თ ა რ გ მ ა ნ ი: ვინაჲთგან მცნებანი ესე წინააღმდგომ იყვნეს ნებასა და ჩუეულებასა კაცთასა, ამისთჳს, ეგულებოდა რაჲ უფალსა მოცემაჲ მა-თი, მრავალნი სასწაულნი და კურნებანი აჩუენნა, რაჲთა სარწმუნო იყოს რჩულის-დებაჲ იგი. ხოლო რომელთა მგლოარეთათჳს იტყჳს? გარნა რომელნი-იგი ცოდვათა თჳსთათჳს იგლოვდენ, რამეთუ მეორე იგი გლოაჲ, რომელი იქმნებოდის სოფლიოჲსა რაჲსმე და წარმავალისა საქმისათჳს, ფრიად დაყენებულ არს და არა ბრძანებულ, ვითარცა პავლე მოციქული იტყჳს, ვითარმედ: „სოფლისა ამის მწუხარებაჲ სიკუდილსა შეიქმს, ხოლო საღმრთოჲ იგი მწუხარებაჲ სინანულსა ცხორებისასა შეუნანებელსა შეიქმს“. ამათ ესევითართა მგლოარეთა ჰნატრის უფალი, რამეთუ კეთილ არს ესეცა მცნებაჲ და ყოვლისავე სიბრძნისა მასწავლელ, რამეთუ უკუეთუ რომელნი იგლოვდიან სიკუდილისათჳს შვილისა საყუარელისა, ანუ ძმისა, ანუ სხჳსა ვისმე საყუარელისა თჳსისა, ჟამსა მას გლოჲსასა არცა გულისთქუმაჲ ჴორცთაჲ ჰმძლავრობს, არცა სიყუარული საფასეთაჲ, არცა დიდებისათჳს სოფლისაჲთა სწადის, არცა შურითა მოყუსისაჲთა შეიწუებიან, არცა სხუათა მათ ვნებათაგან წარიტყუენვიან ჟამსა...
სახარებაჲ მათესი 5:4
3. ნეტარ იყვნენ გლახაკნი სულითა, რამეთუ მათი არს სასუფეველი ცათაჲ. - წინ სწევს სიმდაბლეს, ვითარცა საფუძველს ცხოვრებისა, რამდენადაც ადამი ქედმაღლობის გამო დაეცა, ქრისტე ჩვენ სიმდაბლის გამო აღგვადგენს. ადამს ხომ იმედი ჰქონდა, რომ ღმერთი გახდებოდა. გლახაკნი სულითა - ესენი სულით შემუსრვილნი არიან.
4. ნეტარ იყვნენ მგლოვარენი გულითა, რამეთუ იგინი ნუგეშინის-ცემულ იქმნნენ. - ე. ი. ისინი, რომელნიც არა რაღაც ცხოვრებისეულს, არამედ ცოდვებს გლოვობენ. "მგლოვარენი"-ო ამბობს, ანუ არა ისინი, რომელთაც ერთხელ იგლოვეს, არამედ რომელნიც მარადის გლოვობენ და თანაც არა მხოლოდ საკუთარი, არამედ მახლობელთა ცოდვების გამოც. ისინი ხომ ნუგეშინისცემულნი აქვე არიან, რადგან, ვინც ცოდვათა გამო გლოვობს, სულით აქვე ხარობს და მით უმეტეს იხარებს იქ.
5. ნეტარ იყვნენ მშჳდნი, რამეთუ მათ დაიმკჳდრონ ქუეყანაჲ. -ზოგიერთი "ქვეყანაში" სულიერ ქვეყანას ანუ ზეცას გულისხმობს, მაგრამ შენ ეს ქვეყანაც იგულისხმე. რაკი საერთოდ მშვიდნი უგულვებელსაყოფად და არად ჩასაგდებად ითვლებიან, ამიტომაც ამბობს, რომ უპირატესნი არიან და ყველაფერი აქვთ. მაგრამ მშვიდს იმათ კი არ უწოდებს,...
ნეტარ არიან გლახაკნი სულითა, რამეთუ მათი არს სასუფეველი ცათა.
წმიდასა ეკკლესიასა შინა ხშირად გვესმის ჩვენ, ძმანო, სიტყვანი უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესნი, რომელთა შინა იგი უწოდებს ნეტარად გლახაკთა, მგლოვარეთა, მშივდთა, მოწყალეთა და აღუთქვამს მათ სასუფეველსა ღვთისასა, ანუ ნუგეშინის-ცემასა. ამ სიტყვებში მაცხოვარი გვასწავლის ჩვენ ცხრა ნეტარებასა, ანუ ცხრა სათნოებათა. მე მსურს აღგიხსნა თქვენ, ძმანო ქრისტიანენო, ეს სწავლა მისთვის, რომელ დიდად საჭირო არის, ყოველმან ქრისტიანემან იცოდეს და ახსოვდეს იგი.
პირველი ნეტარება არის შემდგომი: ნეტარ იყვნენ გლახაკნი სულითა, რამეთუ მათი არს სასუფეველი ცათა. ვინ არის, ძმანო, გლახაკნი სულით? თუ გინდა შეიტყო, ვის უწოდებს ესრედ მაცხოვარი, მოიგონე, ვის ვეძახით იმისთანა კაცს, რომელსაც თავის საკუთარი არაფერი არა აქვს: არც სახლი, არც კარი, არც ტანის-სამოსი, არც საჭმელი. არამედ ყველგან დადის და მოწყალებას ითხოვს და იმითი ცხოვრობს. აქედგან, სულიერი გლახაკი, ანუ გლახაკი სულითა ის არის, რომელიც გრძნობს თავისს გულში, რომ თავის საკუთარი არაფერი არა აქვს: არც ღირსება, არც სათნოება, არც სიწმიდე, არც სამსახური...
...ხედავ, როგორ აჩვენა, რომ „ტკბილ არს უფალი ყოველთა მიმართ, და წყალობანი მისნი ყოველთა ზედა საქმეთა მისთა“ ()? რაც სახარებებშია ნათქვამი: „მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა“ (), ეს ამ წინასწარმეტყველმაც აქ მიანიშნა, როცა თქვა: „და შენ მოსცი საზრდელი მათი ჟამსა“ (). რადგან ნაყოფებს ჩვეულებრივ სრულყოფამდე წვიმები, მიწა და ჰაერი კი არ მიჰყავს, არამედ მისი ბრძანება. ხოლო სიტყვა „ჟამსა“ () ამას ცხადყოფს: ყოველივე ჟამების მიხედვით არის განწესებული და სხვადასხვა მონაცვლეობით გამოიღება. ესეც განსაკუთრებით მის სიბრძნეს აჩვენებს: საზრდოს მომცემელი ყოველივე ერთად და ერთბაშად კი არ გაანაწილა, არამედ მთელ წელზე გადაანაწილა, რათა მიწისმოქმედმაც დაისვენოს და წარმოშობილი ნაყოფიც არ გაფუჭდეს.
ამრიგად, სიტყვა „ჟამსა“ (
...სხივისა და არც რაიმე სხვა რამისა, არამედ ყოველივე მისი საქმეა. და აქაც იხილე არა მხოლოდ ძალა, არამედ გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობაც. რადგან რასაც ქრისტე ამბობს: „მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა“ (), ამასვე მიანიშნებს ესეც აქ, როცა ამბობს: „რომელმან მოსცის საზრდელი ყოველსა ჴორციელსა“ (), ესე იგი, არა მხოლოდ მართალთათვის და არა მხოლოდ წარმატებულთათვის, არამედ ცოდვილთათვისაც, უკეთურთათვისაც და ადამიანთა მთელი ბუნებისთვის; სწორედ ეს აცხადებს ყველაზე მეტად მის მეუფებას.
ხედავ, რომ ფსალმუნი განსაკუთრებით ამისთვის არის შედგენილი: ღვთისშემეცნებისკენ ხელჩაკიდებით მიგვიყვანოს? ამიტომაც, როდესაც იწყებდა, საყოველთაოთაგან დაიწყო, და როდესაც ასრულებდა, იმავეში დაასრულა: ზემოთ ახსენა მზე და მთვარე, ელვები და წვიმები, რაც ქვეყნიერების მხოლოდ ერთ ნაწილში არ ხდება; ბოლოს კი ყველას საერთო საზრდოზე დაასრულა. შემდეგ, ამით საყოველთაო განგება დაამტკიცა და დაუმატა: **„ადიდეთ ცათ...
...ე სულით მიუახლოვდები.
ამის გამო ქრისტეც მგლოვიარეთ ნეტარად აცხადებს, ხოლო მოცინართ ვაის ეუბნება. ამის გამო ნეტარებათა დაწყებისას შესავალიც აქედან გააკეთა და თქვა: „ნეტარ იყვნენ მგლოვარენი გულითა, რამეთუ იგინი ნუგეშინის-ცემულ იქმნნენ.“ () ამიტომ, თუ გსურს ამ აღსავლებით ახვიდე, მოჰკვეთე ცხოვრების მოდუნებულობა და მოშვებულობა, თავი შრომატევადი ცხოვრების წესით შეკარი და მიწიერ საქმეებს განეშორე. ეს არის პირველი აღმასვლა. რადგან შეუძლებელია, შეუძლებელია, ერთდროულად კიბეზე ადიოდე და მიწას ეჭიდებოდე.
2. მზაკვარი ენა და ზენა იერუსალიმი
ხედავ, რაოდენ დიდია ცის სიმაღლე; იცი დროის სიმოკლე; იცი სიკვდილის ჟამის უცნობლობა. ამიტომ ნუღარ დააყოვნებ და ნურც გადადებ, არამედ დიდი მხურვალებით მოჰკიდე ხელი ამ გამგზავრებას, რათა ერთ დღეში ორი, სამი, ათი და ოციც კი საფეხური აიარო. „უფალო, იჴსენ სული ჩემი ბაგეთაგან ცრუთა და ენისა მზაკუარისაგან“ (...
...მისთა“** (). რატომ დააყენა აქ „მოშიშნი“? მართლაც, მხოლოდ მათ ხომ არ კვებავს. რადგან სახარებაშიც ამბობს: „რამეთუ მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა“ (). მაშ, როგორ თქვა: „მოშიშთა მისთა“ ()? ჩემი აზრით, აქ საზრდლად სხეულებრივს კი არ ამბობს, არამედ სულის საზრდელს. ამიტომაც მხოლოდ მოშიშთა შესახებ ლაპარაკობს, რადგან ეს საზრდელი სწორედ მათთვის არის გამოყოფილი. რადგან როგორც სხეული საზრდოობს, ასევე საზრდოობს სულიც. და რომ იგი საზრდოობს, მოისმინე: „არა პურითა ხოლო ცხოვნდების კაცი, არამედ ყოვლითა სიტყჳთა, რომელი გამოვალს პირისაგან ღმრთისა“ (; ). ამგვარად, სწორედ ამ საზრდელს ამბობს, რომელიც განსაკუთრებით მისცა თავ...
...). რადგან რაც ის არის ზეცაში, ის ვართ ჩვენ ქვეყანაზე; და როგორც ზემოთ არავინაა მასზე აღმატებული, ასევე ქვეყანაზეც ვერავინ შეედრება ამ ცოცხალ არსებას, ადამიანს, სათნოებით.
„იყვენით თქუენ სრულ, ვითარცა მამაჲ თქუენი ზეცათაჲ სრულ არს“ ()1, — ამბობს. სახელიც გაგვიზიარა: „მე ვთქუ: ღმერთნი სამე ხართ და შვილნი მაღლისანი თქუენ ყოველნი;“ (). და კვლავ: „აჰა ეგერა, მიგეც შენ ღმერთად ფარაოს“ (). და ხორციელთა და უსხეულოთა შემოქმედადაც გვაქცია. და ხან მოსე გარდაქმნის ქმნილებას, ხან სხვები — სხვა სტიქიებს; ჩვენ კი გვიბრძანა, რომ ჩვენივე თავი ავუშენოთ მას ტაძრად. ამრიგად, თუნდაც ცას არ ქმნიდე, მაინც ღვთის ტაძარს ქმნი. რადგან ცაც ამიტომ არის ბრწყინვალე, რომ მას...
..., მოისმინე, რას ამბობს ქრისტე: „მუნ იყოს ტირილი და ღრჭენაჲ კბილთაჲ“ (). მაგრამ აქ მტირალნი ასე არ იქნებიან; არამედ დიდ ნუგეშს მიიღებენ, რადგან ნათქვამია: „ნეტარ იყვნენ მგლოვარენი გულითა, რამეთუ იგინი ნუგეშინის-ცემულ იქმნნენ“ (). „ხოლო ვაჲ თქუენდა, მდიდარნო, რამეთუ მიგიღებიეს ნუგეშინის-ცემაჲ თქუენი“ ().
ისმინონ მათ, ვისაც ვერცხლის სარეცლები აქვთ, როგორი იყო მეფის სარეცელი: არა ძვირფასი ქვებით შემკული, არა ოქროთი დაფარული, არამედ ცრემლებით დაბანილი. მისთვის ღამეები მოსვენების კი არა, გოდებისა და მოთქმის ღამეები იყო. რადგან დღისით მრავალი საზრუნავი ფანტავდა მას; ხოლო იმ დროს, რომელსაც ყველანი მოსვენების ჟამად აქცევენ, იგი აღსარების ჟამად აქცევდა და მაშინ უფრო მხურვალედ გოდებდა. რადგან ტირილი ყოველთვის კარგია, მაგრამ განსაკუთრებით ღამის ჟამს, როცა ამ საკვირველ სიამეს არავინ გაშორებს, არამედ მსურველს შეუძლია სრული თავისუფლ...
...ისა“** (), ანუ — ეშმაკი. „შენთვისაც არ დამიშურებია ეს ხელმწიფება; შენც დასცინე, თუ გნებავს, რამეთუ შეგიძლია ისე შეჰკრა იგი, როგორც ბეღურა". „მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა“ (); „მიბაძე შენც: გაუნაწილე შენი ქონება კეთილთაც და ბოროტთაც".
„შეურაცხყოფილი ვითმენ და კეთილს ვუყოფ შეურაცხმყოფელთ; მიბაძე შენც, რამეთუ შეგიძლია". „კეთილს ვაკეთებ არა სანაცვლოსათვის; მიბაძე შენც და კეთილს ნუ გააკეთებ არც სანაცვლოსთვის, არც ჯილდოსთვის". „მე ავანთე მნათობნი ცაზე; აანთე შენც მათზე უფრო ბრწყინვალენი, რამეთუ შეგიძლია; გაანათლე ცდომილებაში მყოფნი, — რამეთუ ჩემი შეცნობა უფრო დიდი კეთილისყოფაა, ვიდრე მზის ხილვა". „ადამიანის შექმნა არ შეგიძლია, მაგრამ შეგიძლია ადამიანი მართალი და ღმერთისთვის სათნო გახადო". „მე ვქმენი არსება — შენ განამშვენე თავისუფალი ნება". „იხილე...
...„ვედრებასა, ლოცვასა, თაყუანის-ცემასა და მადლობასა“** (). რადგან ღმერთს მადლობა უნდა შევწიროთ სხვებისთვის მინიჭებული სიკეთეებისთვისაც, მაგალითად, რომ „მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა“ (). ხედავ, რომ მოციქული არა მხოლოდ ლოცვით, არამედ მადლობითაც გვაერთიანებს და მჭიდროდ გვაკავშირებს? რადგან ვინც ვალდებული ხდება, მოყვასის სიკეთეებისთვის ღმერთს მადლობა შესწიროს, იგი იძულებულია, მოყვასიც შეიყვაროს და მის მიმართ შინაურულად იყოს განწყობილი. ხოლო თუ მოყვასის სიკეთეებისთვის მადლობა გვმართებს, მით უმეტეს გვმართებს მადლობა ჩვენთვის მომხდართათვისაც, ფარულად მომხდართათვისაც, ნებით თუ უნებლიეთ მომხდართათვისაც და იმათთვისაც, რაც მწუხარებად გვეჩვენება; რადგან ღმერთი ყოველივეს ჩვენთვის სიკეთისკენ განგებულებით წარმართავს.
2. წყევლის ნაცვლად ქრისტიანული ლოცვა
ამიტომ ყოველი ჩვენი ლოცვა მადლობის აღვლენას უნდა შეიცავდეს. ხოლო თუ გვებრძანება,...
...ბილება მოგცა, მხოლოდშობილის თანამემკვიდრედ გქმნა; შენ კი ამდენი სიკეთის შემდეგ ჯერ კიდევ ქმარი გახსოვს?
ამის მსგავსი რა მოგანიჭა მან? ღმერთზე ხომ ნათქვამია: „მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა" (), და იგი ყოველწლიური საზრდოებითაც გკვებავს. ვაი ჩვენ, ასეთი დიდი უმადურობის გამო! ამიტომ მიჰყავს ქმარი, რათა მას აღარ დაეძებდე; შენ კი, როცა იგი წავიდა, კვლავ მას ეჭიდები და ღმერთს ტოვებ, მაშინ როცა მადლობა უნდა შესწირო და ყველაფერი ღმერთს უნდა მიანდო? რადგან რა არის ის, რაც ქმრისგან მიიღე? მშობიარობის ტკივილები, შრომანი, შეურაცხყოფანი, ხშირად ლანძღვა-გინებანი, გაკიცხვანი და გულისწყრომანი. განა ეს არ არის, რაც ქმრებისგან მოდის? მაგრამ, ამბობს ვინმე, არის სხვა სიკეთენიც. რომელნი?
ძვირფასი სამოსლებით შეგამკო?...
...რდეს უფალი ღმერთი შენი მთელი შენი გულით და მთელი შენი სულით მთელი შენი გონებით და მთელი შენი ძალით“ (მრკ. 12,30)
„გიყვარდეს მოყვასი შენი, ვითარცა თავი შენი“ (მრკ. 12,31) და „ როგორც მე შეგიყვარეთ თქვენ, ასევე გიყვარდეთ თქვენც ერთმანეთი“ ().
„გიყვარდეთ მტერნი თქვენნი“ ().
„თუ მე გიყვარვართ, ჩემი მცნებებიც დაიცავით, ხოლო თუ ჩემს მცნებებს დაიცავთ, ჩემს სიყვარულში იქნებით“ ().
რა იგულისხმება საკუთარი თავის სიყვარულში?
ქრისტიანული გაგებით, საკუთარი თავის სიყვარული, პირველ რიგში, ნიშნავს ჩვენს მუდმივ ზრუნვას საკუთარ თავზე, რათა შევძლოთ ცოდვით დაცემული შინაგანი სამყარო განვიწმინდოთ, ეგოიზმის, შურის, ღვარძლისა და ბოროტებისაგან გავათავისუფლოთ და სულში ღვთის ხატება და მსგავსება ავაღორძინოთ; ამისთვის კი მთელი არსებით უნდა ვიღვაწოთ, რადგან ამქვეყნად სწორედ ესაა ჩვენი დანიშნულება, ჩვენი სიცოცხლის აზრი.
საკუთარი თავის სიყვარული, ასევე, ნიშნავს იმას, რომ, უფლის მსგავსად, თავგანწირული, უშურველი სიყვარულით შევიყვაროთ მოყვასი, ვიყოთ თანამდგომნი, და მისი წარმატებით ვხარობდეთ; განსაცდელის ჟამს კი, - ძალისამებრ ჩვენისა დავეხმაროთ;
მოყვასი ჩვენსავით ღვთის ხატად არის...
...მტერიც შევიყვაროთ. სიყვარული ის ერთადერთი იარაღია, რომლითაც ბოროტება დაიძლევა და განქარდება. ამიტომაც ბრძანებს მაცხოვარი: „გიყვარდეთ თქვენი მტერნი; დალოცეთ თქვენი მაწყევარნი; კეთილი უყავით თქვენს მოძულეთ და ილოცეთ თქვენსავ მდევნელთა და შეურაცხყმყოფელთათვის. რათა იყოთ თქვენ შვილნი მამის თქვენის ზეციერისა“ ().
ქრისტესმიერი სიყვარულით მივმართავ ჩვენს განდგომილ იმ სასულიერო და საერო პირებსაც, რომელნიც თავიანთი გაუთვალისწინებლობით მოსწყდნენ დედაეკლესიას და ნებსით თუ უნებლიეთ ჩვენი ეკლესიისა და ჩვენი ქვეყნის მტრის იარაღად იქცნენ. თქვენ კარგად იცით წმინდა მამების გაფრთხილება, რომ განყოფის და დაპირისპირების ცოდვას ადამიანი მოწამეობრივი სისხლითაც ვერ ჩამოირეცხავს. დრო აჩქარებულად მიდის. შეიძლება ცოტა ხანში სინანულიც კი გვიან იყოს. ჩვენ მამაშვილური სიყვარულით მივიღებთ ყველა დაკარგულ ცხოვარს, ვითარცა უძღებ შვილს.
ამასთან, მინდა ხაზგასმით აღვნიშნო, რომ საქართველოს ეკლესია, ისევე როგორც საქართველო, ყოველთვის იყო და იქნება მართლმადიდებელი, რადგან მასშია ჭეშმარიტება. ღმერთი ერთია, ჭეშმარიტებაც ერთია, ისევე როგორც ერთია ეკლესია, რომელიც არის „ჭეშმარიტების სვეტი და სიმტკიცე“ (). შევთხოვ შემოქმედ...
...სა და ხსნისა, რამეთუ თჳნიერ სარწმუნოებისა ვერ შესაძლებელ არს სათნოყოფაჲ ღვთის წინაშე (ებრაელთა 11,6).
ჩვენი რწმენა ჩვენს ქცევაში, აზროვნებასა და ადამიანებთან ურთიერთობაში ვლინდება. ჩვენი საქმენი სახეა ჩვენი სულისა, ვცხოვრობთ ისე, როგორც გვწამს.
იყვენით თქუენ სრულ, ვითარცა მამაჲ თქუენი ზეცათაჲ სრულ არს (), - მოგვიწოდებს უფალი.
სრულყოფა ცოდვისაგან განდგომას ნიშნავს. ცოდვა, როგორც სამართლიანად შენიშნავს მღვდელი პავლე ფლორენსკი, არის სულის ქაოსური მდგომარეობის შედეგი. „ცოდვა არის სულიერი ცხოვრების მოშლა, დარღვევა და დაქცევა მისი. სული კარგავს სუბსტანციურ ერთობას, კარგავს თავისი შემოქმედებითი ბუნების აღქმის უნარს და ინთქმება ქაოსური მდგომარეობის გრიგალში, უარს ამბობს რა თავის სუბსტანციურობაზე“ (პავლე ფლორენსი, „ლოგოსი ქაოსის წინააღმდეგ“).
საერთო, ზოგად მდგომარგობაზე დიდადაა დამოკიდებული ცალკეული ადამიანის სულიერი ცხოვრება.
ჩვენს საუკუნეს შეიძლება ვუწოდოთ დიად გარდაქმნათა ეპოქა, მაგრამ იგი, ამავე დროს დიდი რღვევის ხანაცაა.
შეხედულებების, იდეოლოგიის, ღირებულებათა ცვალებადობა. ხალხთა დაყოფა და კვლავ გაერთიანება, მსოფლიო ომები, სისხლი, აქამდე არგაგონილი ავადმყოფობანი, ქვეყნის ერთ მხარეს უსაზღვრო ფუფუნება, მეორეში კი - შიმშილი და უკ...
...რთნი გასცემენ ღვთის სადიდებლად, სხვანი კი იღებენ ასევე ღვთის სადიდებლად, ისე რომ არ შელახონ ერთმანეთის ღირსება. აქ მეფობს სული ქრისტესმიერი ძმური ერთობისა, რომელმაც არ იცის კეთილ საქმეში უკან დახევა, რათა აღსრულდეს სიტყვები უფლისა: რომელი გთხოვდეს შენ, მიეც და რომელსა უნდეს სესხებად შენგან, ნუ გარე-მიიქცევი ().
საქმეში გამოვლენილი ქრისტიანული სიყვარული შინაგანი სრულყოფით მოიპოვება, რომლის მისაღწეგად წმიდა იოანე კიბის აღმწერელმა ოცდაათ სულიერ საფეხურზე ამაღლების აუცილებლობა გვიჩვენა.
ქრისტიანული სიყვარული სათავეს იღებს იქ, სადაც მთავრდება ეგოიზმი და იწყება თავდადებული მსახურება მოყვასისათვის, ოღონდ ისიც უნდა ვიცოდეთ, ვის როგორ დავეხმაროთ.
ხომ უაზრობაა, ფული მისცე მდიდარს, რომელსაც ესაჭიროება მორალური შეწევნა, უფრო დიდი შეცდომა კი ისაა, რომ ავადმყოფ, მშიერ და უსახლკარო კაცს მხოლოდ ზნეობრივი დახმარება შევთავაზოთ.
კარგად არც მაშინ ვიქცევით, როცა ვცდილობთ, სხვას იძულებით მოვახვიოთ ჩვენი აზრები, ჩვენი შეხედულებები, თუნდაც რომ სწორი იყოს ისინი.
მთავარია, ჩვენ შევქმნათ იმის პირობები, რომ პიროვნება თვითონ მივიდეს ჭეშმარიტებამდე, თვითონ იგრძნოს, თვითონ აღმოაჩინოს სინამდვილე.
მე მინდა შოტლანდიელი ფილოსოფოსის - ბიატის ცხოვრების ერთი ფურცე...
...არ დაგდეთ, და თქვენც ერთმანეთის მიმართ კეთილად იყავით.
შესაძლებელია საკმარისად გაგვიკვირდეს ამ მართლის სათნოებით, რომელიც დიდი მონდომებით ასრულებდა ახალი აღთქმის სიბრძნის სწავლებას. რაც ქრისტემ მოციქულებს დაუბარა: „გიყუარდედ მტერნი თქუენნი... და ულოცევდით მათ, რომელნი გმძლავრობდენ თქუენ და გდევნიდენ თქუენ" (), — სწორედ ეს, და ამაზე მეტიც, აკეთა იოსებმა. მან არა მხოლოდ ესოდენ დიდი სიყვარული გამოიჩინა მათ მიმართ, ვინც მის მოსაკლავად მზად იყვნენ, არამედ ყოველნაირად ცდილობდა დაერწმუნებინა, რომ მათ არაფრით შესცოდეს მის წინაშე. რა მაღალი სიბრძნე! რა მტკიცე სულგრძელობა! რა დიდი სიყვარული ღვთისადმი! არა თქვენ, ამბობს, ეს გამიკეთეთ, არამედ ღვთის განგებამ დაუშვა, ჩემზე მზრუნველმა, რათა ჩემი სიზმრებიც აღსრულებულიყო და თქვენთვისაც ცხონების იარაღად ვემსახურე. ამრიგად, ჭირი თუ გამოცდა ღვთის დიდი განგებისა და ჩვენზე მზრუნველობის მოწმობაა კაცთმოყვარე უფლისა. ამიტომ არ უნდა ვეძებოთ ყოველნაირი საშუალებით მხოლოდ მშვიდი და უდარდელი ცხოვრება, არამედ კეთილდღეობაშიც და ჭირშიც თანასწორად უნდა აღვუვლენდეთ მადლობას უფალს, რათა მან, ჩვენი კეთილგონიერება რომ დაინახოს, კიდევ უფრო მეტი მზრუნველობა გამოიჩინოს ჩვენ მიმართ, რისი ღირსნიც ვიქნებით ყველანი, ჩვენი უფლ...
...გვარად მოიქცე და რატომ კიდევ უფრო ბრაზდები? ცეცხლს ცეცხლით ვერ ჩააქრობ — ეს ბუნებისთვის უცხოა. ისევე, რისხვას რისხვით ვერანაირად ვერ დააოკებ. რაც წყალია ცეცხლისთვის, ის არის სიმშვიდე და ალერსი რისხვისთვის. ამიტომაც ქრისტემ თავის მოწაფეებს უთხრა: „უკუეთუ გიყუარდენ მოყუარენი ხოლო თქუენნი, რაჲ სასყიდელი გაქუს?" (). და, რომ მაგალითით დაერწმუნებინა და გულგრილებზეც ეზემოქმედა, დაუმატა: „რამეთუ მეზუერეთაცა ეგრეთვე ყვიან". ესე იგი, გულგრილთაგან ვინც არ უნდა ავიღოთ, ნუთუ იმავეს არ აკეთებს? ნუთუ მეზვერეებიც არ აკეთებენ ამას გულმოდგინებით? რა არის მეზვერეზე უარესი? თუმცა ნახავ, რომ მეზვერეებშიც ეს სრულიად აღესრულება — და შეუძლებელია, რომ საყვარელს მოყვარული არ შეუყვარდეს. მე კი, რადგან მსურს, რომ უფრო მაღლა იყოთ და რაღაც უფრო მეტი გქონდეთ, არა მხოლოდ ამას გიბიძგებთ, არამედ მტრების სიყვარულსაც გთხოვთ. ასევე ამ ნეტარმა იაკობმაც, სჯულამდე, ყოველგვარი სხვისი სწავლებამდე, შინაგანი ბიძგით, უკიდურესი სიმშვიდით ჯერ ლაბანი სძლია, ხოლო ახლა ძმაც. თუ ზენა შეწევნითაც სარგებლობდა, მანამდე მაინც საკუთარი მცდელობა წარმოაჩინა. ჩვენც ასე უნდა ვიყოთ დარწმუნებული: რაც არ უნდა ვიცადოთ, ვერასოდეს ვერაფერს ვერ შევძლებთ, თუ ზენა შეწევნით არ ვისარგებლებთ. მაგრამ რ...
...მედ ყველანი მივბაძოთ ამ მართალს, მივბაძოთ ჩვენ, მადლის ჟამს მცხოვრებნი, რჯულამდე მცხოვრელს, და არ ვითხოვოთ ჩვენი უფლისგან არაფერი ამქვეყნიური. იგი ჩვენს შეხსენებას არ ელოდება, არამედ, თუნდაც არ ვთხოვოთ, თავად მოგვცემს საჭიროს. „რამეთუ მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა" (). მოვისმინოთ მისი, როცა ჩვენს დარწმუნებას ცდილობს და ამბობს: „ეძიებდით პირველად სასუფეველსა ღმრთისასა... და ესე ყოველი შეგეძინოს თქუენ" (). ხედავ, რომ იგი თავად მზადაა თქვენთვის ის მოგცეთ, და დანამატის სახით აღგითქვამთ მის ბოძებას? ამრიგად, ნუ ითხოვ, როგორც მთავარს, იმას, რაც დანამატად უნდა მიიღო. ნუ ავურევთ წესრიგს, არამედ ჯერ ის ვეძიოთ, რაც მან გვამცნო, რათა სხვაც მივიღოთ. ამიტომ უფალმა ლოცვის სიტყვებშიც, ჩვენთვის წესებისა და საზღვრების დასადგენად, რომლებამდეც ჩვენი ამქვეყნიურ საგნებზე თხოვნები უნდა ვრცელდებოდეს, ყოველი სიბრძნით აღსავსე ეს სიტყვები გვიბრძანა ვთქვათ: „პური ჩუენი არსობისაჲ მომეც ჩუენ დღეს" () — ანუ დღევანდელი საზრდო. სწორედ ამაზე ის მართალიც, თუმცა ეს სიტყვები ჯერ არ ჰქონდა მოსმენილი, ლოცულობდა და ამბობდა: **„მცეს...
...აკურთხევდით მწყევართა თქუენთა და ულოცევდით მათ, რომელნი გმძლავრობდენ თქუენ და გდევნიდენ თქუენ"**; და, რადგან ბრძანებული მნიშვნელოვანი და ძალიან ამაღლებული იყო, დაუმატა: "რაჲთა იყვნეთ თქუენ შვილ მამისა თქუენისა ზეცათაჲსა, რამეთუ მზე მისი აღმოვალს ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა" (). ხედავ, ვის ემსგავსება, რამდენადაც ეს ადამიანისთვის შესაძლებელია, ის, ვინც არა მხოლოდ არ სავს შეურაცხმყოფელთ, არამედ მოშურნედ ლოცულობს კიდეც მათთვის? ამრიგად, ნუ წავართმევთ თავს, დაუდევრობის გამო, ესოდენ დიდ ნიჭებსა და ჯილდოს, რომლებიც ყოველგვარ სიტყვას აღემატება, არამედ ყოველმხრივ ვეცადოთ ამ (ბრძანების) შესრულებას და საკუთარ თავზე ძალის ხმარებითაც კი შევაჩვიოთ ჩვენი სული ღვთის მცნების მორჩილებას. იმიტომაც გავაკეთე დღეს ეს შეგონება, წარმოვადგინე იგავი და ვაჩვენე ამ სათნოების (შეურაცხყოფის პატიების) სიდიადე და ჩვენთვის მისგან მომდინარე სარგებლობის სიუხვე, რომ, სანამ დრო არის, ჩვენგან თითოეულმა, ვისაც კი მტერი ჰყავს, ეცადოს თავისი მოსიყვარულე მოპყრობით შეარიგოს იგი თავის თავთან. და ნუ მეტყვი ვინმე: მე ერთხელაც და ორჯერაც ვთხოვე მას (მტერს), მაგრამ ის არ დათანხმდა (შერიგებაზე). არა, თუ ჩვენ გულწრფელად გვსურს შერიგება, ნუ მოვეშვებ...
...ლა დგას, — ვინც არ სურს მოყვასზე გულისწყრომის შეწყვეტა, არც ენის ფიცისგან შეკავება, არც თვალისთვის დამღუპველი მზერის აკრძალვა, მაშინ, როცა უფალი ბრძანებს არა მხოლოდ შეურაცხყოფის სულგრძელად ატანას, არამედ მოთხოვნილზე მეტის მიცემასაც. „რომელსა უნდეს სასჯელად და მიღებად კუართი შენი, მიუტევე მას სამოსელიცა შენი" (), — ამბობს ის. ჩვენ კი ხშირად მოყვასს ვაწყენინებთ ან შურისძიებას ვახდენთ შეურაცხყოფისთვის, — ჩვენ, ვისაც ებრძანება არა მხოლოდ ჩვენი მოყვარულების სიყვარული („მეზუერეთაცა, — ამბობს უფალი, — ეგრეთვე ყვიან" ()), არამედ მტრების მიმართაც კეთილი განწყობა, — ჩვენს მოყვარულთა მიმართაც კი თანაბარ სიყვარულს არ ვიხდით. ამიტომ ვწუხვარ და გული მტკივა, როცა ვხედავ, როგორ იშვიათი გახდა ჩვენს შორის სათნოება და როგორ, პირიქით, მანკიერება დღითი დღე ძლიერდება, როგორ არც გეჰენიის შიში აჩერებს ჩვენს ბოროტებისკენ სწრაფვას, არც ზეციური სასუფევლის სიყვარული გვიზიდავს სათნოების გზაზე; არამედ ყველანი, ასე ვთქვათ, როგორც პირუტყვნი, მივეთრევით, არც საშინელ იმ ჟამზე ვფიქრობთ, არც ღვთისგან მოცემულ რჯულზე; პირიქით, მხოლოდ ადამიანთა აზრებს ვეგუებით და მათ ქებას ვეძებთ და არ გვსურს მოვისმინოთ, რას ამბობს სახარება...
...ილი უმანკოებას არ შეიძენს, დიდებისმოყვარე არ ისწავლის მისი უგულებელყოფასა და ჭეშმარიტი დიდების ძიებას, მოყვასის სიყვარულზე არ-მზრუნველი არ გამოფხიზლდება და თავს არ აიძულებს, არა მხოლოდ მეზვერეებზე უარესი არ იყოს: „უკუეთუ გიყუარდენ მოყუარენი ხოლო თქუენნი, რაჲ სასყიდელი გაქუს? რამეთუ მეზუერეთაცა ეგრეთვე ყვიან" (), — არამედ სულისთვის ისეთი მდგომარეობა შეიძინოს, რომ მტრებსაც მშვიდად უყურებდეს და მათ მიმართ დიდ სიყვარულს გამოხატავდეს. თუ ყოველდღე აქ მოდიხართ, მუდმივად ასეთ სწავლებას ისმენთ და იყენებთ, მარხვისგანაც შემწეობას იღებთ, მაგრამ ზემოთქმულ და სხვა ჩვენში წარმოშობილ ვნებებს ვერ ვძლევთ, მაშინ რა პატიება გვექნება, რა გამართლება? მითხარი, გთხოვ, თუ შენი შვილი ყოველდღე სკოლაში დადის და მრავალი დრო გადის, მაგრამ ის არაფერს ისწავლის იქ, ამას მოთმინებით ხომ არ აიტანდი? ხომ არ დასჯიდი ბიჭს? ხომ არ საყვედურობდი მასწავლებელსაც? შემდეგ კი, თუ შეიტყობდი, რომ მასწავლებელმა ყველაფერი გააკეთა და არაფერი გამოტოვა, ხოლო ყველაფრის მიზეზი ბიჭის სიზარმაცე იყო, — ხომ მთელ რისხვას ბიჭისკენ მიმართავდი და მასწავლებლისთვის ბრალის დადებას შეწყვეტდი? იგივე უნდა იყოს აქაც. ჩვენ, ღვთის მადლით მასწავლებლობის საფეხურზე დაყენებულნი, ყოველდღე გიხმობთ, როგორც სულიე...
...ემოქმედის მიერ აღსრულებულის დაწვრილებით განხილვას, ის კაცთმოყვარეობის უფსკრულს აღმოაჩენს. მართლაც, რა მსჯელობა, რა გონება შეძლებს იმ გამოუთქმელი სახიერების ჩაწვდომას, რომელსაც (ღმერთი) კაცთა მოდგმის მიმართ იჩენს, მზეს რომ აბრწყინვინებს „ბოროტთა ზედა და კეთილთა" და წვიმას აწვიმებს „მართალთა ზედა და ცრუთა" (), და ყოველივე სხვაში სიუხვეს გვიბოძებს? იქნებ ჩვენი სიტყვა საჭიროზე შორს წავიდა; მაგრამ ეს ამაოდ და უმიზნოდ არ გაგვიკეთებია, არამედ იმიტომ, რომ აქ არმოსულთ თქვენი მეშვეობით შეიტყონ, რა ზარალი მიაყენეს თავს, ხორციელი საკვების გამო რომ სულიერი სწავლება დაკარგეს. თუმცა, რათა მათი მწუხარება არ გაზარდოთ, ძმური სიყვარულით მოეპყარით, ჩვენი სიტყვები გადაეცით: ეს ჭეშმარიტი სიყვარულის მოწმობა იქნება. თუ ისინი, ვინც ხორციელ საჭმელთან ასე ექცევიან და ნაცნობთათვის ტაბლიდან რამეს გადანახავენ, ამით მცირე სიყვარულს კი არა, დიდ სიყვარულს გამოხატავენ, მით უმეტეს, სულიერ საგნებთან მიმართებაში ასეთი საქციელი დიდ ქებას მოგვიტანს; და თავადაც სარგებელი მოგვეცემა. ვინც მოყვასს ასწავლის, ის არა იმდენად სხვას ქველმოქმედებს, რამდენადაც საკუთარ თავს უმზადებს დიდ ჯილდოს და ორმაგ ნაყოფს მოიწევს: ღვთისგან უფრო დიდ მისაგებელს იღებს, და თავადაც, როცა მოყვასს გ...