თ ა რ გ მ ა ნ ი: რაჲ იყო სახჱ იგი კურნებისაჲ მის? რომელსა საიდუმლოსა გუასწავებს ჩუენ? რამეთუ არა თუ ცუდად იყო იგი, არამედ მომავალსა მოასწავებდა, რამეთუ ეგულებოდა ღმერთსა მოცემად ჩუენდა ნათლის-ღებაჲ, რომელსა შინა არს დიდი ნიჭი და ძალი, განმწმედელი ესე ცოდვათაჲ და განმაცხოველებელი სულისაჲ, და ვითარცა ხატითა გამოისახვოდა ამის საბანელისა მიერ და სხჳთა მრავლითა სახითა; და ერთად გამოისახვოდა წყლითა მით, რომელი მოცემულ იყო განსაბანელად ბილწებათა, და სხუანი მრავალნი საქმენი აღესრულებოდეს წყლისა მიერ, რომელნი-იგი ყოველნივე სახენი იყვნეს ნათლის-ღებისანი. და ესეცა სახჱ იყო ნათლის-ღებისაჲ, ამისთჳსცა ჰკურნებდა სენთა. და ანგელოზი გარდამოვიდოდა და აღამრღუევდა წყალსა მას, და რომელიცა პირველ შევიდის, განიკურნის, რაჲთა ცნან ჰურიათა, ვითარმედ უკუეთუ ანგელოზისა მიერ იქმნებოდა კურნებაჲ სენთაჲ, არა უფროჲსად მეუფემან ანგელოზთამან განწმიდნესა ყოველნი სენნი ნათელღებულთანი? და ვითარცა მუნ არა წყალი იგი იქმოდა კურნებასა მას, - რამეთუ უკუე-თუმცა წყალი იქმოდა, მარადისმცა იკურნებოდეს, - არამედ ანგელოზისა მოსლვითა...
სახარებაჲ იოვანესი 5:3
...ს ვამბობთ, არამედ იმას, რასაც უფლის მადლი გვანიჭებს, მისი კაცთმოყვარეობითა და თქვენი დამოძღვრისთვის. მაშ, თუ ასეთი სიამოვნებითა და მოშურნეობით უახლოვდებით მოსმენას, გავაგრძელოთ ახლახან წაკითხული წერილის ადგილების განმარტება და ამოვიღოთ იქიდან ნაყოფი ჩვენი სასარგებლოდ. ქრისტეს დიდი მცნება: „გამოიძიებდით წიგნთა" () გვიჩვენებს, რომ წერილში ბევრი საუნჯე დევს და მის სიღრმეში იმალება; ამიტომაც საჭიროა გამოძიება, რომ წერილის სიღრმეში დამალული ძალა შევიცნოთ და სრული სარგებელი მივიღოთ. ამისთვის კეთილინება სულიწმიდის მადლმა წერილში ყველა მართლის სათნოებანი გამოესახა, რათა მუდმივი შეგონება გვქონდეს და მართალთა მიბაძვითა და მაგალითით საკუთარი ცხოვრება მოვაწყოთ. მაშ, მოვისმინოთ, რისი შეტყობინება სურს საღვთო წერილს დღეს მამამთავრის შესახებ. „და წარმოვიდა, — ნათქვამია, — მიერ აბრაჰამ ქუეყანად სამხრად კერძო და დაეშენა შორის, კადესა და შორის სურსა და იმსხემა გერარს შორის. და წარმოვიდა, — ამბობს წერილი, — მიერ". საიდან წავიდა? იმ ადგილიდან, სადაც კარავში ცხოვრობდა და სადაც ანგელოზებთან ერთად უფლის მიღების ღირსი შეიქნა. „და წარმოვიდა მიერ... და იმსხემა გერარს შორის". შეხედე, რა უბრალო და უხელოვნო იყო მართალთა ცხოვრების წესი, რა მარტივად ახორციელე...
1. წერილის ძალა და აბრაამისადმი აღთქმის შეხსენება (15:5–8)
დიდია საღვთო წერილის ძალა და დიდია მის სიტყვებში დამალული აზრების სიმდიდრე. ამიტომაც ჩვენ, გულმოდგინებით ვუსმენთ რა მას, ბევრი გამოძიებით უნდა მოვეკიდოთ, რომ უხვი სარგებელი მივიღოთ მისგან. სწორედ ამიტომ ქრისტემაც გვიბრძანა: „გამოიძიებდით წიგნთა" (), — რათა არა მხოლოდ უბრალო კითხვით დავკავდეთ, არამედ წერილის სიღრმეში ჩაწვდომით მისი ჭეშმარიტი აზრის წვდომა შეგვძლებოდა. ასეთია წერილის თვისება: მის მცირე სიტყვებში ხშირად აზრთა უდიდესი სიმრავლის პოვნაა შესაძლებელი. რადგან ეს არის ღვთიური სწავლება და არა ადამიანური, ამიტომაც ხედავს ყოველი, რომ ის ადამიანური სიბრძნისგან სრულიად განსხვავებულია. ავხსნი, რა გზით. იქ (ადამიანურ სიბრძნეში ვგულისხმობ) ადამიანთა მთელი ძალისხმევა სიტყვების გადმოცემაზეა მიმართული; აქ — სრულიად პირიქით: საღვთო წერილს სიტყვების სილამაზე ან (ხელოვნური) შეხამება არ ადარდებს; მას თავისთავად ღვთიური მადლი აქვს, რომელიც მის სიტყვებს ბრწყინვალებასა და სილამაზეს ანიჭებს. და კვლავ, იქ (ადამიანურ ნაწერებში) ვრცელი და აღუწერელი ფუჭმეტყველების შუაგულში ძნელად თუ რაიმე აზრს წააწყდები; ხოლო აქ (საღვთო წერილში), როგორც უკვე იცით, მოკლე გამონათქვამიც ხშირად საკმარისი იყო...
...სიმდიდრეს აჩვენებენ და გამოუთქმელ საუნჯეს მოანიჭებენ მათ, ვისაც გულმოდგინედ სურს მათი გამოკვლევა. ამიტომ, გთხოვთ, საღვთო წერილში მოცემულ არაფერს ზედაპირულად არ გავუაროთ, არამედ, იქნება ეს სახელთა ჩამონათვალი თუ მოვლენის თხრობა, მასში დამალულ საუნჯეს მოვეძიოთ. სწორედ ამიტომ ქრისტემაც თქვა: „გამოიძიებდით წიგნთა" (), რადგან ყველგან მაშინვე ვერ იპოვი დაწერილის აზრს, არამედ ჩვენგან ღრმა კვლევაა საჭირო, რათა სიღრმეში მდგომი არაფერი დაგვრჩეს შეუმჩნეველი. ხომ თუ მხოლოდ მოდგმის სახელმა, ესე იგი სიტყვამ „კაცი", გუშინ ასეთი სასარგებლო საგანი მოგვაწოდა (საუბრისათვის), რა სარგებელს მივიღებთ, თუ ყურადღებითა და ფხიზელი გონებით განვიხილავთ წერილში ნათქვამ ყველაფერს? ჩვენი მეუფე კაცთმოყვარეა: როცა ხედავს, რომ ვცდილობთ და ძალიან ვეშურებით საღვთო სიტყვათა გაგებაზე, არ გვტოვებს რაიმეს გარეშე, არამედ მაშინვე გვინათებს გონებას, თავის განათებას გვანიჭებს და თავისი დიდი სიბრძნით ჭეშმარიტ მოძღვრებას აწვდის ჩვენს სულს. აი, რატომ, გვინდა რა ამისკენ წაგვახალისოს და უფრო მოშურნეები გაგვხადოს, ნეტარად აცხადებს ასეთი მოშურნეობის მქონეთ და ამბობს: „ნეტარ იყვნენ, რომელთა ჰშიოდის და სწყუროდის სიმართლისათჳს, რამეთუ იგინი განძღენ" (
...თუ ესმოდა წინაჲსწარმეტყუელთაჲ, ვითარმედ იხილეს ღმერთი, არამედ ვერცა სადა მათ იხილეს ბუნებაჲ ღმრთისაჲ, არამედ ხილვანი, განყოფილებით ქმნულნი. ამისთჳს იტყჳს, ვითარმედ: „ღმერთი არავინ სადა იხილა“; და კუალად უფალი იტყჳს: „არცა ჴმაჲ მისი გასმიეს, არცა პირი მისი გიხილავს“; და კუალად წერილ არს: „არავინ იხილოს პირი ჩემი და ცხოვნდეს“; ხოლო ქრისტემან მხილებისსახედ ჰრქუა მას: „ესეოდენ ჟამ თქუენ თანა ვარ, და არა მიცი მე?“ და იგი მამასა ეძიებდა ხილვად, არამედ ესე არს, რომელი ვთქუ, ვითარმედ ოდენ ძეობასა შინა ჰგიეს, ყოვლითურთ თავსა შორის თჳსსა აჩუენებს მამასა. განყვნა უკუე თჳთებანი და თქუა: „რომელმან მიხილა მე, იხილა მამაჲ ჩემი“, რაჲთა ვერვინ თქუას, ვითარმედ თჳთ არს მამაჲ და ძჱცა. რამეთუ უკუეთუმცა ესე ესრეთ იყო, არამცა ეთქუა: „რომელმან მიხილა მე, იხილა მამაჲ ჩემი“. ხოლო ვინაჲთგან იტყოდა ფილიპე, ვითარმედ: „მიჩუენე ჩუენ მამაჲ შენი, და კმა არს“, ვითარმცა იგი ეხილვა, ამისთჳს უჩუენებს, ვითარმედ არცა იგი იცის. რამეთუ უკუეთუმცა იგი იცოდა, მამაჲცამცა იცოდა. ამისთჳს იტყოდა, ვითარმედ: „რომელმან მიხილა, იხილა მამაჲ ჩემი“. ხოლო სიტყუაჲ ესე ესევითარი არს, ვითარმედ: არც...
...თუ მარადის ესრეთ იქმს: იწყებს სიტყუათაგან მდაბალთა და მიიყვანებს სიტყუასა თჳსსა მამისა მიმართ და აღამაღლებს სიტყუასა თჳსსა; და რაჟამს იხილოს განფიცხებაჲ მათი, წარვალს მათგან და მერმე კუალად მოიწევის მათა მიმართ, კუალად მდაბალთა სიტყუათა მიერ იწყებს თქუმად, ვითარცა-იგი თქუა რაჲ, ვითარმედ: „ვი-თარცა მესმის, ვშჯი“, და მერმე აღამაღლა სიტყუაჲ თჳსი, ვითარმედ: „ვითარცა მამაჲ აღადგინებს მკუდართა, ეგრეთვე ძჱ აღადგინებს“; და მერმე მიეფარა და კუალად მივიდა მათა გალილეას და ეტყოდა სწავლასა და თქუა, ვითარმედ ზეცით გარდამოსრულ არს; და მიეფარა და კუალად კარვობად გამოჩნდა. და ესრეთ ჰყოფდა მარადის სწავლასა თჳსსა მრავალსახედ მიფარვითა და გამოჩინებითა, სიმდაბლითა და სიმაღლითა, ვითარცა-ესე აქაცა ქმნა. „ხოლო ესეოდენნი სასწაულნი ქმნნა, და არა ჰრწმენა მისი. რაჲთა აღესრულოს სიტყუაჲ იგი ესაია წინაჲსწარმეტყუელისაჲ, რომელი თქუა: უფალო, ვის-მე ჰრწმენა სასმენელი ჩუენი? და მკლავი უფლისაჲ ვის გამოეცხადა? და ამისთჳს ვერ ეძლო რწმუნებად, რამეთუ კუალად თქუა ესაია: დაუბრმეს თუალნი მათნი, და დაუსულბეს გულნი მა...
...რამეთუ ვითარცა კარსა ძლიერსა, ეგრეთ დაუჴშვენ მწვალებელთა შესლვასა. მათ მიერ ვიცნობთ მწყემსთა და არა მწყემსთა.
ხოლო რაჲ არს „ეზოჲ“ და „ცხოვარნი“ და მათი განგებაჲ? რამე-თუ რომელი არა წერილთა იჴმარებდეს, არამედ სხუასა გზასა თავით თჳსით მოიპოვებდეს, „იგი მპარავი არს“. ამისთჳს ჰურიათა ეტყოდა: „გამოეძიებდით წერილთა“, და მოსეს და წინაჲსწარმეტყუელთა მრავალგზის მოწამედ მოიყვანებდა. ხოლო ამათ სიტყუათა მიერ, რომელ თქუა, თუ: „შევალს სხჳთ კერძო“, მწიგნობარნიცა მოასწავნა, რამეთუ ასწავლიდეს კაცთა ბრძანებით და გარდაჰჴდებოდეს შჯულსა. ხოლო იხილენ კუალად სასწაულნი იგი მწყემსისანი, თუ ვითარ იტყჳს:
ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ: „რომელი შევალს კარით, მწყემსი არს ცხოვართაჲ. და ამას მეკარემანცა განუღის, და ცხოვართა ჴმისა მისისაჲ ისმინიან, და თჳსთა ცხოვართა უწესნ სახელით და განიყვანნის იგინი და წინაშე მათსა ვიდოდის“ (10,2-4).
თ ა რ გ მ ა ნ ი: არარაჲ დამაყენებელ არს, რაჲთა „მეკარედ“ გულისხმა-ვყოთ აქა მოსე, რამეთუ მისდა რწმუნებულ იყვნეს აქა სიტყუანი ღმრთისანი. „და ცხოვართა ჴმისა მისისაჲ ისმინონ“. რამეთუ ვინაჲთგან იგინი „მაცთურით“ ჰხადოდეს მას, ენება თავადსა, რაჲთამცა უჩუენა მათ, ვითარმედ არა ჯერ-არს მათისა ურწმუნოებისათჳს მისა „მაცთურით“ ხდაჲ. რამეთუ იგინი თჳთ არა უს...
...ენისა აბრაჰამისა?“ და ფრიადისა მის უძლურებისა მათისაებრ არა ჰრქუა, თუ: ჰე, უზეშთაეს ვარ, არამედ ჴელოვნებით ყო სიტყუაჲ თჳსი. ხოლო რაჲ არს სიტყუაჲ ესე, თუ: „დიდებაჲ ჩემი არარაჲ არსო“? ვითარ არარაჲ არს დიდებაჲ მისი? გარნა მათა მიმართ არს არარაჲ, რამეთუ ვი-თარცა სხუასა ადგილსა იტყჳს: „წამებაჲ ჩემი არა არს ჭეშმარიტ“, და მათისა მის დაბრმობილისა გონებისათჳს თქუა იგი, ეგრეთვე ესე მათისა გულისსიტყჳსათჳს მიუგო, ვითარმედ: „არს, რომელი მადიდებს მე, რომელი თქუენ სთქუთ, თუ: ღმერთი ჩუენი არს, და არა იცით იგი“ (8,54-55). რამეთუ ენება ჩუენებად, ვითარმედ არა ოდენ მამად არა იციან, არამედ ღმრთადცა არა იციან იგი. „ხოლო მე ვიცი იგი. და უკუეთუ ვთქუა, ვი-თარმედ: არა ვიცი იგი, ვიყო, ვითარცა თქუენ, მტყუვარ“ (8,55). საცნაურ-ჰყოფს, ვითარმედ არა ესე არს ტყუვილ, თუ: „ვიცი იგი“, არამედ ესე, თუ: „არა ვიცი“, არს ტყუვილ. ხოლო თქუენ დაღაცათუ იტყჳთ, ვი-თარმედ: ვიცით იგი, სტყუვით, ეგრეთვე მე, უკუეთუ ვთქუა, ვითარმედ: არა ვიცი. არამედ ვითარცა მე ვიცი იგი ჭეშმარიტებით, ეგრეთვე თქუენ უმეცარ ხართ მისა. ხოლო ვითარცა აბრაჰამისთჳს არა ყოველივე სიტყუაჲ მათი უკუნაქცია, არამედ თქუა: „ვიცი, ვითარმედ ნათესავნი აბრაჰამისნი ხართ“, რაჲთამცა უმეტესი შესმენაჲ მოაწია მათ ზედა ამით სიტყჳთა,...
...რა ჰრწმენა; და იტყოდეს, ვითარმედ: „არა იტყჳსა წერილი, თუ ქრისტე თესლისაგან დავითისა მოვალს?“ ამისთჳს წერილთა იტყოდა, რაჲთა უჩუენოს, ვითარმედ არა ევლტის იგი მათსა წამებასა, და მიავლენს მათ წერილთა მიმართ. რამეთუ პირველცა იტყოდა, ვითარმედ: „გამოეძიებდით წერილთა“; და კუალად იტყჳს, ვი-თარმედ: „წერილ არს წინაჲსწარმეტყუელთასა“; და კუალად, ვითარმედ: „ყოველნი იყვნენ ღმრთივსწავლულ“; და კუალად: „მოსე შეგასმენსო“; და აქა უკუე იტყჳს, ვითარმედ: „რომელსა ჰრწმენეს ჩემდა მომართ, ვი-თარცა თქუა წიგნმან, ესევითარისა მისგან გამოდიოდიან მუცლისაგან მისისა (რომელ არს გული) მდინარენი წყლისა ცხოველისანი“, რამეთუ სიმდიდრესა მას და უშურველობასა მას მის მადლისასა მოასწავებდა; ვითარცა სხუასა ადგილსა იტყჳს, ვითარმედ: „წყაროჲ წყლისა მდინარისაჲ ცხორებად საუკუნოდ“, ესე იგი არს, ვითარმედ მრავალი აქუნდეს მას მადლი. ხოლო სხუასა ადგილსა „ცხორებასა საუკუნესა“ იტყჳს მოქმედსა მას. რამეთუ მადლი იგი სულისა წმიდისაჲ რაჟამს გონებასა შინა...
...ს, ესე იგი არს, თჳსსა რასმე და განყოფილსა, ამისთჳს იტყჳს, რაჲთამცა დიდებაჲ თჳსი დაამტკიცა. უკუეთუ კულა დიდებასა მომავლინებელისა ჩემისასა ვეძიებ, რაჲსათჳსმცა გასწავლიდი უცხოჲსა მისგან სწავლისა? ჰხედავა, ვითარ მიზეზი რაჲმე იყო, რომლისათჳს მას იტყოდა? და თუ რაჲსათჳს ეტყოდა, ვითარმედ: „არარას თავით ჩემით ვიქმ“? რაჲთა ჰრწმენეს, ვითარმედ არა ჰსურის მას დიდებისათჳს კაცობრივისა. ამისთჳს, რაჟამს სიმდაბლით იტყოდის, იტყჳს, ვითარმედ: „მე დიდებასა მამისა ჩემისასა ვეძიებ“, რაჲთამცა დაარწმუნა, ვითარმედ არა უყუარს მათმიერი დიდებაჲ.
ხოლო სიმდაბლით მეტყუელებისა ამის მიზეზნი მრავალნი არიან: ერთად, რაჲთა არა უშობელად საგონებელ იყოს, და რაჲთა არა წინააღმდგომად მამისა ჰგონებდენ, და რაჲთა კაცებაჲ თჳსი დაამტკიცოს, და უძლურებისათჳს მსმენელთა მათ, და რაჲთა ასწაოს კაცთა სიმდაბლჱ და არა დიდადმეტყუელებაჲ თავთა თჳსთათჳს. ხოლო მაღლად და ჴელმწიფებით მეტყუელებისა მისისაჲ ერთი ოდენ არს მიზეზი - მეუფებაჲ იგი ბუნებისა მისისაჲ. და ამისთჳს არა მარადის ესრეთ ჯერ-იყო სიტყუაჲ მათ უგულისხმოთა მიმართ, რამეთუ უკუეთუ თქუა, თუ: „პირველ აბრაჰამისა მე ვარ“, და ამისთჳს დაბრკოლდეს,...
...დ არა მას ეჴმარების მათი მორჩილებაჲ, არცა თავისა თჳსისათჳს მოსრულ არს, არამედ მათისა ცხორებისათჳს, და არცა მათმიერისა პატივისათჳს, ვი-თარცა-იგი პირველ იტყოდა, ვითარმედ: „დიდებასა კაცთაგან არა მოვი-ღებ“. და კუალად იტყჳს, ვითარმედ: „ამას ვიტყჳ, რაჲთა თქუენ სცხოვნდეთ“. რამეთუ მარადის ამას ზედა იყო მოსწრაფებაჲ მისი, რაჲთამცა დაარწმუნა, ვითარმედ მათისა ცხორებისათჳს მოსრულ არს, და რაჲთა დიდებაჲ მოატყუას მამასა, რაჲთა ესრეთ უეჭუელ იყოს. და ვითარმედ ამისთჳს იტყოდა, ესე შემდგომთა მათ სიტყუათა მიერ მოასწავა, რამე-თუ: „რომელი იქმოდისო ნებასა თჳსსა, იგი დიდებასა თავისა თჳსისასა ეძიებს, ხოლო რომელი ეძიებდეს დიდებასა მომავლინებელისა თჳსისასა, იგი ჭეშმარიტ არს, და არა არს მის თანა სიცრუვჱ“.
„ხოლო ესე არს ნებაჲ მამისაჲ, რაჲთა ყოველი რომელი ჰხედვიდეს ძესა და ჰრწმენეს მისი, აქუნდეს მას ცხორებაჲ საუკუნოჲ, და მე აღვადგინო იგი უკუანაჲსკნელსა მას დღესა“ (6,40). ხოლო რაჲსათჳს აქცევს ესრეთ აღდგომასა ზე და ქუე? ამისთჳს, რაჲთა არა ამის საწუთროჲსა საქმეთა ზედა ოდენ გულისხმა-ჰყოფდენ ღმრთისა განგებულებასა, რაჲთა დაღაცათუ აქა არა მიიღონ ნაცვალი, არა იქმნნენ ამის მიერ უზრუ...
....
თ ა რ გ მ ა ნ ი: ესე იგი არს, ვითარმედ არა მეჴმარების, არა ესევი-თარი არს ბუნებაჲ ჩემი, რაჲთამცა მეჴმარებოდა კაცთამიერი დიდებაჲ, რამეთუ უკუეთუ მზჱ სანთლისა მცირისაგან შემატებასა ნათლისასა არა მიიღებს, არა უფროჲსად მემცა შორს ვიყავა კაცობრივისა დიდებისა ჴმარებისაგან? „არამედ ამას ვიტყჳ, რაჲთა თქუენ სცხოვნდეთ“. და კუალად სხუაჲცა მიზეზი თქუა ამისთჳს:
ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ: „არამედ გიცნი თქუენ, რამეთუ სიყუარული ღმრთისაჲ არა გაქუს თავისა თქუენისა თანა“ (5,42).
თ ა რ გ მ ა ნ ი: ხოლო ვინაჲთგან იგინი იტყოდეს, თუ: ღმერთი გჳყუარს და ამისთჳს გდევნით შენ, რამეთუ სწორ ღმრთისა ჰყოფ თავსა შენსა, და უფალმან იცოდა, ვითარმედ არა ეგულების რწმუნებაჲ მისი, და რაჲთა არავინ თქუას, ვითარმედ: უკუეთუ კაცთა დიდებაჲ არა გიჴმს, რად იტყჳ ესევითართა სიტყუათა? ამისთჳს თქუა, ვითარმედ: ვიტყჳ ამათ სიტყუათა, რაჲთა გამხილო თქუენ, ვითარმედ არა ღმრთისა სიყუარულისათჳს მდევნით მე; რამეთუ ვინაჲთგან გიჩუენე, ვითარმედ იგი წამებს ჩემთჳს, უკუეთუმცა მისთჳს მდევნიდით, არამცა მოხუედითა აწ ჩემდა მომართ, უკუეთუმცა ღმერთი გიყუარდა? არამედ არა არს თქუენ თანა სიყუარული ღმრთისაჲ. და ამისთჳს სხუაჲცა სასწაული უჩუენა მათ არასიყუარულისა ღმრთისაჲ და თქუა:
ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ: „მე მოვედ სა...
...ოს? რამეთუ ჩუენ გულისხმა-ვჰყოფთ, ვითარმედ მიზეზი მდაბალთა სიტყუათა მისთაჲ ყოველივე ღმრთივშუენიერ არს და მაღალ, რამეთუ ჩუენთჳს იქმოდა, რაჲთა ვისწაოთ სიმდაბლჱ, და რაჲთა გჳჩუენოს ცხორებაჲ, რამეთუ მის მიერ იქმნების, რომელსაცა თავადი მოასწავებდა სხუასა ადგილსა და იტყოდა, ვითარმედ: „ამას ვიტყჳ, რაჲთა თქუენ სცხოვნდეთ“. რამეთუ ვინაჲთგან იოვანეს წამებაჲ შორის შემოიღო და თჳსი დაუტევა, რამეთუ ესე არა ღირს იყო მისისა დიდებულებისა, ამისთჳს მიზეზსა იტყჳს ესოდენისა მის სიმდაბლისა სიტყუათაჲსა, ვითარმედ: „ამას ვიტყჳ, რაჲთა თქუენ სცხოვნდეთ“. ხოლო ისმინეთ კუალად სიტყუაჲ სწორებისაჲ მამისა თანა: ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ: „რომელმან არა პატივ-სცეს ძესა, არა პატივ-სცემს მამასა, რომელმან მოავლინა იგი“ (5,23).
თ ა რ გ მ ა ნ ი: ჰხედავა, ვითარ შეთხზულ არს პატივი ძისაჲ პატივსა თანა მამისასა? რამეთუ არა თქუა, თუ: უკუეთუ არა პატივ-სცემდენ ოდენ, არამედ: „რომელი არა პატივ-სცემდეს ესრეთო, ვითარცა მამასა, იგი არა პატივ-სცემს მამასა“. რამეთუ იტყჳს სიბრძნით სიტყუათა თჳსთა, რაჲთა მიზეზიცა გულისხმა-ვყოთ და საბელიოზის წვალებასა არა შთავვარდეთ, და ჰურიათაცა უძლურებაჲ განიკურნოს ამის სახითა, რაჲთა არა შერაცხილ იყოს იგი მათ მიერ ღმრთისა წინააღმდგომად, რამეთუ იტყოდეს, ვითარმედ: ესე არ...
...იხილა და ესმა“, ესე იგი არს, ვითარმედ არარაჲ მისთა თქუმულთაგანი ტყუვილ არს, არამედ ყოველი ჭეშმარიტ, რამეთუ არა უცნაურთა საქმეთა მეტყუელი არს, რაჲთამცა რაჲ არა იცოდა და მას იტყოდა, არამედ ყოველი რომელი უხილავს და იცის ჭეშმარიტებით, მას ასწავებს. რამეთუ თჳთცა უფალი რაჟამს იტყოდის, ვითარმედ: „ვითარცა მესმის, ვშჯი“, და: „რაჲ-იგი მესმა მამისაგან, მას ვიტყჳ“, და რასაცა ესევითარსა იტყოდის, არა თუ ამისთჳს იტყჳს, რაჲთამცა ვცნათ, თუ სწავლაჲ უჴმს მას, რამეთუ ესე უკუანაჲსკნელი უღმრთოებაჲ არს, არამედ ამისთჳს იტყოდა მას ყოველსა, რაჲთა ვერარას იტყოდიან უღმრთონი ჰურიანი, თუ: არა ჭეშმარიტსა იტყჳ. რამეთუ ვინაჲთგან არა აქუნდა ამისთჳს გულისსიტყუაჲ, ვითარი ჯერ-იყო, ამისთჳს ზედაჲსზედა მამასა მოიყვანებდა მოწამედ და მრავალგზის წერილთაცა, და ამას ყოველსა უძლურებისათჳს მათისა იქმოდა. ხოლო სიტყუაჲ ესე იოვანესი ესევითარი არს, ვითარმედ: ჩემდა ჯერ-არს სმენაჲ მის მიერ თქუმულთაჲ, რამეთუ იგი ზეცით მოსრულ არს და გჳთხრობს, რაჲ-იგი მან მხოლომან იცის და სხუამან არავინ. და ამას მოასწავებს სიტყუაჲ იგი, რომელი თქუა, თუ: „რაჲ იხილა და ესმა, წამებს“, ვითარმედ რაჲ-იგი მან მხოლომან უწყისო საიდუმლონი, მათ გუასწავებს. ხოლო სიტყ...
...რედთა ოდენ სმენად სიტყუათა მათ საუკუნოჲსა ცხორებისათა. ხოლო უმეტესი იგი და უზეშთაესი წამებაჲ მას დაუტევა, რაჲთა თავადმან აღასრულოს იგი საქმეთა მიერ, ვითარცა თავადი უფალი იტყჳს, ვითარმედ: „მე კაცთაგან წამებასა არა მოვიღებ, არამედ საქმენი, რომელნი მომცნა მე მამამან, იგინი არიან, რომელნი წამებენ ჩემთჳს“. და იხილე, ვითარ ესრეთცა უმჯობჱს იყო, რამეთუ ვინაჲთგან მცირე ნაბერწყალი დააგდო, მეყსეულად საჴმილი იგი აღეტყინა. რამეთუ რომელნი-იგი პირველ არა ისმენდეს სიტყუათა მათ, უკუანაჲსკნელ იტყოდეს, ვითარმედ: „ყოველი, რომელი თქუა იოვანე მისთჳს, ჭეშმარიტ იყო“. და მერმე კუალად უკუეთუმცა მიმოვიდოდა და ქადაგებდა მას, ჰგონებდესმცა, ვითარმედ კაცობრივითა რაჲთმე მოსწრაფებითა იქმს საქმესა ამას, და არამცა სარწმუნოდ აქუნდა წამებაჲ მისი.
ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ: „ესმა მისი ორთა მათ მოწაფეთა მისთა, იტყოდა რაჲ იგი მას, და მისდევდეს იესუს“ (1,37).
თ ა რ გ მ ა ნ ი: სხუანიცა იყვნეს მოწაფენი იოვანესნი, გარნა იგინი არა ოდენ არა შეუდგეს, არამედ მოშურნეცა იყვნეს მისა მიმართ და იტყოდეს: „რაბი, რომელი-იგი იყო შენ თანა წიაღ იორდანესა, რომელსა შენ ეწამე, აჰა იგი ნათელ-სცემს, და ყოველნი მივლენან მისა“....
...მნი, და ვხედვიდე მე საკჳრველებათა სჯულისა შენისათა“. და კუალად ძე მისი სოლომონ იტყოდა, ვითარმედ: ჯერ-არს გამოძიებაჲ სიბრძნისაჲ, ვითარცა საუნჯისაჲ. და უფალი ჰურიათა ეტყოდა, ვითარმედ: „გამოეძიებდით წერილთა“. და არამცა ეთქუა, თუ: „გამოეძიებდით“, უკუეთუმცა მეყსა შინა და ერთითა ოდენ წარკითხვითა შესაძლებელ იყო მათი გულისხმის-ყოფაჲ. რამეთუ ცხადსა და წინაშე ყოველთა მდებარესა არავინ გამოეძიებს, არამედ დაფარულსა და რომელი მრავლითა ძიებითა იპოების. ამისთჳსცა საუნჯედ დაფარულად უწესს მათ, რაჲთა აღგუძრნეს ჩუენ მოსწრაფებით ძიებად მათდა.
ხოლო ესე სიტყუანი ამისთჳს ვთქუენით, რაჲთა არა ლიტონად და გარეწარად ვისმენდეთ სიტყუათა წერილისათა, არამედ ფრიადითა ძიებითა. ხოლო უკუეთუ გამოუძიებელად ვინმე ისმენდეს და ყოველსა წერილისა სიტყუათაებრ ცხადთა გულისხმა-ჰყოფდეს, მრავალი რაჲ უჯეროჲ გულისხმა-ყოს ღმრთისათჳს, რამეთუ მრისხანედცა გულისხმაყოს იგი და ნივთიერად, და სხუანი მრავალნი ბოროტნი. უკუეთუ კულა ყოვლისა მის სიტყჳსა ძალსა მარადის სიღრმეთა შინა დაფარულსა ეძიებდეს, ყოვლისა ესევითარისაგან განერეს. ვითარცა ესერა წერილი ესე, რომელ აწ აღმოვიკითხეთ, წიაღთა სახელ-...
...კუეთუ კულა ვინ შეშფოთნებოდის ამას ზედა, ჰრქუას მასცა, ვითარცა იოვანეს, ვითარმედ: „აცადე აწ, რამეთუ ესრეთ ჯერ-არს ჩუენდა აღსრულებად ყოველივე სიმართლჱ“. უკუეთუ კულა უმეტჱსად ვინ შეშფოთნეს, ჰრქუას მასცა, ვითარცა ჰურიათა, ვი-თარმედ: „არა თუ წამებასა კაცთაგან მოვიღებ“. რამეთუ არა თუ მას ეჴმარებოდა წამებაჲ იოვანჱსი და ამისთჳს მოივლინა იგი ღმრთისა მიერ, რამეთუ ესე ბოროტი გმობაჲ არს. და უკუეთუ ვინ იტყოდის: და ვითარ იტყჳს მახარებელი: „რაჲთა ყოველთა ჰრწმენეს მის მიერო“? და თავადი იტყჳს უფალი, ვითარმედ: „არს სხუაჲ, რომელი წამებს ჩემთჳს, და ვიცი, რამეთუ ჭეშმარიტ არს წამებაჲ მისი“, და იოვანეს მოასწავებდა. გარნა გულისხმა-ყავთ სიტყუაჲ ესე, რამეთუ უფალი ოდესმე იტყოდა, ვითარმედ: „წამებასა კაცთა მიერ არა მოვიღებ“, და კუალად ოდესმე იტყოდა, ვითარმედ: „სხუაჲ არს, რომელი წამებს ჩემთჳს“. და რაჲთა არა თქუან უგულისხმოთა, ვითარმედ თჳსთა სიტყუათა წინააღუდგების, ამისთჳს მეყსეულად განკურნა იჭჳ იგი, რამეთუ თქუა, ვითარმედ: „ამას ვიტყჳ თქუენთჳს, რაჲთა თქუენ სცხოვნდეთ“, ვითარმცა იტყო...
...საჴმრისა აღმასრულებელი, და რომელი-იგი ითხოვდა, არა კაცი იყო ლიტონი, არამედ ღმერთი შეერთებული კაცებასა. და კუალად, რომელ-იგი შეემშია, დაშურა და ცრემლოდა; და ოდესმე იტყოდა: „მამაჲ უზეშთაეს ჩემსა არს“; და კუალად იტყოდა: „არა ჴელ-მეწიფების საქმედ თავით თჳსით არარაჲ“; და კუალად იტყჳს: „ჴელმწიფებაჲ მოსცა მამამან საშჯელისა ყოფად“. და სხუაჲ ესევითარი მრავალი იპოვების წმიდასა სახარებასა შინა და წიგნსა მას მოციქულთასა. ამას ყოველსა თანა აღრაცხე ჯუარ-ცუმაჲ და სიკუდილი, დაფლვაჲ და აღდგომაჲ და ამაღლებაჲ.
აწ უკუე ამას ყოველსა არა ძნელ არს თითოეულისაცა მადლითა ღმრთისაჲთა განმარტებაჲ, გარნა მოკლედ ესე საცნაურ იყავნ, ვითარმედ მაღალნი იგი სიტყუანი ჯერ-არიან ბუნებისა მისთჳს ღმრთეებისა გულისხმის-ყოფად, და მდაბალნი - ბუნებისა მისთჳს კაცობრივისა, რომელი ჩუენისა ცხოვრებისათჳს შეიმოსა. ეგრეთვე უმეცრებისა ესე სიტყუაჲ მიაჩემოს თუ ვინ კაცებისა მისისა ბუნებასა, რომლისათჳს იტყჳს მახარებელი ლუკა: „და იესუ წარემატებოდა სიბრძნითა და ჰასაკითა და მადლითა წინაშე ღმრთისა და კაცთაო“, არა ნაკლულევან იყოს ჭეშმარიტებისაგან სიტყუაჲ იგ...
...უაჲ; და ამას მრავალგზის იქმს, იჭჳსაებრ მკითხველთაჲსა მისცემს პასუხსა, ვითარცა-იგი ოდესმე იტყოდა: „ჩუენ თაყუანის-ვსცემთ, რომელი ვიცით“, გონებისაებრ და უძლურებისა დედაკაცისა მის მიუგო; და კუალად თქუა: „უკუეთუ მე ვწამებ თავისა ჩემისათჳს, წამებაჲ ჩემი არა არს ჭეშმარიტ“. და ესევითარი მრავალი ჰპოო, რომელ იჭჳსაებრ მსმენელთაჲსა მიუგებდა სიტყუასა. ეგრეთვე ამას კაცობრივ იტყჳს, იჭჳსაებრ მისისა. ხოლო რაჟამს თქუა, თუ: „არავინ არს სახიერ“, არა თუ თავი თჳსი განაყენა სახიერებისაგან. ნუ იყოფინ! არამედ „არავინ არსო სახიერ“, ესე იგი არს, კაცთაგანი არავინ არს სახიერ. და ესეცა თუ თქუა, არცა თუ კაცნი განაყენნა სახიერებისაგან, გარნა შემსგავსებულად სახიერებასა ღმრთისასა არავინ არს კაცთაგანი. ამისთჳს შესძინა: „გარნა მხოლოჲ ღმერთიო“. არა თქუა, თუ: მამაჲ ხოლო ჩემი, არამედ: „მხოლოჲ ღმერთი“, რამეთუ ძეცა ეგრეთვე ღმერთ არს, ვითარცა მამაჲ, და განუყოფელ არს მისგან ღმრთეებითა სულით წმიდითურთ; ვითარცა უკუე ღმრთეებითა განუყოფელ არს წმიდაჲ სამებაჲ, ეგრეთვე სახიერებითა.
ვინაჲთგან უკუე აჩუენა ჭაბუკმან მან გულსმოდგინებაჲ და ცხორებისათჳს საუკუნოჲსა ჰკითხა, ამისთჳს აღამაღლებს გონებასა მისსა და ასწავებს, რაჲთა ყოვლისავე კაცობრივის...
...ა შეიწყნარეს მათ მიერ ქადაგებული იგი, ვითარცა იტყჳს: „უკუეთუმცა გრწმენა მოსესი, გრწმენამცა ჩემიცა“; და კუალად: „გამოეძიებთ წიგნთა და ჰგონებთ თავ-თა თქუენთა, ვითარმედ ცხორებაჲ გაქუს საუკუნოჲ; და იგინი არიან, რომელნი წამებენ ჩემთჳს, და არა გინებს მოსლვად ჩემდა“. და კუალად ამისა შემდგომად ჰკითხა რაჲ უფალმან, ვითარმედ: „ნათლის-ღებაჲ იოვანესი ვინაჲ იყო: ზეცით ანუ კაცთაგან?“ იტყოდეს იგინი: „უკუეთუ ვთქუათ: ზეცით, გურქუას ჩუენ: და რაჲსათჳს არა გრწმენა მისი? უკუეთუ ვთქუათ: კაცთაგან, გუეშინის ერისა მის“.
ამის უკუე ყოვლისაგან საცნაურ არს, ვითარმედ მივიდეს მისა და ნა-თელ-იღეს, გარნა სარწმუნოებასა მას ზედა ქადაგებისა მისისასა არა დაადგრეს; ვითარცა-იგი ღმრთისმეტყუელი იოვანე გამოაჩინებს უკეთურებასა მათსა, ვითარმედ: „მიავლინეს ჰურიათა კითხვად მისა, ვითარმედ: ვინ ხარ შენ? ელია ხარა შენ ანუ ქრისტე ხარა?“ ამისთჳსცა თქუა მახარებელმან, ვითარმედ: „მივლინებულნი იგი იყვნეს ფარისეველთაგანნი“. ხოლო ერსა მას არა ეგრეთვე ეგონაა? ჰე, ერსაცა ეგრეთ აქუნდ...