთა კეთილთა მიმთხუევისა, მამისა სათნო-ყოფისა და ძისა განზრახვისა და ყოველთა კეთილთა მონიჭებისაჲთა, მყის დიდებისმეტყუელებად აღიძრა ურიცხუებასა ზედა ქველისმოქმედებათასა, რომელთა მიერ აღტყინებულმან გონებითა მადლობასა დაჰბეჭდა ამინითა, და თჳთ უფიცხესად იწყებს სიტყუად შეურაცხის-მყოფელთა მათ მიმართ ესო...
...მართალნი კაცნი ჭირსა შინა არიან და ჭირსა შინა აღასრულებენ ცხორებასა მათსა? რამეთუ სადა მიიღებს თითოეული ამათი ღირსებისაებრ მათისა, უკუეთუ აღდგომაჲ არა არს? არამედ არავინ კეთილთა და მართალთა კაცთაგანი ურწმუნო არს აღდგომასა, გარნა მარადის ილოცვენ წმიდასა ამას სიტყუასა და იტყჳან, ვითარმედ: „მოვედინ სუფევაჲ შენი“. ;
ხოლო ვინ არიან, რომელნი აღდგომასა ურწმუნო არიან? არამედ იგინი, რომელნი ვლენ გზასა ბილწსა და ცხორებასა არაწმიდასა, ვი-თარცა წინაჲსწარმეტყუელი იტყჳს, ვითარმედ: „ბილწ არიან გზანი მისნი ყოველსა ჟამსა, და მიღებულ არიან სამართალნი მისნი პირისა მისისაგან“. რამეთუ შეუძლებელ არს, თუმცა ვის აქუნდა ცხორებაჲ კეთილი, და იგიმცა ურწმუნო იყო აღდგომასა, რამეთუ რომელთა არარაჲ ღირსი ტანჯვისაჲ აქუნდეს, მათ უფროჲსად ჰრწამს და უხარის, რაჲთა მიიღონ კეთილთა მათთა ნაცვალი.
აწ უკუე ნუმცა განვარისხებთ მას, ჵ ძმანო, არამედ ვისმინოთ სიტყუაჲ მისი, რომელსა იტყჳს, ვითარმედ: „გეშინოდენ მისა, რომელსა ძალ-უც სულთა და ჴორცთა გეჰენიასა შინა წარწყმედაჲ“, ; რაჲთა შიშისა...
...ი ესე არსობისაჲ მომეც ჩუენ დღეს“. ; ესე მცირე სიტყუაჲ თქუა ხილულისათჳს, და ესეცა სულიერი და წმიდაჲ. და მეყსეულად კუალად იტყჳს: „მოგჳტევენ ჩუენ თანანადებნი ჩუენნი, ვითარცა ჩუენ მიუტევნეთ თანამდებთა მათ ჩუენთა“. ; არარაჲ დადვა დიდებისა ჴორციელისა, ანუ სიმდიდრისა, ანუ სხჳსა რაჲსამე თხოვაჲ, არამედ ყოველივე სულიერი და ზეცისაჲ. ვითარ უკუე არა უბადრუკება არს, უკუეთუ ვითხოვდეთ ღმრთისაგან, რაჲ-იგი მას უბრძანებიეს, რაჲთა დაღაცათუ გუაქუნდეს, და-ვე-უტეოთ? რამე-თუ ესე არს მრავალმეტყუელებაჲ ლოცვასა შინა, რაჟამს ჴორცთასა რას ვითხოვდეთ.
უკუეთუ კულა ვინ თქუას, თუ: ვითარ უკეთურნი განმდიდრდებიან? გულისხმა-ყავთ, ვითარმედ უკეთურთა არა თუ ღმერთი მისცემს სიმდიდრესა, არამედ თჳთ მოტაცებითა და ანგაჰრებითა მოიგებენ. და თუ სთქუა, ვითარმედ: რად შეუნდობს ღმერთი? გულისხმა-ყავთ, რამეთუ ღმერთმან მასცა მდიდარსა მიუშუა განმდიდრებად, რაჲთა უკე-თურებისა თჳსისათჳს უმეტესად დაისაჯოს. და მისთჳს აბრაჰამ ეტყოდა: „შვილო, მიგიღებიეს კეთილი შენი ცხორებასა შენსა“. არამედ რაჲთა არა...
...მონებისაგან ქრისტესისა განგუაშორებს, რამეთუ „შეუძლებელ არს მონებაჲ ღმრთისაჲ და მამონაჲსი“. ; რამეთუ ქრისტე გუამცნებს მოწყალებასა, ხოლო იგი - მტაცებლობასა; ქრისტე გჳბრძანებს, რაჲ-თა შეუნდობდეთ თანამდებთა ჩუენთა, ; ხოლო იგი, - რაჲთა რომელთა არა ევნოს, მათცა ვავნებდეთ; ქრისტე იტყჳს, ვითარმედ: „მოწყალე იყავ“, ხოლო იგი იტყჳს: უწყალო იყავო და გულფიცხელ და ნურარად შეგირაცხიან ცრემლნი გლახაკთანი, - რაჲთა მას დღესა უწყალო იყოს უფალი ჩუენ ზედა, რამეთუ მაშინ ყოველი საქმჱ ჩუენი წინაშე თუალთა ჩუენთა წარმოგჳდგეს და ჩუენ მიერ ჭირვეულნი იგი და ძჳრხილულნი, და ყოველსა სიტყუასა ჩუენგან მიგჳღებდენ. რამეთუ უკუეთუ ლაზარეს არაჲ ჰვნებოდა მდიდრისაგან, არამედ ოდენ რამეთუ მოწყალებაჲ მის მიერ არა მიეღო, იყო შემასმენელ მისა და პირისა დამყოფელ, რაჲ ეყოს მათ, რომელნი გლახაკთასა მიიტაცებენ და ობოლთა აჭირვებენ და დააქცევენ? უკუეთუ რომელთა მშიერი გლახაკი არა გამოზარდეს, ესოდენსა ბოროტსა შთაცჳვეს, მაშა რომელთა უცხოთა მონაგები მოიტაცეს, იგინი რასაღა ღირს იქმნნენ? ანუ რაჲ ნუგე...
...არამედ სიბრძნეცა. მოვიგოთ უკუე სიწრფოებასა თანა სიბრძნჱცა და განვიკითხვიდეთ აქავე თავთა ჩუენთა, რაჲთა არა სოფელსა თანა დავისაჯნეთ. და ესევითარნი ვიყვნეთ მოყუასთა მიმართ, ვითარ გუნებავს, რაჲთა იყოს ღმერთი ჩუენდა მომართ, რამეთუ ვიტყჳთ: „მოგჳტევენ თანანადებნი ჩუენნი, ვითარცა ჩუენ მიუტევებთ თანამდებთა მათ ჩუენთა“. ; და ვიცი, ვითარმედ რაჟამს სული შეიწუხოს მეორისა მიერ, არა თავს-იდებს მას შეუწუხებელად და უტკივარად; არამედ უკუეთუ გულისხმა-ვყოთ, ვითარმედ არა შემაწუხებელსა მას, არამედ თავთა ჩუენთა უყოფთ კეთილსა, უკუეთუ არა განვრისხნეთ, ესრეთ შეუძლოთ გესლსა მას გულისწყრომისასა აღმოგდებად; რამეთუ რომელმან-იგი ასისა მის დრაჰკანისათჳს ტანჯა მოყუასი იგი თჳსი, არა თუ მას ავნო, არამედ თავი თჳსი ბევრეულისა მის ტალანტისა თანამდებ-ყო, რომელთაჲ პირველად შენდობაჲ მიეღო. რაჟამს უკუე სხუათა არა შეუნდოთ, თავთა ჩუენთა არა შეუნდობთ.
ნუმცა უკუე ღმერთსა ოდენ ვეტყჳთ მარადის, თუ: ნუ მოიჴსენებ ცოდვათა ჩუენთა, არამედ ჩუენთაცა თავთა ვჰრქუათ, ვითარმედ: ნუ მოიჴსენებ ცოდვათა მოყუსისათა, რომელნი ჩუენდა მომართ ქმნნეს, რამეთუ პირველად შენ დასწერ შჯულსა შენდობისასა, და ეგრეთ ღმერთი აღასრულებს მას; ესე იგი არს, ვითარმედ: უკ...
...მოვიხუნეთ შორის ცოდვანი ჩუენნი, და იყავნ გონებაჲ მსაჯულ. და უკუეთუ მას დღესა არა გუნებავს განქიქებაჲ, აქავე განვკურნნეთ წყლულებანი ჩუენნი და დავასხათ მათ ზედა წამალი სინანულისაჲ, რამეთუ შესაძლებელ არს განკურნებად წყლულებათა ჩუენთა, ვითარცა იტყჳს უფალი, ვითარმედ: „უკუეთუ მიუტეოთ, მოგეტევნენ თქუენ ცოდვანი“. ; ; ეგრეთვე ვიქმთ, უკუეთუ გუენებოს, სინანულისა მიერ.
ხოლო სინანული ესრეთ იქმნების, რაჲთა განვეშორნეთ ქმნისაგან ბოროტთაჲსა, აღმოვჰჴოცნეთ იგინი სრულიად გონებათა ჩუენთაგან და ესრეთ ვიწყოთ დადებად წამლისა წყლულებათა ჩუენთა ზედა. და უკუეთუ მიგიტაცებიეს, განეშორე მისგან და დაიდევ წამალი მოწყალებისაჲ; და უკუეთუ გისიძავს, განეშორე მისგან და დაიდევ წამალი სიწმიდისაჲ; და უკუეთუ გიზრახავს ძმისადა, აჩუენე კუალად მის ზედა სიყუარული. და ესრეთ ვიქმოდით თითოეულსა ზედა საქმესა, და ნუმცა თანაწარვჰჴდებით ცოდვათა ჩუენთა, რამეთუ მოახლებულ არს ჟამი საშჯელისაჲ, ვითარცა იტყჳს მოციქული, ვითარმედ: „უფალი ახლოს არს. ნუ ჰზრუნავთ“, რომელნი მოღუაწებათა და ჭირთა შინა ხართ. ხოლო რომელნი ცოდვათა შინა ხართ, თქუენ...
...ობად, თუ რაჲზომ ბოროტ არს ძჳრის-ჴსენებაჲ, და რაჲზომ კეთილ არს ძჳრუჴსენებლობაჲ?
ისმინე, რასა იტყჳს: „უკუეთუ მიუტევნეთ თქუენ კაცთა შეცოდებანი მათნი, მოგიტევნეს თქუენცა მამამან თქუენმან ზეცათამან. უკუეთუ არა მიუტევნეთ თქუენ კაცთა შეცოდებანი მათნი, არცა მამამან თქუენმან მოგიტევნეს თქუენ შეცოდებანი თქუენნი“.
ისმინე კუალად იგავიცა იგი, რომელსა თანაედვა ბევრი შანთი და მიუტევა მეუფემან, ხოლო მან თჳსითა მით უგუნურებითა არა ინება მოყუსისადა სულგრძელ-ყოფად. ამისთჳს განაახლა თავსა ზედა თჳსსა რისხვაჲ იგი მეუფისაჲ.
რამეთუ ესეცა საცნაურ არს, ვითარმედ უკუეთუ ვისმე ჰრისხვიდეს ღმერთი და მოაწიოს მის ზედა სატანჯველი რაჲმე ამასვე სოფელსა, უკუეთუ ვინმე მოხარულ იყოს საქმესა მას ზედა, განურისხდების, დაღაცათუ სამართლად იტანჯების იგი ვინმე. არამედ შენ, კაცო, არა გიჴმს სიხარული ამას ზედა, ვითარცა იტყჳს წინაჲსწარმეტყუელი: „ვაჲ მათდა, რამეთუ არა ელმოდა შემუსრვილებაჲ იგი იოსებისი“, ესე იგი არს, ტომთა მათ მის-თაჲ, რამეთუ იგინი ღმრთისა განგებითა იტანჯებოდეს. არამედ ესევითარ-თაჲცა ჰნებავს, რაჲთა გუეწყალოდინ ჩუენ და მათ თანა გუელმოდის.
აწ უკუეთუ მათი არ...
...გნებავსა ხილვად სხუაჲ მკურნალი? ისმინე მისიცა განწესებაჲ: „ვერ ჴელ-გეწიფებისო მონებად ღმრთისა და მამონაჲსა“; და კუალად გასწავლის სახესა სიმრთელისასა და იტყჳს: „ნუ იუნჯებთო ქუეყანასა ზედა, სადა მღილმან და მჭამელმან განრყუნის, და მპარავთა დათხარიან და განიპარიან“. ხოლო ამას ყოველსა თანა გიჩუენებს სახესაცა, რაჲთა იხილნე სნებისა მის ბოროტნი, და წინაგიყოფს მდიდარსა მას, რომელი წადიერ იყო მიმთხუევად ცხორებისა და სიმრთელისა და ვერ უძლო მიმთხუევად ანგაჰრებისაგან მისისა. და კუალად ამას თანა სხუაჲ მახარებელი გიჩუენებს მეორესა მას მდიდარსა, რომელი იწუებოდა ცეცხლსა შინა და არცა თუ წუეთისა ერთისა წყლისა უფალ იყო.
კუალად იტყჳს სახიერი იგი მკურნალი, ვითარმედ: „შეუძლებელი კაცთაგან ღმრთისაგან შესაძლებელ არს“, რაჲთა სცნა, ვითარმედ დაღაცათუ მდიდარ იყო, ძალ-უც მკურნალსა მას კურნებაჲ შენი, რამეთუ არა სიმდიდრე განაგდო წესისა მისგან, არამედ მონებაჲ საფასეთაჲ და ტრფიალებაჲ ანგაჰრებისაჲ; რამეთუ მდიდარსა უკუეთუ სიმდიდრე თჳსი ზიარად აქუნდეს გლახაკთათჳს, ძალ-უც...
...ვაჭრობასა ამას ხენეშსა, რომელ ღმერთსა მოუპყრიეს მარჯუენე მოცემად სასყიდელთა გამოუთქუმელთა, და შენ გარემიაქცევ მას და კაცთაგან ეძიებ სასყიდელსა, რომელნი ყოვლადვე არარას მიგცემენ?
არა გესმისა სიტყუაჲ უფლისაჲ, ვითარ იტყჳს, ვითარმედ: ყოველივე, რომელიცა ვინ კაცთა საჩუენებელად ქმნას, წარუწყმედიეს სასყიდელი თჳსი? რამეთუ ყოველსავე ზედა საქმესა ზუაობაჲ ბოროტ არს, ხოლო უფროჲს ყოვლისა - ქველისსაქმესა ზედა. ვითარ უკუე ვიჴსნეთ თავნი ჩუენნი ამის ბოროტისა ვნებისაგან?
უკუეთუ მოვიგოთ გულისჴმის-ყოფაჲ, ვცნათ, თუ ვინაჲ ვეძიებდეთ დიდებასა. მითხარღა, საყუარელო, ვინ არს მოძღუარი და შჯულისმდებელი ქველისსაქმისაჲ და სხუათა მათ სათნოებათაჲ? საცნაურ არს, ვი-თარმედ ღმერთი, რომელმან წესი ესე დაგჳდვა და ყოველივე უცთომელად უწყის.
ხოლო შენ, უკუეთუ ასპარეზსა ისწავლიდე, ანუ რკინობასა, ანუ ფილოსოფოსობასა, ვისა წადიერ ხარ ჩუენებად ჴელმარჯუეობისა და გონიერებისა და სიმჴნისა შენისა? მასწავლელსა მას შენსა ანუ ღჳნისმოფარდულთა და მხლისმსყიდელთა და მეთევზურთა, რომელთაგან არცა ერთი გაქუს სარგებელი? მე ვჰგონებ, თუ მრავალთა მათ და უსწავლელთა ერთა არცა ერთი გაქუნდეს ზრუნვაჲ, არამედ მისა ხოლო ჰხედვიდი, რომელიიგი უფალ არნ საქმისა მის შენისა.
ვითარ უკუე არა დიდი ბოროტი არს და...