...ნი: ამას ვერსად აჩვენებენ. ადამიანებს ეწოდებათ ძენი ღმრთისანი, ანგელოზებს კი — არასოდეს. ანგელოზების შესახებ წერილი ამბობს: „რომელმან შექმნა ანგელოზნი მისნი სულად და მსახურნი მისნი — ალად ცეცხლისა" (), ხოლო ადამიანების შესახებ: „მე ვთქუ: ღმერთნი სამე ხართ" (); და კიდევ: „ძენი ვშვენ და აღვამაღლენ" (); და კიდევ: „ძე ჩემი პირმშო არს ისრაჱლი" (); ანგელოზს კი არსად ეწოდება არც ძე, არც ძე ღმრთისა. მაგრამ რას ამბობენ ისინი? მართლაც, ანგელოზები იყვნენ, მაგრამ, რადგან უსჯულო საქმისთვის ჩამოვიდნენ (ცით მიწაზე), ღირსება დაკარგესო. ეს კიდევ უფრო დიდი სისულელეა! მაშ, რა? ახლა ღირსება დაკარგეს და სწორედ ეს იყო მათი დაცემის მიზეზი? მაგრამ წერილი სხვაგვარად გვასწავლის: პირველი ადამიანის შექმნამდე კიდევ დაკარგეს თავიანთი ღირსება — როგორც ეშმაკმა, ისე იმ (სულებმა), ვინც მასთან ერთად უფრო მაღალ ღირსებას ეძებდნენ, როგორც ბრძენი ამბობს: „შურითა ეშმაკისათა სიკუდილი სოფელსა შემოჴდა" (სიბრძნ 2:24). მართლაც, მითხარი, ადამიანის შექმნამდე რომ არ დაცემულიყო ეშმაკი, როგორ შეშურდებოდა ადამიანის, თავის ღირსებაში მ...
ფსალმუნნი 81:6
განმარტებები ვერ მოიძებნა ამ მუხლისთვის
...).
თარგმანი: ვინაჲთგან ძეობისა და შვილებისა მადლთათჳს მეტყუელებს, თანა-შეატყუებს ჩუენსა ამას — ჰურიათასა მას თანა, რამეთუ მათდაცა მიცემულ იყო პატივი ესე, ვითარ-იგი გესმის: "პირმშოჲ ძე ჩემი ისრაილი" (), და "მე ვთქუ: ღმერთნი სადმე ხართ, შვილნი მაღლისანი თქუენ ყოველნი" (). ამისთჳს აწ ცხად-ჰყოფს, ვითარმედ ფრიადი განყოფილებაჲ არს შორის ჩუენისა ამის და მათისა მის ძეობისა. და რაჲთა უსაკუთრეს-რე წარმოვთქუნე სიტყუანი ესე სამოციქულონი: არღა მიგიღებიეს სული მონებისაჲ კუალად საშიშად. ესე იგი არს, ვითარმედ ჰურიათაჲ იგი შჯულისა დამცველობაჲ არარაჲსა სხჳსათჳს იყო, თჳნიერ პატიჟთა მათთჳს და წყევათა, რომელნი თანა-ესხნეს შემთხუევად გარდამავალთა შჯულისათა, რომელი-ესე მონებისა ოდენ საზომი არს, რაჟამს შიშისათჳს ვინმე მოქმედებდეს მცნებათა. ხოლო ჩუენ სასოებითა საუკუნეთა კეთილთა მიმთხუევისაჲთა ვიქმნებით დამცველ შჯულთა წმიდისა სახარებისათა, რომელი-ესე ძეობისა სასწაული არს. რამეთუ ძე არა სასყიდლისათჳს სამუშაკოჲსა, არამედ სასოებითა მამულთა კეთილთა მკჳდრობისაჲთა იქმნების აღმასრულებელ ბრძანებათა მამისა თჳსისათა, რომლითა ჩუენცა გამოვაჩინებთ უსაკუთრესსა ძეობასა და ზეცათა კეთილისა მკჳდრ ჩინებუ...
...თილი გიჩუენე თქუენ მამისა ჩემისაგან; რომლისა საქმისა მათგანისათჳს ქვასა დამკრებთ მე? მიუგეს ჰურიათა და ჰრქუეს: კეთილისა საქმისათჳს არა დაგკრებთ ქვასა, არამედ გმობისათჳს, რამეთუ კაცი ხარ შენ და გიყოფიეს თავი შენი ღმერთ. მიუგო იესუ და ჰრქუა მათ: არა წერილ არსა შჯულსა, ვითარმედ: მე ვთქუ: ღმერთნი სამე ხართ თქუენ? უკუეთუ იგინი თქუნა ღმრთად, რომელთა მიმართ იყო სიტყუაჲ ღმრთისაჲ, ვითარ თქუენ, რომელი-იგი მამამან წმიდა-ყო და მოავლინა სოფლად, იტყჳთ, ვითარმედ: ჰგმობს, რამეთუ ვთქუ: ძჱ ღმრთისაჲ ვარი მე?“ (10,32-36).
თ ა რ გ მ ა ნ ი: ხოლო სიტყუაჲ ესე ესევითარი არს, ვითარმედ: უკუე-თუ რომელთა მადლითა მიიღეს სახელი იგი და არა ბუნებით, და მათ არა აბრალობთ, რომელსა ბუნებით მაქუს საქმჱ ესე, ვითარ საბრალობელ ვარ? არამედ პირველად თქუა, ვითარმედ: „რომელი მამამან წმიდა-ყო და მოავლინა“, რაჲთამცა ამით სიტყჳთა სიმდაბლისაჲთა გულისწყრომაჲ მათი მოდრიკა და ესრეთ შემოიღო განცხადებული იგი განჩინებაჲ, რამეთუ სიმდაბლით თქუა, რაჲთა შესაწყნარებელ იქმნეს სიტყუაჲ მისი მათ მიერ, და მერმეღა აღამაღლა სიტყუაჲ თჳსი და თქუა:
ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ: „უკუეთუ არა ვიქმ საქმესა მამისა ჩემისასა, ნუ გრწამს ჩემი. და უკუეთუ ვიქმ, დაღაცათუ ჩემი არა გრწამს, საქმეთაჲ გრწმენინ“ (10,37-38)....
...ვითარცა კაცთა. სადაჲთ უკუე გნებავს, რაჲთა ვყოთ დასაბამი სიტყჳსაჲ? უკუეთუ გნებავს, ვიწყოთ ძეობისა მისთჳს თქუმად. რაჲ არს უკუე შორის ამისა და მისსა? გულისხმა-ყავთ, ვითარმედ იგი სიტყჳთა ოდენ იყო პატივი, ხოლო ესე - საქმით. და მისთჳს იტყჳს, ვითარმედ: „მე ვთქუ: ღმერთნი სამე ხართ და შვილნი მაღლისანი თქუენ ყოველნი“, ხოლო ამისთჳს იტყჳს, ვითარმედ: „ღმრთისაგან იშვნეს“. ვითარ ანუ რომლითა სახითა? საბანელითა მით მეორედ შობისაჲთა და განახლებითა სულისა წმიდისაჲ-თა. და ამათ შემდგომად სახელისა მის ძეობისა სულივე მონებისაჲ აქუნდა. და მონებასა რაჲ შინა იყვნეს, პატივ-იცემებოდეს სახელითა მით, ხოლო ჩუენ აზნაურ ვიქმნენით და მერმე არა სახელით, არამედ საქმით მოვიღეთ პატივი; და ამას მოასწავებდა პავლე და იტყოდა, ვითარმედ: „არა მოგჳღებიეს სული მონებისაჲ კუალად შიშად, არამედ მოგჳღებიეს სული შვილებისაჲ, რომლითა ვღაღადებთ: აბბა, მამაო“. რამეთუ ვიშვენით ზეცით და დავემკჳდრენით მას შინა და ესრეთ შვილ ვიწოდენით.
და კუალად უკუეთუ სიწმიდისა მას სახესა გამოვეძიებდეთ, თუ რაჲ არს ესე, ანუ რაჲ არს იგი, ფრიადი ჰპოვო აქაცა განყოფილებაჲ. რამეთუ იგინი რაჟამს არა ჰმსახურებდიან კერპთა და არა ისიძვიდიან და არცა იმრუშებდიან, მაშინ ე...
...არს: „გუელ და ნაშობ იქედნეთა“.
აწ უკუე ჴელმწიფებასა შინა კაცისასა არს ესე, და ძალ-უც გინა თუ მჴეც-ყოფაჲ, გინა თუ ანგელოზ-ყოფაჲ. და რად ვიტყჳ ანგელოზ? შვილ ღმრთისა ძალ-უც ყოფად, უკუეთუ ენებოს: „მე ვთქუ: ღმერთნი სამე ხარ-თო და შვილნი მაღლისანი თქუენ ყოველნი“. და კუალად წერილ არს: „მისცა მათ ჴელმწიფებაჲ შვილ ღმრთისა ყოფად“. - ვითარითამე სახი-თა? სიწმიდითა და შიშითა ღმრთისაჲთა და აღსრულებითა მცნებათა მის-თაჲთა და ყოვლითურთ მისგან განუშორებელობითა გონებისაჲთა. ამას ესევითარსა წესსა ეწოდების სათნოება, ამისი ჴელმწიფებაჲ ჩუენდა მოცემულ არს მოგებად, უკუეთუ გუენებოს, ესრეთ ვიქმნეთ ანგელოზ და შვილ ღმრთისა. დაღაცათუ არა ბუნებითა ვიქმნეთ ანგელოზ, არამედ საზომითა მით სულისაჲთა. და ესრეთ რაჲ ვიყვნეთ, არღარაჲ იყოს ჩუენდა სავნებელ ბუნებაჲ კაცობრივი.
და ესე ისწავე იოვანესგან, რამეთუ კაცი იყო და საზომსა ანგელოზ-თასა მიიწია; და კუალად ელია ჴორცითავე ამაღლდა; და სხუანი იგი, რომელთა ეგულების მუნ აღსლვად, ესენი ბუნებისა ამისგან ჴორცთაჲსა არა დაყენებულ იქმნეს ცათა დამკჳდრებად, ხოლო სხუათა მათ, დაღაცათუ უჴორცონი იყვნეს, ვერვე უძლეს მუნ ყოფად, არამედ გარდამოვ...
...დი, კაცო, დიდებულებისათჳს მშობელ-თა და პაპთაჲსა? იხილენ ესე ყოველნი სახენი და გულისჴმა-ყავ, ვითარმედ არა სარგებელ არს მშობელთა სიკეთე, უკუეთუ ჩუენ არა კეთილად ვიქცეოდით. გითხრა სხუაჲცა უსაკჳრველესი: ისრაჱლთა შვილ ღმრთისა ეწოდა, ვითარცა წერილ არს: „მე ვთქუ: ღმერთნი სამე ხართ და შვილნი მაღლისანი თქუენ ყოველნი“, ; არამედ არაჲ ერგო პატივისა ამისგან, ვინაჲთგან ურჩულო იქმნეს. რამეთუ რომელი შვილ ღმრთისა იწოდოს, უკუეთუ არა ღირსად სახელისა მის მოქალაქობდეს, უძჳრესადღა დაისაჯების. და ესე ძუელსაცა და ახალსაცა შჯულსა იხილვების, რამეთუ იტყჳს იოვანე ღმრთისმეტყუელი: „ხოლო რავდენთა-იგი შეიწყნარეს, მოსცა მათ ჴელმწიფებაჲ შვილ ღმრთისა ყოფად“. არამედ ამათ შვილთაგანნი მრავალნი იპოებიან განმცემელ თჳსისა მის აზნაურებისა და შთავარდებიან ცოდვათა და იქმნებიან შვილ წარწყმედისა და მკჳდრ ჯოჯოხეთისა.
ხოლო ესე ყოველი ამისთჳს ვთქუ, რაჲთა არცა სიმდიდრისათჳს, არცა დიდებულთა შვილებისათჳს ვზუაობდეთ; ნუცამცა სიგლახაკისათჳს შეურვებულ ვართ, არამედ მას ოდენ ვეძიებდეთ სიმდიდრესა, რომელი საქმეთა მიერ კეთილთა იქმნების, და სიგლახაკისა მისგან ვივლტოდით, რომელი ცოდვათა მიერ მოიწევის,...