ვნახოთ მაშ, ცოლის შემდეგ, რას ეუბნება ღმერთი ქმარს და რა სასჯელს ადებს მასაც. „ადამს ჰრქუა: რამეთუ ისმინე ჴმაჲ ცოლისა შენისაჲ და სჭამე ხისაგან, რომლისა გამცენ შენ მისი ხოლო არაჭამაჲ, მისგან სჭამე, წყეულ იყავნ ქუეყანა საქმეთა შინა შენთა, მწუხარებით სჭამდე მას ყოველთა დღეთა ცხორებისა შენისათა. ეკალსა და კუროჲსთავსა აღმოგიცენებდეს შენ და სჭამდე თივასა ველისასა. ოფლითა პირისა შენისათა სჭამდე პურსა შენსა ვიდრე მიქცევადმდე შენდა მიწად, რომლისაგან მოღებულ იქმენ, რამეთუ მიწაჲ ხარ და მიწად-ცა მიიქცე" (დაბ 3:17–19). აქედანაც უფლის ადამიანისადმი დიდი და გამოუთქმელი მზრუნველობა ჩანს; მაგრამ ყურადღებით მოვისმინოთ თითოეული სიტყვა. „ადამს ჰრქუა: რამეთუ ისმინე ჴმაჲ ცოლისა შენისაჲ და სჭამე ხისაგან, რომლისა გამცენ შენ მისი ხოლო არაჭამაჲ, მისგან სჭამე". რადგან შენ, ამბობს, ცოლის ხმა მოისმინე და ხისგან გეგემა, მისი რჩევა ჩემს მცნებაზე მეტად ამჯობინე და ერთადერთი იმ ხისგან, რომლისგანაც არგემებას გამცნე, თავის შეკავება არ ინდომე (მრავალი ხისგან კი არა, მხოლოდ ერთისგან შეკავებას გიბრძანე, იმისგანაც ვერ შეიკავე თავი; ჩემი მცნებანი დაგავიწყდა და ცოლი...
დაბადებისა 3:19
...ღმერთმა მისი კეთილისმყოფელი შედეგები მასზე არ შეაჩერა, არამედ სურდა, რომ მისი ბედით შთამომავლებიც დარიგებულიყვნენ. მართლაც, თუ ამის შემდეგაც ადამის ძემ, კაინმა, თუმცა თვალწინ ჰქონდა მამის სამოთხიდან განდევნა, ამ გამოუთქმელი დიდების დაკარგვა და ის საშინელი წყევლა, რომელმაც თქვა: "მიწაჲ ხარ და მიწად-ცა მიიქცე"(), და მიუხედავად ამისა არ დარიგდა, არამედ უფრო მძიმე ცოდვაში ჩავარდა, მაშ, რა სიშმაგემდე არ მივიდოდა, მამის ამბავი რომ არ სცოდნოდა? და აი, რაც განსაკუთრებით საკვირველია: ამ ესოდენ დიდ ცოდვილსაც, რომელმაც ბილწი მკვლელობით შეიბილწა ხელი, უფალმა სასჯელი კაცთმოყვარეობასთან ერთად მისცა.
2. კაინის ცოდვა და მიტევების საზომი
რათა შეიცნო ღვთის სახიერების სიდიადე კაინთან მომხდარიდან: უფალმა, როცა კაინმა მის წინაშე შესცოდა და მსხვერპლის შეწირვა გადაწყვიტა, მაგრამ დიდი დაუდევრობა გამოიჩინა, ანუ სათანადო არჩევანი არ გააკეთა, არამედ უბრალოდ, რაც მოხვდა, ის მოიტანა, უფალმა ამის გამო არაფერი უსიამოვნო და საყვედურიანი უთხრა, თუმცა ეს არცთუ უმნიშვნელო ცოდვა იყო, არამედ ძალიან დიდი. მართლაც, თუ მსგავსი ადამიანების პატივისცემის მსურველნი მათ პირველსა და საუკეთესოს უთმობენ და ცდილობენ წარუდგინონ ის, რასაც ყველაფერზე მეტად აფასებენ, მაშ, როგორ ა...
.... მიწის სახელით მთელ კაცობრიობას მოიხსენიებს. რადგანაც ყველა მათი საქმე მიწიერი იყო, წერილი მიწის სახელით მათ დამდაბლებასა და უღმრთოების უკიდურეს ხარისხს აღნიშნავს. როგორც პირველ ადამიანზე, როცა მცნება დაარღვია და მისი შემოსილი დიდება დაკარგა, ღმერთმა, სიკვდილით დასჯისას, თქვა: „მიწაჲ ხარ და მიწად-ცა მიიქცე" (), ისევე აქაც, როცა ბოროტება ძალიან გაძლიერდა, წერილი ამბობს: „განიხრწნა ქუეყანა". და არა უბრალოდ თქვა: „განიხრწნა ქუეყანა", არამედ: „წინაშე ღმრთისა, და აღივსო ქუეყანაჲ სიცრუვითა". სიტყვით „განხრწნა" მათ ყველა მანკიერებას აღნიშნავს, რადგან არ შეიძლება ითქვას, რომ ისინი ერთსა ან ორ ცოდვაში იყვნენ დამნაშავენი; არა, ყველა უკანონობას დიდი სიმრავლით ჩადიოდნენ. ამიტომ წერილი დაუმატებს: „აღივსო ქუეყანა უსამართლოებითა". არც უბრალოდ და არც შემთხვევით მისცეს თავი უღმრთოებას; არა, ყველა ცოდვას დიდი შემართებით ჩადიოდნენ. და შეხედე, როგორ აღარ სურს წერილს მათი უბრალო სახელით მოხსენიებაც კი, არამედ უბრალოდ მიწას უწოდებს, რითიც გარყვნილების სიმძიმესაც და ღვთის რისხვის სიდიადესაც უჩვენებს. „განხრწნა ქუეყანაჲ წინაშე ღმრთისა", ესე იგი, ყველაფერი ღვთის ბრძანებათა საპირისპიროდ აკეთებდნენ, ღვთის მცნებებს თელავდნენ და ბუნებაში...
...ს) შრომაში მუდმივი შეხსენება ჰქონოდა თავისი სიმდაბლისა და იცოდეს, რომ აქედანაა მისი შედგენილობა, რომ მისი სხეულის არსება თავდაპირველად მიწიდან წარმოიშვა: „საქმედ", ამბობს, იმ „ქუეყანისა", რომლისგანაც თავადვეა შედგენილი. რაც ღმერთმა თავის განაჩენში გამოხატა: „ოფლითა პირისა შენისათა სჭამდე პურსა შენსა" (), სწორედ იმავეს გამოხატავს ახლა სიტყვებით: „საქმედ ქუეყანისა, რომლისაგან მოღებულ იქმნა". შემდეგ, რათა ვიცოდეთ, რა მანძილზე დააშორა ღმერთმა ადამიანი სამოთხეს, საღვთო წერილი ამასაც გვასწავლის და ამბობს: „და განჴადა ადამ და დაამკჳდრა იგი წინაშე საშუებელსა სამოთხისასა" (). შეხედე, ყოველ გარემოებაში როგორ გამოვლინდა ყოველთა მეუფის კაცთმოყვარეობა და სასჯელის ყოველი სახე დიდ სახიერებაზე მოწმობს. არა მხოლოდ განდევნა იყო კაცთმოყვარეობისა და სახიერების საქმე, არამედ ისიც, რომ (ღმერთმა) სამოთხის პირისპირ დაასახლა, რათა მუდმივად ეწუხა და ყოველდღე ეფიქრა, რა დაკარგა და რა მდგომარეობაში ჩაიგდო თავი. მაგრამ სამოთხის ხილვა, თუ აუტანელ მწუხარებას იწვევდა ადამის სულში, ამავე დროს არცთუ მცირე სარგებელს მოაქვდა: მუდმივი ხილვა მწუხარისათვის მომავლის გაფრთხილებად ემსახურებოდა, რათა კვლავ იმავე (და...
...ც, რათა ისინი ტვირთის გადატანის შრომაში გვეხმარებოდნენ; დატოვა ცხვრის ფარებიც, რათა სამოსელისთვის საკმარისი საშუალება გვქონოდა; დატოვა ცხოველთა სხვა ჯიშებიც, რომლებსაც ჩვენთვის დიდი სარგებელი მოაქვს. ვინაიდან მან, ადამიანისთვის ურჩობის სასჯელის განსაზღვრისას, თქვა: „ოფლითა პირისა შენისათა სჭამდე პურსა შენსა" (), რათა ეს შრომა და ოფლი აუტანელი არ ყოფილიყო, (ღმერთმა) სიმძიმესა და დამამძიმებლობასას შეუმსუბუქა უტყვთა სიმრავლით, რომლებიც შრომასა და საქმეში გვეხმარებიან. მან ისე მოიქცა, როგორც მოწყალე და მზრუნველი ბატონი, რომელიც მონას დასჯის შემდეგ ჭრილობებს წამალს ადებს. ისე ღმერთსაც, შეცოდებულის დასჯის შემდეგ, ყოვლად სურს ამ სასჯელის შემსუბუქება: გვსჯის მუდმივ შრომასა და ოფლში, მაგრამ შრომის შემსუბუქებისთვის მოგვცა უტყვთა სიმრავლე. მაშასადამე, ისიც, რომ პატივი მოგვანიჭა, ისიც, რომ კვლავ წაგვართვა, ისიც, რომ მხეცების შიში მოგვევლინა, და ყოველივე სხვა — თუკი გულმოდგინედ და კეთილსინდისიერად განვიხილავთ — მოწმობს ღვთის დიდ სიბრძნეს, დიდ მზრუნველობას, დიდ კაცთმოყვარეობას. მადლობა შევწიროთ მას ამ ყველაფრისთვის და მადლიერნი ვიყოთ იმისა, ვინც ჩვენ ამდენი სიკეთე მოგვანიჭა. ის ჩვენგან რაიმე მძიმესა და ძნელს არ ითხოვს, არამედ მხოლოდ იმას, რომ მისი...
...ი: აქა ცხად ჰყოფს სიტყუასა მას სწავლისასა, სახედ შეყოღებულსა, ვითარმედ, ვითარ-იგი მსგავსებითა ადამის საქმეთაჲთა დავიმკჳდრეთ ხრწნილებისა იგი სახე მისი, ეგრეთვე ქრისტეს მსგავსებითა დაგუემკჳდრების ხატი იგი მისი წმიდაჲ და უხრწნელი.
მეთოდისი: ხატ მიწისაგანისა ადამისა იყო ესე, ვითარმედ: "მიწაჲ ხარ და მიწადცა მიიქცე" (), ხოლო ხატ ზეცისა ქრისტესა — უხრწნელებაჲ და აღდგომაჲ მკუდრეთით.
მოციქულისაჲ: ხოლო ამას ვიტყჳ, ძმანო, რამეთუ ჴორცთა და სისხლთა სასუფეველი ღმრთისაჲ დამკჳდრებად ვერ ძალ-უც (15,50).
თარგმანი: ესრეთ იტყჳს, ვითარმედ: ესე ყოველი ამისთჳს წარმოგითხარ, რაჲთა სცნათ, ვითარმედ ჴორცნი და სისხლნი, რომელ არიან ბოროტნი საქმენი ჩუენნი, სასუფეველსა ღმრთისასა ვერ დაგჳმკჳდრებენ. ესრეთ მოკლითა ამით სიტყჳთა გამოგჳთარგმანა ყოველი ზემო წარმოთქუმული პირი მეტყუელებისა თჳსისაჲ. ვითარ-იგი სხუასაცა ადგილსა იტყჳს, ვითარმედ: რომელნი-იგი ჴორცთა შინა არიან, ღმრთისა სათნო-ყოფად ვერ ძალ-უც" (). ცხად არს, ვითარმედ ჴორცად სახელ-სდებს ბოროტთა საქმეთა ჩუენთა.
მოციქულისაჲ: არცა ხრწნილებამან უხრწნელებაჲ დაიმკჳდროს (15,50).
თარგმანი: ხრწნილებად უწოდს ცოდვასა და უკეთურებასა, რომელი განხრწნის აზნაურებასა და უხრწნელებასა...
...ღჳრ-ვასხნეთ ყოველსავე უკე-თურებასა. უკუეთუ ვინმე მაღლოოდის ჩუენ ზედა, ჩუენ დავმდაბლდეთ და ნუ შურისმეძიებელ ვართ და ამისთჳს მოვჰკლავთ სულთა ჩუენთა. რამეთუ გულისწყრომაჲ მჴეცი არს, მჴეცი ბოროტი და ფიცხელი. ვეტყოდით უკუე თავთა ჩუენთა ჟამსა მას რისხვისასა სიტყუათა მათ წერილისათა, ვითარმედ: „მიწა ხარ და ნაცარ“; და კუალად, ვითარმედ: „წამი იგი გულისწყრომისა მისისაჲ დაცემასა მისსა“; (შდრ. ზირ. 1, 22) და ვითარმედ: „კაცი მრისხანჱ უშუერ არს“, რამეთუ არარაჲ არს უბოროტეს პირისა განრისხებულისა, არცა უუშუერჱს; ხოლო უკუეთუ პირისა უუშუერჱს არარაჲ არს, სულისა განრისხებულისა უუშუერჱს რაჲ იყოს? რამეთუ სკორესა რაჲ ურევნ ვინ, უფროჲსად აღიძრვინ სული სიმყრალისა მისისაჲ, ეგრეთვე სული გულისწყრომისა მიერ რაჲ შეშფოთებულ არნ, და ზამთარი ფრიადი არნ შორის მისა.
ანუ იტყჳ, თუ: ვერ თავს-ვიდებ, რაჟამს სხუაჲ მაგინებდეს; გარნა რაჲსათჳს ვერ თავს-იდებ? რამეთუ უკუეთუ ჭეშმარიტსა გეტყჳს სიტყუათა მათ გინებისათა, თჳთ მისა პირველცა თანაგაც უფროჲსად ბრალობაჲ თავისა შენისაჲ. უკუეთუ კულა ტყუვის, ნუ განჰრისხნები, არამედ უფროჲსად ეცინოდე და სულთ-ითქუენ მისთჳს, რამეთუ „რომელმან ჰრქუას ძმასა თჳსსა: ცოფ, თანამდ...
...დაეფლა. ამისთჳს ჯერ-იჩინა უფალმან მას ადგილსა მიღებაჲ სიკუდილისაჲ, სადა-იგი მიიღო სიკუდილმან დასაბამი უფლებისა თჳსისაჲ, რაჲთა დაჴსნაჲცა მისი მასვე ადგილსა იქმნას, და რაჲთა მუნ განაქარვოს ცოდვაჲ ადამისი და ესრეთ აღიღოს იგი ყოვლისავე ნათესავისა მისისაგან.
და ვინაჲთგან ესმა ადამს: „მიწაჲ ხარ და მიწადვე მიიქცე“, ამისთჳს მასვე ადგილსა დაიდვა უფალი, რაჲთა პოოს მუნ ადამი და იჴსნას წყევისაგან. და მის წილ, თუ: „მიწაჲ ხარ და მიწადვე მიხჳდე“, ჰრქუა მას: „განიღჳძე, რომელსა-ეგე გძინავს, და აღდეგ მკუდრეთით“. აღდეგ და შემომიდეგ მე, რაჲთა არღარა დაიდვა მიწასა შინა, არამედ აღხჳდე ზეცად. და ნანდჳლვე ჭეშმარიტად აღდგომასა მას ქრისტესსა თანა აღდგა ადამიცა და ყოველი ნათესავი მისი. რამეთუ ვითარცა-იგი მო-რაჲ-კუდა ადამი, მის მიერ ჩუენ ყოველნი მოკუდავ ვიქმნენით, ეგრეთვე, აღდგა რაჲ უფალი ჩუენი ჴორცითა, ყოველი ბუნებაჲ ჩუენი მის თანა აღდგა, და უკუდავებაჲ მოგუეცა, ვითარცა პავლე ღაღადებს, ვითარმედ: „ვითარცაიგი ადამის გამო ყოველნი მოსწყდებიან, ეგრეთცა ქრისტეს მიერ ყოველნი ცხოელ არიან“.
აწ ვიხილოთ კუალადცა, ვითარ მიიყვანეს იგი ჯუარ-ცუმად. პირველად დადგა...
...ესე მოგეცეს ზრუნვითა თქუენითა.
„ნუ ჰზრუნავთ უკუე ხვალისა, რამეთუ ხვალემან იზრუნოს თავისა თჳსისაჲ. კმა არს დღისა მის სიბოროტე თჳსი“. ესე იგი არს შრომაჲ იგი და ჭირი და ზრუნვაჲ, რამეთუ ამას უწოდა სიბოროტედ, ვითარმცა იტყოდა: კმა არს თქუენდა ჭირი იგი ბრძანებული, ვითარმედ: „ოფლითა პირისა შენისაჲთა სჭამო პური შენი“; რაჲსათჳსღა დაირთავ თავსა ზედა შენსა უმეტესსა შრომასა ზრუნვათა მიერ? რამეთუ „სიბოროტედ დღისა“ ამას ადგილსა არა ცოდვასა და უკეთურებასა უწოდა, - ნუ იყოფინ! - არამედ შრომასა და ჭირსა და უბადრუკებასა, რომელი შეემთხუევის კაცთა ზრუნვისაგან; ვითარცა სხუასა ადგილსა იტყჳს, ვითარმედ: „უკუეთუ არს სიბოროტე ქალაქსა შინა, რომელი არა უფალმან ქმნა?“ არა თუ ცოდვა-თათჳს იტყჳს, ტაცებათა და ანგაჰრებათა, არცა სხუასა რას ესევითარსა, არამედ ზეგარდმო მოვლინებულთა მათ წყლულებათა; და კუალად იტყჳს: „მე ვქმნი მშჳდობაჲ და მოვავლინი ბოროტი“, რამეთუ აქაცა არა თუ უკე-თურებასა მოასწავებს, - ნუ იყოფინ! - არამედ სიყმილთა და სიკუდილ-თა და სხუასა ესევითარსა, რომელი მრავალთა მიერ ბოროტად შერაცხილ არს. რამეთუ ბოროტისა სახელი ორკერძო არს: ერთი იგი არს ჭეშმარიტად ბოროტი, რომელ...
...ისათჳს მცნებისა მის შემდგომად ესევითარისა მის პატივისა ესოდენთა ბოროტ-თა განსაცდელთა მიეცა, რაჲ-მე იყოს ჩუენდა, რომელთა მოგუეცნეს ცანი სამკჳდრებელად და ვიქმნენით თანამკჳდრ ძისა ღმრთისა და მერმეღა მორჩილებასა შინა ბოროტისა მის გუელისასა ვიპოვნეთ? რამეთუ არღარა იგი გუესმას, ვითარმედ: „მიწაჲ ხარ და მიწად მიიქცე“, და „ეკალსა და კუროსთავსა აღმოგიცენებდეს შენ“, და სხუაჲ იგი ესევითარი, არამედ ფრიად უმწარესნი იგი და უძნელესნი სიტყუანი: წარსლვაჲ ბნელად გარესკნელად და ცეცხლად უშრეტად და შეკრვაჲ ჴელით და ფერჴით საკრველითა მით განუჴსნელითა და მიცემაჲ მატლთა მათ წამლეანთა, სადა-იგი არს ტირილი სამარადისოჲ და ღრჭენაჲ კბილთაჲ; და სამართლად შეგუემ-თხჳოს ესე ყოველი, რამეთუ რომელთა პატივი იგი დიდი არა შეიშუენონ, ჯერ-არს მათი უკუანაჲსკნელთა სატანჯველთა მიცემაჲ.
ესე ყოველი, საყუარელო, გულისჴმა-ყავ და თავსა შენსა ეკრძალე. განხუმულ არიან ცანი და გზაჲ მუნ აღსლვისაჲ მზა არს. ელიაცა ოდესმე განახუნა ცანი და დაჰჴშნა, არამედ გარდამოყვანებად და დაყენებად წჳმისა; ხოლო შენ არა ესრეთ განგეხუმიან ცანი, არამედ რაჲთა აღხჳდე და შეხჳდე მიუთხრობელთა მათ კეთილთა; და საკჳრველი ესე არს, რამეთუ არა თუ აღსლვად ოდენ ჴელ-გეწიფები...