...ის ავამოძრავოთ? ასეთია სათნოების ძალა (ერთ ადამიანშიც კი), რომ შემოქმედის უთვალავი ბაგეებით დიდებას შეუძლია. ასე, საყვარელო, არაფერი შეედრება სათნო ცხოვრებას. სწორედ ამიტომ ამბობდა უფალი: "ეგრეთ ბრწყინევდინ ნათელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილონ საქმენი თქუენნი კეთილნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცათასა" (). გინახავს, როგორ სინათლე, მხოლოდ გამოჩნდება, ბნელს აქრობს? ისე სათნოებაც თავისი გამოჩენით ცოდვას მიმოფანტავს და ცთომილების ბნელს რომ გაფანტავს, მისკენ მხედველთა სულებს დიდებისმეტყველებისთვის აღძრავს. ვეცადოთ, ჩვენი საქმეები ისე ბრწყინავდეს, რომ ჩვენი უფალი იდიდებოდეს. ქრისტემ ეს არა იმისთვის თქვა, რომ ჩვენ რაიმე ჩვენებისთვის გვეკეთებინა; არა, არამედ რათა, პატიოსნად და ღვთის ნებისამებრ ვცხოვრობდეთ რა, არავისთვის მიგვეცა ღვთის გმობის მიზეზი და ჩვენი კეთილი საქმეებით ყველა, ვინც კი გვხედავს, ყოველი ქმნილების უფლის დიდებისმეტყველებისთვის განეწყოს. მაშინ მისგან განსაკუთრულ მოწყალებასაც დავიმსახურებთ, სასჯელსაც ავირიდებთ და გამოუთქმელ სიკეთეთ მივიღებთ, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მადლითა და კაცთმოყვარეობით, რომლის თანა მამასა, სულიწმიდითურთ, დიდება, ძალა, პატივი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
სახარებაჲ მათესი 5:1
განმარტებები ვერ მოიძებნა ამ მუხლისთვის
...ტთა სისწორითაც და ცხოვრების სიმკაცრითაც. მართლაც, რა სარგებელია, მითხარი, თუ ხე მაღლაც ავიდა და ფოთლებითაც დაიფარა, მაგრამ ნაყოფს არ მოისხამს? ისე ქრისტიანსაც არავითარ სარგებელს არ მოუტანს მართალი დოგმატები, თუ ის თავის ცხოვრებას უგულებელყოფს. ამიტომ ქრისტემ ასეთი ადამიანები ანატრა: „რომელმან ყოს და ასწავოს" (). საქმით სწავლება გაცილებით უფრო დამაჯერებელი და სარწმუნოა, ვიდრე სიტყვით. ასეთ (ადამიანს) შეუძლია, მდუმარედაც და უხილავადაც ასწავლოს: ზოგს — იმით, რომ მას უყურებენ, ზოგს — იმით, რომ მის შესახებ ესმით; და დიდი კეთილგანწყობა ექნება ღვთისგან იმისთვის, რომ უფალს ადიდებს არა მხოლოდ თავად, არამედ მასზე მხილველთა მეშვეობითაც. ასეთი (ადამიანი) ათასი ენითა და მრავალი პირით აღავლენს მადლიერებასა და გალობას ყოვლისა ღმერთისადმი, რადგან არა მხოლოდ მისი ახლობელნი და ცხოვრების მოწმენი გაუკვირდებათ მას და მის უფალს, არამედ პირადად არმცნობნიც, რომლებმაც სხვებისგან ესმათ მის შესახებ და შორს ცხოვრობენ, არა მხოლოდ მეგობრები, არამედ მტრებიც პატივს მიაგებენ მის მაღალ სათნოებას. სათნოების ძალა იმაშია, რომ ის მტრებსაც კი უხშობს პირს და ენას ალაგმავს. და როგორც სუსტთვალებიანი ადამიანები მზის სხივებისკენ ვერ იმზერენ, ისე მანკიერებას არასოდეს შეუძლია სა...
...ა ვერ მოიტანს იმდენ სარგებელს, რამდენ ზიანსაც საქმე მოიტანს; პირიქით, თუ სიტყვებზე წინ და მის შემდეგაც საქმით დამოწმებას წარმოვადგენთ, სარწმუნონი გამოვჩნდებით, რადგან სხვებს იმას ვუქადაგებთ, რასაც თავად ვასრულებთ საქმით — როგორც ქრისტემაც ასეთი ადამიანები ანატრა, თქვა რა: „ნეტარ არს, რომელმან ყოს და ასწავოს" ()), — ხედავ, როგორ დააყენა წინ საქმე, შემდეგ კი — სწავლება. თუ საქმე წინ უსწრებს, მის უკან სწავლება რომ არც მოყვეს, თავად საქმეები სიტყვებზე გაცილებით ნათლად ასწავლიან მათ, ვინც ჩვენ გვიმზერს. ამრიგად, ყოველთვის ვეცადოთ ჯერ საქმით ვასწავლოთ, შემდეგ კი — სიტყვითაც, რათა ჩვენც არ მოგვესმას პავლესგან: „რომელი-ეგე ასწავებ მოყუასსა, თავსა თჳსსა არა ასწავებ" ()? და, როცა ვისურვებთ ვინმეს რაიმე საჭიროს ჩავაგონოთ, ჯერ თავად ვეცადოთ ამის გაკეთებას, რომ უფრო თამამად მოვძღვრავდეთ; ჩვენი მთელი მზრუნველობა სულის ცხონებაზე იყოს და იმაზე, როგორ დავიმორჩილოთ ხორციელი ვნებები და ჭეშმარიტი მარხვა შევასრულოთ, ანუ ბოროტებისგან თავშეკავება, რადგან მარხვა სწორედ ამაშია. საკვებისგან თავშეკავებაც იმისთვის მიგვიღია, რომ ხორცის ძალა შევასუსტოთ და ეს ცხენი ჩვენი მორჩილი გავხადოთ. მარხულობს ვინც — მას უპირველ...
...ავისი უზრუნველობით ურწმუნოთ ღმრთის გმობის საბაბს აძლევს, ასეთი დიდი სასჯელი ელის, ისე, პირიქით, სათნოებაზე მზრუნველთ ურიცხვი გვირგვინი ელოდებათ. სწორედ ამას გვაუწყებს ქრისტე, როცა ამბობს: „ეგრეთ ბრწყინევდინ ნათელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილონ საქმენი თქუენნი კეთილნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცათასა" (). როგორც ურწმუნონი, ზოგიერთ (ქრისტიანთა) უზრუნველობით შეცდუნებულნი, ჩვენი უფლის წინააღმდეგ ილესავენ ენას, ისე, როცა თქვენ, ამბობს (ქრისტე), სათნოებით ცხოვრობთ, თქვენი მხილველები თქვენი დიდების მეტყველებაზე არ ჩერდებიან, არამედ ხედავენ, რომ თქვენი საქმეები ბრწყინავს და თქვენ პირს გინათებს, და თქვენი ზეციური მამის დიდებისკენ აღიძვრებიან. ხოლო ამას რომ აკეთებენ, ჩვენთვის ჯილდო იმატებს, რადგან მათ მიერ დიდებისთვის უფალი ჩვენ ურიცხვ სიკეთეს გვანიჭებს: „მადიდებელნი ჩემნი, — ამბობს, — ვადიდნე" (). მაშ, საყვარელნო, ყველაფერი ისე ვაკეთოთ, რომ ჩვენი უფალი იდიდებოდეს, და არავის მივცეთ საცდურის საბაბი. ამას მუდამ გვასწავლის ქვეყნიერების მოძღვარი, ნეტარი პავლე; ერთგან ამბობს: **„ამისთჳსცა, უკუეთუ საჭმელი დააბრკოლებდეს ძმასა ჩემსა, არა ვჭამო ჴორცი უკუნისამდე, რაჲთა არა ძმაჲ ჩემი დავაბრკოლო"...
...ილების დათესვასაც.
5. სარწმუნოება და საქმენი
ამრიგად, რომ ჩვენში მეტი მოშურნეობა აღძრას, გამოიჩინეთ ნათქვამის ზუსტი დაცვა და ჭეშმარიტ დოგმატებს ცხოვრებაზე დიდი მზრუნველობაც შეუერთეთ. „ეგრეთ ბრწყინევდინ ნათელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილონ საქმენი თქუენნი კეთილნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცათასა" (). დაე, ცხოვრება შეესაბამებოდეს დოგმატებს, და დოგმატები იყვნენ ცხოვრების მაუწყებელნი. „რამეთუ ვითარცა ჴორცნი თჳნიერ სულისა მკუდარ არიან, ეგრეთვე სარწმუნოებაჲ თჳნიერ საქმეთასა მკუდარ არს" (), და საქმეები სარწმუნოების გარეშე მკვდარია. თუ საღ დოგმატებს ვინარჩუნებთ, მაგრამ ცხოვრებაზე არ ვზრუნავთ, არანაირი სარგებელი არ გვექნება დოგმატებისგან; და კიდევ, თუ ცხოვრებაზე ვზრუნავთ, მაგრამ დოგმატებში ვკოჭლობთ, ამ შემთხვევაშიც არანაირი სარგებელი არ იქნება. ამიტომ აუცილებელია, რომ ჩვენი სულიერი სახლი ორივე მხრიდან მტკიცე იყოს. „ყოველმან რომელმან ისმინნეს სიტყუანი ესე ჩემნი და ყვნეს იგინი", – ამბობს უფალი, – „ვამსგავსო იგი კაცსა გონიერსა, რომელმან აღაშენა სახლი თჳსი კლდესა ზედა" (). ხედავ, როგორ სურს მას, რომ არა მხოლოდ მოვისმინოთ, არამედ აღვასრ...
ს ი ტ ყ უ ა ჲ ე ს ე: „ამას იტყოდა იესუ და აღიხილნა თუალნი ზეცად და თქუა: მამაო, მოიწია ჟამი ჩემი, ადიდე ძჱ შენი, რაჲთა ძემანცა გადიდოს შენ“ (17,1).
თ ა რ გ მ ა ნ ი: იტყჳს უფალი, რამეთუ: „რომელმან ქმნას და ასწავოს, დიდ ეწოდოს მას სასუფეველსა ცათასა“, და სამართლადცა, რამე-თუ სიტყჳთ სიბრძნისმეტყუელებაჲ ადვილ არს, ხოლო საქმით ჩუენებაჲ კეთილისაჲ დიდ არს. ამისთჳსცა ქრისტე ძჳრუჴსენებლობისათჳს რაჲ ასწავებდა, თავსა თჳსსა სახედ ჰყოფდა საქმისა მის. და კუალად აწ შემდგომად სწავლისა ლოცვად მიიქცა, რაჲთამცა გუასწავა ჩუენ, რაჲთა ჟამსა განსაცდელისასა ყოველსავე დაუტევობდეთ და ღმრთისა მივივლტოდით. რამეთუ ვინაჲთგან თქუა, ვითარმედ: „სოფელსა შინა ჭირი გაქუნდეს“, და შეწუხნეს იგინი, აწ ლოცვისა მიერ კუალად მხიარულჰყოფს, რამეთუ ჯერეთ ვითარცა კაცსა ჰხედვიდეს, და მათთჳს ქმნა ესე, რამეთუ ვითარცა ლაზარეს ზედა ილოცა და თქუა მიზეზი, ვითარმედ: „ერისა ამისთჳს ვთქუ, რაჲთა ჰრწმენეს, ვითარმედ შენ მომავლინე მე“. ხოლო უკუეთუ ვინ იტყოდის, ვითარმედ: ჰურიათა წინაშე სამართლად ქმნა ესე, ხოლო მოწაფეთა წინაშე რადღა იქმს?...
...ნუგეშინისსაცემელად თქუენდა, რამეთუ ჩემთჳს და მამისა ჩემისათჳს მოიწეოდის ესე ყოველი თქუენ ზედა, ვი-თარცა პირველ გეტყოდე, ვითარმედ: „ნეტარ იყვნეთ, რაჟამს გდევნიდენ და გყუედრიდენ და თქუან ყოველი ბოროტი თქუენდა მიმართ სიცრუით ჩემთჳს. გიხაროდენ და მხიარულ იყვენით, რამეთუ სასყიდელი თქუენი დიდ იყოს ცათა შინა“. ;
ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ: „ამას გეტყოდე თქუენ, რაჲთა რაჟამს მოიწეოდის ჟამი იგი, მოიჴსენოთ, რამეთუ ესე გარქუ თქუენ“ (16,4).
თ ა რ გ მ ა ნ ი: ესე იგი არს, ვითარმედ: ოდეს ესე ყოველი იქმნას, მაშინ სცნათ, ვითარმედ ყოველივე სიტყუაჲ ჩემი ჭეშმარიტ იყო, და ამისთჳს გარქუ, რაჲთა არა მოულოდებელად მოიწიოს და შეგაშფოთნეს თქუენ, და რაჲთა არა იტყოდით, ვითარმედ: არა წინაჲსწარ ვიცოდეთ ყოველივე მომავალი. იჴსენებდეთ უკუე, ვითარმედ მე გარქუ თქუენ, და ვითარმედ ჩემთჳს გიზმენ ყოველსავე და მამისა ჩემისათჳს, და რამეთუ მეცა ესრეთ მიყვეს, და რამეთუ ყოველივე უჯეროებით არს და უშჯულოდ საქმჱ მათი.
სწავლაჲ ოზ: ვითარმედ ჯერ-არს სულგრძელებით თავს-დებაჲ ქრისტესთჳს მოწევნულთა ჭირთა; და მოწყალებისათჳს
და აწ ჩუენცა, საყუარელნო, ჟამსა განსაცდელისასა ამას ყოველსა ვიჴსენებდეთ და ვხედვიდეთ წინამძღუარსა მას და...
...დაბლებს გონებასა მათსა, ვითარმედ დაღაცათუ ფრიად დიდ იყო, თანაგაც ძმისა არა შეურაცხ-ყოფაჲ. და არა თქუა უზეშთაესი, ვითარმედ: უკუეთუ მე, უფალმან და მოძღუარმან, დავჰბანენ ფერჴნი მიმცემელისანი, არამედ ყოველთაჲ თქუა და იგი მათ მიუშუა გულისხმის-ყოფად. ამისთჳს იტყოდა, ვითარმედ: „რომელმან ქმნეს და ასწავოს, დიდ ეწოდოს“, რამეთუ ესე არს სწავლაჲ - ჩინებაჲ საქმისაჲ. და რაჲმცა იყო ამის უზეშთაეს? ანუ რომელი ზუაობაჲ არა დაამდაბლოს ამან საქმემან? რამეთუ რომელი ზის ზედა ქერობინთა, მიმცემელსა თჳსსა ფერჴნი დაჰბანნა, ხოლო შენ, კაცო, რომელ მიწაჲ და ნაცარი ხარ, ავლი და მტუერი, ჰზუაობ და ჰმაღლოვი? და რაოდენთა სატანჯველთა ღირს ხარ? რამეთუ უკუეთუ გონებისა სიმაღლჱ გიყუარს, მოვედ, და მე გიჩუენო შენ, ვითარ შენ არა იცი. რამეთუ რომელი ამაოთა ზედა ამის სოფლისა საქმეთა ზუაობდეს, მას სული აქუს ფრიად მდაბალი და უნდოჲ. რამეთუ არცა სიმდაბლჱ იქმნების თჳნიერ სიმაღლისა, არცა სიმაღლჱ თჳნიერ სიმდაბლისა. რამეთუ ვითარცა მცირენი ყრმანი მოყუარულ არიან უნდოთა საქმეთა მღერისათა, ხოლო დიდთა საქმეთა ვერ გულისხმა-ჰყოფენ, ეგრეთვე არიან საქმენი სოფლისანი. ხოლო რომელი ბრძენ იყოს, მან ესე ყოველი შეურაცხ-ყოს და ზეცისასა ეძიებდეს, ხოლო უგუნური შეექცეს დედაზარდლისა ქსელსა ქსოვად, რომელ არიან...
...ედ უკუეთუმცა ჰრწმენა, არად საჴმარ იყო ლოცვაჲ. რამეთუ უკუეთუმცა არა იყო ლოცვაჲ იგი მისდა არასაჴმარ, რაჲსათჳს მათ ზედა დადვა მიზეზი იგი ლოცვისაჲ? ანუ რაჲსათჳს არა თქუა: რაჲთა ჰრწმენეს, ვითარმედ არა ვარ სწორ შენდა? არამედ რაჟამს-იგი ჰგონებდეს, თუ დაჰჴსნის შჯულსა, ჰრქუა მათ, ვი-თარმედ: „არა მოვედ დაჴსნად შჯულისა“; ხოლო ამისთჳს არაოდეს თქუა, ვითარმედ: არა ვარ სწორ, არამედ მარადის სწორებასა თჳსსა დაამტკიცებს მამისა თანა. გარნა იტყჳს მწვალებელი: და არა თქუაა, თუ: „არა მოვედ, რაჲთა ვყო ნებაჲ ჩემი“? არამედ ესეცა სიტყუაჲ მათისა უძლურებისათჳს თქუა და მისვე მიზეზისათჳს, რომლისათჳს იყო ლოცვაჲცა.
რაჲ არს სიტყუაჲ ესე, ვითარმედ: „ისმინე ჩემი“? ესე იგი არს, ვი-თარმედ: არარაჲ არს წინააღმდგომი ჩემი შენდა მიმართ, ვითარცა უკუე ესე სიტყუაჲ, ვითარმედ: „ისმინე ჩემი“, არა ამას მოასწავებს, თუ მას თჳთ ვერ ძალ-ედვა; რამეთუ უკუეთუ არა ძალ-ედვა, არცამცა იცოდა, თუ ისმენს ღმერთი, და უკუეთუმცა არა იცოდა, ვითარ იტყოდა, ვი-თარმედ: „წარვალ, რაჲთა განვაღჳძო იგი“? და მოასწავებდა სასწაულსა მას პირველითგან, ვითარცა უკუე ესე არა უძლურებისა სახე არს, არამედ ერთობისაჲ. ე...
...ელსა შინა არცა ერთი იქმნების სიბნელჱ, რამეთუ ნათელი არა თავისა თჳსისა საჴმარ არს, არცა მარილი, არცა საფუვარი, არამედ სხუათა მიმართ გამოაჩინებნ საჴმარებასა თჳსსა. ეგრეთვე უკუე ჩუენგანცა არა თავთა ჩუენთა ოდენ სარგებელსა ეძიებს ღმერთი, არამედ სხუათასაცა, რამეთუ მარილი უკუეთუ არა შეამარილებდეს, არა არს მარილ. ; ; და კუალად ესეცა გულისხმა-ყავთ, ვითარმედ: უკუეთუ ჩუენ წარვჰმართოთ კეთილისა საქმჱ, მოსლვად არიან სხუანიცა ჩუენსა მას კეთილსა, ხოლო უკუეთუ ჩუენ წარუმართებელ ვიყვნეთ, ვითარ შეუძლოთ სხუათა სარგებელად?
ნუმცა არს უკუე ჩუენ შორის, ჵ ძმანო, დრკუჲ რაჲმე და დაჴსნილებისა და სიცოფისა სახჱ, რამეთუ ესევითარნი არიან საქმენი სოფლისანი, ესევითარნი არიან ზრუნვანი ამაოჲსა ამის ცხორებისანი. ამისთჳს ეწოდა ქალწულთა მათ ცოფ, რამეთუ სოფლისა ამის საქმეთა შექცეულ იყვნეს და შეიკრებდეს, სადა არა ჯერ-იყო შეკრებაჲ, და სადა სიმდიდრჱ კეთილი იყო, მუნ გლახაკ იყვნეს. შიშ არს უკუე და ძრწოლა, ნუუკუე წარვიდეთ ამიერ ჩუენცა შემოსილნი სამოსლითა შეგინებულითა, სადა-იგი ყოველთა მართალთა აქუნდეს ბრწყინვალები და დიდებუ...
...ივ-სცემენ მამასა“, და ვითარმედ: „საქმეთა, რომელთა იგი იქმს, მეცა ვიქმ“, - ესე ყოველი სწორებისა მომასწავებელი არს. და შჯულისათჳს უკუე იტყჳს, ვი-თარმედ: „ნუ ჰგონებთ, თუ მოვედ დაჴსნად შჯულისა და წინაჲსწარმეტყუელთა“. ესრეთ იცოდა უკეთურებათა მათცა გონებისათა აღჴოცად, ხოლო სწორებისა მის გულისსიტყუასა მათსა არა თუ ოდენ არა აღჰ-ჴოცს, არამედ დაამტკიცებსცა. ამისთჳსცა სხუასა ადგილსა თქუეს მათ: „თავსა შენსა ღმერთ-ჰყოფ“; არა გარემიაქცია იჭჳ იგი, არამედ დაამტკიცაცა და თქუა, ვითარმედ: „რაჲთა სცნათ, თუ ჴელმწიფებაჲ აქუს ძესა კაცისასა ქუეყანასა ზედა შენდობად ცოდვათა, ჰრქუა განრღუეულსა მას, ვითარმედ: აღდეგ, აღიღე ცხედარი შენი და წარვედ სახედ შენდა“. ; ; და იგი უკუე ერთი ბრალობაჲ მათი დაამტკიცა, რამეთუ გამოაჩინა, ვი-თარმედ არა წინააღმდგომი არს მამისაჲ, არამედ ყოველსავე სწორებითა მისითა იქმს. ხოლო აქა მეორისა მის ბრალობისათჳს წინააღუდგების, რომელსა იტყოდეს იგინი დაჴსნისათჳს შაბათისა, და ეტყჳს:
ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ:...
...დ. ამისთჳს აღსრულებაჲ ვყოთ სიტყჳსა ჩუენისაჲ. ხოლო აღსასრული ჯერ-არს, რაჲთა მადლობითა ვყოთ ღმრთისაჲთა, და მადლობაჲ არა სიტყჳთ ოდენ უყუარს ღმერთსა, არამედ უფროჲსად საქმით, რამეთუ იტყჳს, ვითარმედ: „ბრწყინევდინ ნათელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილნენ კეთილნი საქმენი თქუენნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცათასა“. რამეთუ არარაჲ არს უბრწყინვალეს კეთილთა საქმეთასა, ვითარცა წერილ არს, ვითარმედ: „გზანი მართალთანი მსგავსად ნათლისა ბრწყინვენ“, ხოლო ნათობენ არა თავთა თჳსთა ოდენ, არამედ სხუათაცა განათლებად. ამისთჳს გევედრები, რაჲთა არა დავაკლოთ ზეთი სანთელთა ჩუენთა, რაჲთა განძლიერდეს ნათელი მათი, რამეთუ ესე ზეთი მარადის კეთილ არს. რამეთუ იტყჳს: „წყალობაჲ მნებავს და არა მსხუერპლი“, ; რამეთუ მსხუერპლი ქებისაჲ ესე არს, რომელ არა განილევის, არცა განიხრწნების, არამედ მარადის ბრწყინავს სადიდებელად ღმრთისა.
ამისთჳს უკუე გევედრები, საყუარელნო, შევწიროთ ესევითარი ესე მსხუერპლი საკურთხეველთა ამათ ზედა, რომელი-ესე უპატიოსნეს არს მარხვისა და ლოცვისა და სხუათა მრავალთა სათნოებათაჲსა, რამეთუ ესევითარი უყუარს მსხუერპლი...
...ულ იქმნა, რამეთუ ცუდადმზუაობრობისათჳს და საჴმართმოყუარებისა ეძიებდეს იგინი სასწაულთა. ამისთჳს, უფალი მოწაფეთა რაჲ ასწავლიდა, არა ჰრქუა, თუ: ყვენით სასწაულნი, რაჲთა იხილონ კაცთა, არამედ: „ეგრეთ ბრწყინევდინო ნათელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილნენ კეთილნი საქმენი თქუენნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცა-თასა“. და პეტრეს არა ჰრქუა: უკუეთუ გიყუარ მე, იქმოდე სასწაულთა, არამედ: „მწყსიდიო ცხოვართა ჩემთა“. და კუალად, რაჲსათჳს ყოვლადვე უფროჲს სხუათასა მას პატივ-სცემს და იაკობს და იოვანეს? სასწაულ-თათჳს-მე ესრეთ იქმოდაა? არამედ სხუანიცა მსგავსად მათავე იქმოდეს სასწაულთა, რამეთუ ყოველთა ზოგად მოსცა ჴელმწიფებაჲ. ვინაჲ უკუე აქუნდა სამთა მათ უმეტესობაჲ? საზომისაგან სათნოებისა სულიერისა. რამეთუ მხედველმან მან დაფარულთამან იცოდა, ვითარმედ მათი საზომი სათნოებისაჲ უმეტეს იყო.
ჰხედავა, რამეთუ ყოვლადვე სათნოებაჲ საჴმარ არს ჩუენდა, და იგი არს განმაბრწყინვებელი ცხორებისა ჩუენისაჲ, და მისგან არს მიზეზიცა სასწაულთაჲ? რამეთუ რომელსა საქმენი კეთილნი აქუნდეს, მოიღებს ღმრთისაგან ამასცა მადლსა; და რომელმან მოიღოს მადლი ესე, ამის-თჳს მოიღებს, რაჲთა სხუათა ცხორებაჲ განჰმართოს. და უფალმან ჩუენმან იესუ ქრისტემან ამ...
...თუ უაღრეს სასწაულთასა დაარწმუნებენ წარმართთა საქმენი კეთილნი.
ვიზრუნოთ უკუე ცხორებისათჳს ჩუენისა, რაჲთა სულთაცა ჩუენთა და სხუათაცა სარგებელ ვეყვნეთ, რაჲთა აღესრულოს სიტყუაჲ უფლისაჲ, ვითარმედ: „ბრწყინევდინ ნათელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილნენ კე-თილნი საქმენი თქუენნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცათასა“.
და ნურარას ვინ მიზეზობს ყოვლადვე: ანუ ცოლსა, ანუ შვილთა, ანუ სიმდიდრესა, ანუ სიგლახაკესა, ანუ განსაცდელთა, ანუ მონობასა, ანუ აზნაურობასა, ანუ სიჭაბუკესა, ანუ სიბერესა, ანუ უძლურებასა, ანუ სხუასა რას საქმესა და იტყჳს, თუ: იგი რაჲმე არა შემინდობს სათნო-ყოფად ღმრთისა. რამეთუ უკუეთუ ვის ენებოს, ყოველსავე საქმესა შინა ძალ-უც მოგებაჲ სათნოებისაჲ და სათნო-ყოფაჲ ღმრთისაჲ, და არცა ჰასაკი შემ-ძლებელ არს დაყენებად, არცა სიმდიდრე ანუ სიგლახაკე, არცა სხუაჲ რაჲვე საქმე, რამეთუ ვხედავთ, ვითარმედ ბერნიცა და ყრმანი და კაცნი ცოლოსანნი და შვილოსანნი და მჴედარნი და მონანი, და ყოვლისავე წესისაგან სათნო-ეყვნეს ღმერთსა.
დანიელ ყრმა იყო და სამნი იგი ყრმანი; და იოსებ მონაჲ იყო; აბრაჰამ მოხუცებული იყო; იობ განსაცდელსა მიეცა დიდსა; ლაზარე გლახაკი იყო და უძლური; ეგრეთვე ტიმოთე უძლურებასა შინა იყო; აკჳლა მეპრატაკე იყო; ლუდია ძოწეულისმოფარდული იყო; კორნელ...
...რამეთუ თჳსი იგი დიდებაჲ აქუს მარადის სავსებით და შეუცვალებელად, ხოლო ჩუენ გჳღირს ბრძანებისაებრ უფლისა ვედრებად, რაჲთა ჩუენითაცა მოქალაქობითა იდიდებოდის, ვითარცა ზემორე იტყოდა, ვითარმედ: „ესრეთ ბრწყინევდინ ნა-თელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილნენ საქმენი თქუენნი კეთილნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცათასა“. რამეთუ სერაბინნი ადიდებდენ მარადის ღმერთსა და ესრეთ იტყჳან: „წმიდა არს, წმიდა არს, წმიდა არს“.
აწ უკუე საცნაურ არს, ვითარმედ „წმიდა იყავნ სახელი შენი“ ესე არს: იდიდენ სახელი შენი ჩუენ მიერ, ღირს-გუყვენ ესევითარისა სათნოებისა და სიწმიდით ცხორებისა მოგებად, რაჲთა ყოველნი, რომელნი გუხედვიდენ, ჩუენ მიერ ადიდებდენ ყოვლადწმიდასა სახელსა შენსა, რამეთუ უძლურ არს ბუნებაჲ ჩუენი და ვერ შემძლებელ კეთილისა რაჲსმე თავით თჳსით აღსრულებად, არამედ შენ მიერ უჴმს შეწევნაჲ.
ხოლო ვინაჲთგან თავი ყოველთა კეთილთაჲ ესე არს და სრულებაჲ ჭეშმარიტი, რაჲთა ესევითარი ცხორებაჲ ვაჩუენოთ, ვიდრეღა ყოველნი ჩუენთა მათ საქმეთა მხედველნი გადიდებდენ შენ, და არა მოიწიოს ჩუენ ზედა სიტყუაჲ იგი, ვითარმედ: „ვაჲ არს მათდა, რომელთა მიერ სახელი ჩემი იგმობვის წარმართთა შორის“,
...ფად, არა სიტყუათა მიერ რაჲ, არამედ საქმეთაგან იხილოს შენ თანა სახე კეთილისაჲ; და მიიღო შენ ღმრთისაგან სასყიდელი სარგებელისა მისისაჲ. რამეთუ დიდად სათნო არს ესე წინაშე ღმრთისა, ოდეს არა თავთა თჳსთა ხოლო, არამედ სხუათაცა ვექმნებით მიზეზ სარგებელისა.
ესე არს, რომელ თქუა უფალმან: „თქუენ ხართ მარილნი ქუეყანისანი“. რომელსა ესევითარი აქუნდეს გონებაჲ, იგი არს მარილი არა თავისა ხოლო თჳსისა მამტკიცებელი, არამედ სხუათაცა, რომელთა შეეხოს. იგი არს ნათელი განმანათლებელი თავისაცა თჳსისაჲ და სხუათა მრავალთაჲ. ვინაჲთგან უკუე ესევითარსა წესსა დაგადგინა უფალმან, ჵ ქრისტესმოყუარეო, განანათლე მჯდომარეცა იგი ბნელსა; ასწავე, ვითარ შეურაცხებაჲ ჯერ-არს ყოვლისავე წარმავალისაჲ; ქმენ ცოდვაჲ იგი მისი შენდა სათნოებად მოთმინებითა მით და ძჳრუჴსენებლობითა, რაჟამს არა ხოლო მიხუეჭაჲ იგი თავს-იდვა, არამედ უმეტესიცა მისცე სიტყჳსაებრ უფლისა. ხოლო დიდად თუ გიჩნს საქმე ესე, ისმინე შემდგომიცა სიტყუაჲ და იხილო მას შინა უმაღლესი შჯული ძჳრუჴსენებლობისაჲ, რამეთუ იტყჳს უფალი:
ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ: „და რომელი წარგიქცევდეს შენ მძღუარად მილიონ ერთ, მივლე მის თანა ორიცა“ (5,41).
თ ა რ გ მ ა ნ ი: იხილეა სრულებაჲ ესე სათნოებისაჲ? შემდგომად მიცემისა კუართისა მის და სამოსლისა უკუეთუ...
...თჳს, მორწმუნენო, ბრძანებისა ამისგან და სასჯელისა გუეშინოდენ და ნუცა ჩუენ გარდავჰჴდებით მცნებათა მისთა, ნუცა სხუათა მიზეზ გარდასლვისა ვიქმნებით; არამედ ვისწრაფოთ ჩუენცა აღსრულებად მათდა და სხუათაცა აღსრულებაჲ მათი ვასწაოთ, რამეთუ ამისთჳს იტყჳს უფალი: „რომელმან ყოს და ასწაოს, ამას დიდ ერქუას სასუფეველსა ცათასა“. რამეთუ არა თავისა თჳსისა ხოლო ჯერ-არს სარგებელი და მომატყუებელ კეთილისა ყოფაჲ, არამედ სხუათაცა, და არა ერთ არს სასყიდელი თავისა თჳსისა ხოლო მოქცევისაჲ და უკუეთუ თავისა თჳსისა თანა მოყუასსაცა ვინ მიზეზ ცხორებისა ექმნას; რამეთუ ვითარცა სწავლაჲ თჳნიერ საქმისა დასჯის მასწავლელსა, ვითარცა იტყჳს მოციქული: „რომელი-ეგე ასწავებ მოყუასსა, თავსა თჳსსა არა ასწავებ?“ ეგრეთვე, უკუეთუ ვინ იქმოდის კეთილსა და ჟამსა წესიერსა და ოდეს ჯერ-იყოს სხუათაცა არა მიუთხრას უმჯობესი, დაამცირებს სასყიდელსა შრომისა მისისასა.
ჯერ-არს უკუე ორსავე შინა სრულ-ყოფად და პირველად თავისა თჳსისა განმართებაჲ და ესრეთ სხუათაცა მოძღურებად შესლვაჲ; რამეთუ ამისთჳს თავადმანცა საქმე უწინარეს სწავლისა განაწესა, რაჲთა აჩუენოს, ვითარმედ ესრეთ იქმნების კეთილად სწავლაჲ სხუათაჲ, ოდეს პირველად შენ ჰქმნე, რაჲთა არა გესმას: „მკურნალო,...
...ა სხუათა მათ ნეტარებათა ესრეთ იტყოდა: „ნეტარ არიან გლახაკნი, და ნეტარ არიან მოწყალენი და სხუანი იგი ყოველნივე“; ხოლო აქა არა ესრეთ განუჩინებელად თქუა, არამედ მათა მიმართ ყო სიტყუაჲ თჳსი, ვითარმედ: „ნეტარ იყვნეთ თქუენ, რაჟამს გყუედრიდენ და გდევნიდენ და თქუან ყოველი სიტყუაჲ ბოროტი თქუენდა მომართ სიცრუით ჩემთჳს“, რაჲთა უჩუენოს, ვითარმედ ესე განთჳსებულად და განჩინებულად მათი არს უაღრეს ყოველთა, და რომელნი მსგავსად მათსა იდევნებოდინ სახელისა მისისათჳს და სწავლისა მისთჳს საღმრთოჲსა, და რაჲთა გულისჴმა-ყონ დიდებაჲ მისი და სწორებაჲ მამისა თანა; რამეთუ ვითარცა წინაწარმეტყუელნი მამისათჳს, ეგრეთვე მოციქულნი ძისათჳს დევნნეს ჰურიათა, ურჩულოთა მათ და მოსისხლეთა. ხოლო ოდეს ჰრქუა, ვითარმედ: „წინაწარმეტყუელნი უწინარეს თქუენსა“, მოასწავა, ვითარმედ იგინიცა წინაწარმეტყუელვე წოდებულ არიან. და არა თქუა, ვითარმედ: მე დავაყენნე ანუ წინააღუდგე მდევართა და მაჭირვებელთა თქუენთა, არამედ ახოვნებით თავს-დებაჲ უბრძანა, რომელი-იგი უაღრეს მისა არს და უმეტესად გამომაჩინებელ სიმჴნისა მათისა, რომლისათჳს საუკუნოჲ მისაგებელი აღუთქუა, ვითარმედ: „გიხაროდენ და მხიარულ იყვენით, რამეთუ სასყიდელი თქუენი ფრიად არს ცათა შინა“.
ხოლ...
...ხოლო უღირს გამოჩინებად, ვი-თარმედ ქრისტეანე არს, არამედ საქმეთაგანცა კეთილთა, რაჟამს საქმით აღიძუარცოს ძუელი იგი კაცი და შეიმოსოს ახალი და მოიგოს ცხოვრებაჲ განახლებული. ქრისტეანესა უღირს, რაჲთა ნათელი იყოს სოფლისაჲ და მარილი, ვითარცა იტყჳს უფალი, ვითარმედ: „თქუენ ხართ ნათელნი და მარილნი სოფლისანი“. უკუეთუ კულა ვერცა თავსა თჳსსა უნათობდე, ჵ მორწმუნეო, ვერცა თჳსსა მას სიმყრალესა განაქარვებდე, ვინაჲ გიცნათ, თუ მორწმუნე ხარ შენ ჭეშმარიტი, ვინაჲ გულისჴმა-ვყოთ, ვითარმედ განბანილ ხარ წყალსა მას შინა საიდუმლოჲსასა? რამეთუ უკუეთუ შემდგომად პატივისა მის უღირსებით იქცეოდი, სასჯელისა მიზეზ გექმნას პატივი იგი, რამეთუ სიმაღლე პატივისაჲ, უკუეთუ მიმღებელი იგი პატივისაჲ უღირსად პატივისა მის იქცეოდის, სასჯელისა და ტანჯვისა მომატყუებელ ექმნების.
ქრისტეანესა უღირს, რაჲთა ყოვლით კერძო სადიდებელად ღმრთისა იყოს და სარგებელად ყოველთა: საქმით, სიტყჳთ, ხედვით, სლვით, ყოვლი-თავე სახითა. ხოლო ესე ვთქუ, არა თუ რაჲთამცა მაჩუენებლობით რასმე ვიქმოდეთ სახილველად კაცთა, არამედ რაჲთა ყოველი ცხორებაჲ ჩუენი სახილველად და სათნო-ყოფად ღმრთისა შევჰმზადოთ და ესრეთ კაცთაცა სარგებელ ვექმნეთ. არამედ აწ მოაკლდა ჩუენგან სათნო-ყოფაჲ ღმრთისაჲ და მარადის წინააღმდგომისა...