დაბადებისა 1:2

1. საღვთო წერილი — სულიერი საუნჯე

საღვთო წერილის კითხვა საუნჯეს ჰგავს. როგორც საუნჯიდან მცირე ნაწილის მომპოვებელიც დიდ სიმდიდრეს იძენს, ისევე საღვთო წერილში მოკლე გამონათქვამშიც კი შეიძლება დიდი სულიერი ძალისა და აზრთა გამოუთქმელი სიმდიდრის პოვნა. და არა მხოლოდ საუნჯეს ჰგავს ღვთის სიტყვა, არამედ წყაროსაც, რომელიც უხვ ნაკადებს აღმოადინებს და ბევრ წყალს შეიცავს: ეს ყოველივე გუშინ საქმით შევიტყვეთ. შესაქმის წიგნის პირველ სიტყვებს რომ მოვკიდეთ ხელი, მთელი სწავლება სიტყვებს მივუძღვენით: „დასაბამად ქმნნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ", და მაინც ვერ მოვიცავთ ყველაფერს, რადგან დიდია ამ საუნჯის სიმდიდრე და უხვია ამ სულიერი წყაროს ნაკადები. ნუ გიკვირს, რომ ასე მოხდა ჩვენთან: ჩვენს წინაპრებსაც თავიანთი ძალისამებრ ეწაფნენ ამ ნაკადებს, ჩვენი შთამომავლებიც იგივეს იზამენ, მაგრამ მაინც ვერ შეძლებენ ამოწურვას; პირიქით, წყალი მოემატება და ნაკადები გამრავლდება. ასეთია სულიერი ნაკადების თვისება: რაც უფრო მეტს დაეწაფებიან მათ, მით უფრო მეტად იწყებს მატებასა და გამრავლებას სულიერი მადლი. ამიტომაც თქვა ქრისტემ: „უკუეთუ ვისმე სწყუროდის, მოვედინ ჩემდა...

...8:8–9). რადგან უდიდესი პატივია ეს: ყველა ხილულზე ხელმწიფების კვერთხები მას მიანდო, თანაც მაშინ, როცა ჯერ არაფერი ჰქონდა აღსრულებული. რადგან ჯერ არც შეექმნა იგი, როცა ამბობდა: „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ“ (დაბ 1:26). შემდეგ, როცა სიტყვებს „ხატებისაებრ“ განმარტავდა, დასძინა: „და მთავრობდეს თევზთა ზღჳსასა და მფრინველთა ცისათა და პირუტყუთა და მჴეცთა ყოვლისა ქუეყანისა“ (დაბ 1:26). და ეს მცირე, სამწყრთიანი და სხეულის ძალით პირუტყვებზე ასე მეტად ნაკლები არსება, სიტყვიერ ბუნებასთან ნათესაობით, ყველაზე მაღლა დააყენა, როცა სიტყვიერი სული მიანიჭა; სწორედ ეს არის პატივის უმთავრესი ნიშანი. რადგან ამ სიტყვიერი სულის წყალობით ქალაქებიც ააშენა, ზღვაც გაკვეთა, მიწაც დაამშვენა, უთვალავი ხელოვნება გამოიგონა, ყველაზე მძვინვარე პირუტყვებსაც სძლია და, რაც ყოველივეზე უდიდესი და პირველია, შეიცნო ღმერთი, რომელმაც შექმნა იგი; სათნოებისკენაც იქნა წარმართული და იცნო, რა არის კეთილი და რა არა....

...ლესია კი იზრდებოდა, სიმაღლისკენ აღიმართა იმდენად, რომ თვით ზეცათაც გადააჭარბა. „აკურთხა ძენი შენნი შენთან“ (ფსალმ 147:2). როგორც დასაბამიდან თქვა: „აღორძნდით და განმრავლდით. და აღავსეთ ქუეყანაჲ“ (დაბ 1:28), და სიტყვამ მთელი ქვეყანა მოირბინა, ასევე ამის შემდეგაც თქვა: „წარვედით და მოიმოწაფენით ყოველნი წარმართნი“ (მთ 28:19), და კიდევ: „იქადაგება ეს სახარება მთელ სოფელში“ (მთ 24:14)⁹; და ამ ბრძანებამ მცირე დროის ერთ წამში თვით ქვეყნიერების კიდეებსაც მიაღწია. ამიტომაც ამბობდა: „უკეთუ არა მარცუალი იფქლისაჲ დავარდეს ქუეყანასა და მოკუდეს, იგი მარტოჲ ხოლო ეგოს; ხოლო უკუეთუ მოკუდეს, მრავალნ ნაყოფნი გამოიღოს“ (იოან 12:24). და კვლავ: „როცა ავმაღლდები, ყველას მოვიზიდავ ჩემკენ“ (იოან 12:32)...

...ი: „რა არს კაცი“ (ფსალმ 143:3)? თუმცა სხვა ამბობს: „დიდ არს კაცი და პატიოსან კაცი მოწყალე“ (იგავ 20:6). და კიდევ სხვა ამბობს: „ხატად ღმრთისა შექმნა იგი“ (დაბ 1:27). რადგან მას მთელი ქმნილების ზედამხედველობაც ხვდა წილად.

არიან ზოგნი, რომელთა შესახებაც ითქვა: „რომელთა ღირსვე არა იყო სოფელი ესე“ (ებრ 11:38). მაგრამ ის სიტყვები სათნოებას ეხება, როცა ვინმე მას გამოაჩენს; ხოლო „რა არს კაცი“ (ფსალმ 143:3) ბუნებაზეა ნათქვამი. და მართლაც, ბუნებაც დიდია; დიდია, მაგრამ თუ იმ ცოდნას შეხედავ, რომლის ღირსიც გახდა, ამ ცოდნასთან შედარებით ბევრად ნაკლულია. ისმინონ მწვალებელთა შვილებმა: ისინი ისეთი მძვინვარებით მძვინვარებენ, რომ საკუთარ საზღვრებს გადადიან და უკიდურესი უმეცრებით არიან ავად, როცა ამტკიცებენ, თითქოს იციან ის, რაც მათზე აღმ...

...ოდა, და მრავალშვილიანობა უდიდეს რამედ მიიჩნეოდა. რადგან სიკვდილი ცოდვისგან შემოვიდა, ღმერთი მოდგმას ანუგეშებდა და აჩვენებდა, რომ არა მხოლოდ არ ამოწყვეტდა და სრულ დაღუპვას არ გადასცემდა, არამედ წინანდელზე ბევრად მეტნიც იქნებოდნენ; ამიტომ ამბობს: „აღორძნდით და განმრავლდით“ (დაბ 1:28). ხოლო როცა სიკვდილი ძილად იქნა შეცნობილი, ქალწულების სიკეთეც შემოვიდა. ამიტომ პავლეც ამბობდა: „რამეთუ მნებავს ყოვლისა კაცისა ყოფად, ვითარცა თავი ჩემი“ (1 კორ 7:7), ანუ თავშეკავებით; და კვლავ: „უმჯობეს არს კაცისა დედაკაცისა შე-ვე არა-ხებაჲ“ (1 კორ 7:1). ქრისტეც ამბობს: „არიან საჭურისნი, რომელთა გამოისაჭურისნეს თავნი თჳსნი სასუფეველისათჳს ცათაჲსა“ (მათ 19:12). სხვაგვარად კი დასაწყისშივე ამაზეც მიანიშნა: სათნოებაა საჭირო და არა მრავალშვილიანობა. და მოისმინე, როგორ. ერთი ბრძენი ამბობს: **„ნუ ისურვებ უსარგებლო შვილთა სიმრავლეს, თუ მათთან ღვთის შიში არ არის; და ნუ მიენდობი მათ სიმრავლეს; რადგან უმჯობესია ერთი, ვიდრე ათასი, და...

...იშნავს: „სიმაღლითა შენითა“ (ფსალმ 11:9)? ეს ნიშნავს: „ადამიანები შენდა მსგავსნი შექმენი, რამდენადაც შესაძლებელია ადამიანისთვის, რომ მსგავსი იყოს.“ რადგან ამბობს: „და თქვა ღმერთმან: ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ“ (დაბ 1:26). რადგან რაც ის არის ზეცაში, ის ვართ ჩვენ ქვეყანაზე; და როგორც ზემოთ არავინაა მასზე აღმატებული, ასევე ქვეყანაზეც ვერავინ შეედრება ამ ცოცხალ არსებას, ადამიანს, სათნოებით.

„იყვენით თქუენ სრულ, ვითარცა მამაჲ თქუენი ზეცათაჲ სრულ არს“ (მათ 5:48)¹, — ამბობს. სახელიც გაგვიზიარა: „მე ვთქუ: ღმერთნი სამე ხართ და შვილნი მაღლისანი თქუენ ყოველნი;“ (ფსალმ 81:6). და კვლავ: „აჰა ეგერა, მიგეც შენ ღმერთად ფარაოს“ (გამ 7:1). და ხორციელთა და უსხეუ...

...სკენ იყავი გახელებული, ის ურჯულო მრავალღმერთიანობა შემოგქონდა; ამიტომ შენი სენის შესაკავებლად, არარსებული ღმერთებისგან გასარჩევად, სიტყვა „ერთი“ დაიდო, და არა მხოლოდშობილის უარსაყოფად. თორემ რის გამო ითქვა დასაწყისშივე: „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ“ (დაბ 1:26)? და კვლავ: „მოვედით, გარდავიდეთ და შეურინეთ მათ ენანი მუნ“ (დაბ 11:7). და კვლავ დავითმა: „ამისთჳს გცხო შენ ღმერთმან, ღმერთმან შენმან, საცხებელი სიხარულისა უმეტეს მოყუასთა შენთა“ (ფსალმ 44:8). ხოლო თუ მოსე ამბობს: „უფალი ღმერთი შენი მხოლოჲ უფალ არს“ (მეორ 6:4), ამის მიზეზი თქვენი უძლურება გახდა.

და რა გიკვირს, თუ ეს სწავლებათა მხრივ მოხდა, როცა საქმეებშიც ღმერთი სიტყვას სრულყოფილთაგან ნაკლებისკენ წარმართავდა და ჩვენს უძლურებას მოწყალებით ეშვებოდა? ამიტომ ნებას აძლევდა, ერთი ცოლი გაეშვათ და მეორე შემოეყვანათ, თუმცა დას...

...მელთაც ქრისტეს მოსვლის შემდეგ ეზიარა. რადგან დასაწყისში მან მოისმინა: „და შიში თქუენი და ძრწოლაჲ თქუენი იყოს ყოველთა ზედა მჴეცთა ქუეყანისათა“ (დაბ 9:2). და კიდევ: „და მთავრობდეს თევზთა ზღჳსასა“ (დაბ 1:26). ამის შემდეგ კი: „დათრგუნვად გუელთა და ღრიაკალთა“ (ლუკ 10:19). მაგრამ ამას გვერდს უვლის და სიტყვას უფრო მდაბალი საგნებიდან ქსოვს, ხოლო იმ მაღალ საგანთა გააზრებას იმათ უტოვებს, ვისაც უფრო მახვილი ხედვა შეუძლია. რადგან უფრო დიდი დიდება და პატივი ის არის, რაც ახალი აღთქმის დროს აღსრულდა: როცა ადამიანის თავი ქრისტეა, როცა იგი ქრისტეს სხეულს ეკუთვნის, როცა ქრისტეს ძმა, თანამემკვიდრე და მისი სხეულის თანასახოვანი ხდება, და როცა მოსეზე უფრო დიდ დიდებას იღებს. ეს პავლემ ცხადყო, როცა გვიჩვენა: არა ისე, თითქოს მოსეს მსგავსად საფარველს ვიდებდეთ, არამედ „ხოლო ჩუენ ყოველნი განცხადებულითა პირითა დიდებასა უფლისასა განვიცდით“ (2 კორ 3:18)....

...უშვებ, რომ თანამოზიარე იყოს, არამედ ყოველივეს შენად აქცევ და მას ღარიბად ხდი არა მხოლოდ ქონებაში, არამედ დიდებაშიც? ღმერთმა ორივეს ერთი არსება მიჰმადლა; იმავე პატივისა და თანასწორი შექმნილობის ღირსად გახადა. რადგან სიტყვა „ვქმნეთ კაცი“ (დაბ 1:26) მთელი მოდგმისთვის საერთოა. მაშ, როგორ განაგდებ მას მამისეული სამკვიდროდან, უკიდურეს დამცირებამდე დაგყავს და საერთოს საკუთარად ითვისებ? მაგრამ ნეტარი წინასწარმეტყველი ასეთი არ იყო; ამიტომაც კადნიერებით ამბობდა: „ესმა ჩემი ღმერთსა სიმართლისა ჩემისასა“ (ფსალმ 4:2). ასევე პავლეც ხშირად საკუთარ თავს წინ წამოსწევს, არა თავის ასამაღლებლად ან ქედმაღლობისთვის, არამედ რათა სხვებისთვის მაგალითი გახდეს; როგორც მაშინ, როცა ამბობს: „მნებავს ყოვლისა კაცისა ყოფად, ვითარცა თავი ჩემი“ (1 კორ 7:7), ანუ თავშეკავებაში. ასევე დავითიც, როცა ჟამი ამას მოითხოვდა, წინ წამოსწევს თავის მხნეობას, რომელიც ღვთის შეწევნისაგან ჰ...

...ო. ასე მაინც ვემსახუროთ ღმერთს, როგორც ჩვენ გვემსახურებიან მსახურები; ასე ვემსახუროთ მას, ვინც შეგვქმნა, როგორც ჩვენ გვემსახურებიან ჩვენი თანაარსნი, რომელთაც ჩვენგან მსგავსი სიკეთე არ მიუღიათ. ისინიც ბუნებით თავისუფალნი არიან; მათზეც ითქვა: „და მთავრობდეს თევზთა ზღჳსასა“ (დაბ 1:26). ეს მონობა ბუნებისაგან არ არის, არამედ მიზეზისა და გარემოებისაგან არის; და მაინც დიდ პატივს გვცემენ. ჩვენ კი საკუთარი სამსახურისთვის მათგან ყველაფერს ზედმიწევნით ვითხოვთ; ღმერთს კი ჩვენი მსახურების უმცირეს ნაწილსაც არ მივაგებთ, და ეს მაშინ, როცა სარგებელი კვლავ ჩვენკენ ბრუნდება. რადგან რამდენად უფრო გულმოდგინედ ვემსახურებით ღმერთს, იმდენად მეტად ვარგებთ საკუთარ თავს და თავადვე მეტად ვიგებთ. ნუ მოვაკლებთ, მაშ, საკუთარ თავს ასეთ სარგებელს; რადგან ღმერთი თვითკმარი და არაფერს საჭიროებს, საზღაური და მოგება კი კვლავ ჩვენკენ მოიქცევა. ამიტომ, თითქოს ღმერთს კი არა, საკუთარ თავს ვემსახურებოდეთ, ასე განვეწყოთ, გევედრებით, და შიშითა და ძრწოლით ვემსახუ...

...ახულებებს რომ ქვებს ესვრის, ვის ესვრის? განა თავის თავს არა? მაშ, თუ მიწიერი მეფის გამოსახულებისათვის ქვის მსროლელი საკუთარ თავს ქოლავს, ქრისტეს ხატის შეურაცხმყოფელი — რადგან კაცზე ნათქვამია: „სახედ თჳსად და ხატად ღმრთისა შექმნა იგი“ (დაბ 1:27) — განა თავის თავს არ ავნებს?

როდემდე გვექნება ფულის ტრფობა? ფულის წინააღმდეგ ღაღადს არ შევწყვეტ, რადგან ყოველივე ბოროტის მიზეზი სწორედ ის არის. როდემდე არ გავძღებით ამ გაუმაძღარი სურვილით? რა სიკეთე აქვს ოქროს? ამ საქმეზე გაოგნებული ვარ; მართლაც რაღაც გრძნეულებაა, რომ ჩვენ ოქროსა და ვერცხლს ასე დიდად ვაფასებთ. ჩვენს სულებზე არავითარი ზრუნვა არა გვაქვს, უსულო გამოსახულებებს კი დიდ პატივს მივაგებთ. საიდან შემოიჭრა ეს სნეულება ქვეყნიერებაში? ვინ შეძლებს მის ამოძირკვას? რომელი სიტყვა ამოკვეთს ა...

...არ დაიხოცნენ? როგორ არ წარწყმდნენ? ხომ შიშმა და ძრწოლამ, მითხარით, განა არ შეარყია მათი სული და არ აღელვა მათი აზრები? ნუ გიკვირს, საყვარელო: ეს ყველაფერი ღმერთმა მოახდინა; ყველა ეს დაბრკოლება ბუნების შემოქმედმა მოხსნა; მისმა ბრძანებამ, რომელმაც წარმოთქვა: "აღორძნდით და განმრავლდით. და აღავსენით... ქუეყანა" (დაბ 1:22), — მიანიჭა მათაც (ნოეს ძეებსაც) გამრავლების ძალა. ისევე, ისრაელიანებიც ეგვიპტეში, თუმცა "თიჴისა და ალიზისათა" (გამ 1:14) იყვნენ დატვირთულნი, მაინც, ამის მიუხედავად, კიდევ უფრო ძლიერად მრავლდებოდნენ; და ვერც ფარაონის სასტიკმა და არაადამიანურმა ბრძანებამ, რომელმაც მდინარეში მამრობითი სქესის ყრმების ჩაყრა ბრძანა, ვერც ის ჩაგვრა, რასაც სამუშაოების ზედამხედველებისგან განიცდიდნენ, ვერ შეამცირა მათი რიცხვი, — პირიქით, ისინი უფრო და უფრო მრავლდებოდნენ, რადგან უზენაესი ძალა მდევნელთა სურვილის საწინააღმდეგოდ მოქმედებდა.

5. ღვთის ძალა და სარწმუნოების გავრცელება

ამგვარად, როცა ღმერთი ბრძანებს, ნუ ეცდები მოვლენათა ახსნას ადამიანური წესრიგით. ბუნებაზე მაღლა მდგომი, ის ბუნების წესრიგს არ ემორჩილება, არამედ ისე მოაწყობს საქმეს, რომ თვით დაბრკოლებები საქმის წარმატებას ხელს უწყობენ. ზუსტად ისევე ახლა...

...ით იბრუნებს, ან, უკეთესად რომ ვთქვათ, უფლის გამოუთქმელი კაცთმოყვარეობით. როგორც მას (ღმერთმა) უთხრა: "აღორძნდით და განმრავლდით. და აღავსეთ ქუეყანაჲ და ეუფლენით მას. და მთავრობდით თევზთა ზღჳსათა, და მფრინველთა ცისათა, და ყოველთა პირუტყუთა, და ყოველსა ქვეყანასა და ყოველთა ქუეწარმავალთა, მავალთა ქვეყანასა ზედა" (დაბ 1:28), ისე ამბობს ახლაც: "და შიში და ძრწოლაჲ თქუენი იყოს ყოველთა ზედა მჴეცთა ქუეყანისათა და ყოველთა ზედა მფრინველთა. და ყოველი ქუეწარმავალი, რომლისა არს სიცოცხლე, თქუენდა იყოს საჭამადად ვითარ-ცა მხალი თივისაჲ, მიგცენ თქუენ ყოველნი. გარნა ჴორცი სისხლითურთ სულისათ არა სჭამოთ". უყურე, აქ იგივე წესი დაცულია, მხოლოდ სხვა სახით, რაც პირველ ადამიანთან მიმართებაში. როგორც იქ ღმერთმა, (ადამს) ხელმწიფება ყველაფერზე მიანიჭა და სამოთხის ნაყოფებით ტკბობა ნება დართო, მხოლოდ ერთი ხისგან თავშეკავებას უბრძანა, ისე აქაც, (ნოეს) კურთხევა მიანიჭა, მხეცებისთვის შესაშინელი გახადა და ყველა ქვეწარმავალი და ფრინველი დაუმორჩილა, ამბობს: "ყოველი ქუეწარმავალი, რომლისა არს სიცოცხლე, თქუენდა იყოს საჭამადად ვითარ-ცა მხალი თივისაჲ, მიგცენ თქუენ ყოველნი". ამ დროიდან იწყება ხორცის საკვებად მოხმარება, არა იმისთვის, რომ ამით ადამიანები მუცლისმოყვარეობისკენ აეშ...

...*და ყოველი გამოიყუანე თავისა შენისა თანა"**, დაუმატა: "აღორძნდით და განმრავლდით ქუეყანასა ზედა". შეხედე, როგორ იღებს ამ მართალი ისევ იმ კურთხევას, რომელიც ადამმა ურჩობამდე მიიღო. როგორც ის, შექმნისთანავე, მოისმინა: "აკურთხნა იგინი ღმერთმან მეტყუელმან: აღორძნდით და განმრავლდით... და ეუფლენით... ქუეყანასა" (დაბ 1:28), ისე ეს მართალიც ახლა: "აღორძნდით და განმრავლდით ქუეყანასა ზედა", რადგან, როგორც ადამი იყო წარღვნამდე მცხოვრებთა ყველას დასაბამი და ფესვი, ისე ეს მართალიც წარღვნის შემდეგ ყველას თითქოს საფუარი, დასაბამი და ფესვი ხდება. აქედან იწყება ადამიანთა საზოგადოების მოწყობა და მთელი ბუნება თავის სილამაზეს იბრუნებს — დედამიწა, რომელიც ნაყოფიერობისკენ იღვიძებს, და ყველა სხვა ქმნილება, რომლებიც ადამიანის სამსახურისთვის არის შექმნილი. "და გამოვიდა ნოე, — ნათქვამია, — და ცოლი მისი, ძენი მისნი და ცოლნი ძეთა მისთანი... და ყოველნი მჴეცნი და ყოველნი საცხოვარნი, და ყოველი მფრინველი და ყოველი ქუეწარმავალი მოძრავი ქუეყანასა ზედა ნათესაობისაებრ მათისა გამოვიდეს კიდობნიისაგან" (დაბ 8:18-19). უფლის ბრძანებით, ანუ, ნოემ კურთხევა რომ მიიღო: "აღორძნდით და განმრავლდით", ყველა მასთან მყოფთან ერთად გამო...

...კი არა ესაა, არამედ ის, ვინც უღმრთოებისგან განშორებით სათნოებაში მოღვაწეობს.

5. ჭეშმარიტი საგვარტომო სათნოებით იზომება (1:26)

ხედავ, ვის უწოდებს ჩვეულებისამებრ საღვთო წერილი ადამიანს? ამიტომ თავიდანვე ყოვლის უფალმა, ადამიანის შექმნას რომ შეუდგა, თქვა: „ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ" (დაბ 1:26), ესე იგი, რათა ის მეუფეთ ყოფილიყო ყოველ ხილულზეც და მასში აღმოცენებულ ვნებებზეც, რათა ბატონობდეს და არა მონობდეს. ხოლო თუ მან, ბატონობა მიატოვა რა, დაქვემდებარებას ამჯობინებს ბატონობას, მაშინ ადამიანი აღარ არის და უტყვი ცხოველის სახელი მოედება. ამიტომაც ახლა საღვთო წერილი, მართლის სათნოების შექებისას, ამბობს: „ესე შობანი ნოესი: ნოე კაცი მართალი". აი, კიდევ ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი ქების სახე: „მართალი". ამ სახელწოდებით (წერილი) ნოეს ყველა სათნოებას საერთოდ აღნიშნავს; „მართლის" სახელს ჩვეულებისამებრ ვაძლევთ იმ ადამიანებს, რომლებიც ყოველგვარ სათნოებაში ივარჯიშებიან. შემდეგ, რათა იცოდე, რომ ნოემ სათნოების უმაღლეს მწვერვალს მიაღწია, რასაც მაშინ ჩვენი ბუნებისგან მოითხოვდნენ, წერილი ამბობს: „მართალი, სრული ნათესავსა შინა მისსა". ყოველივე, ამბობს, აღასრულა, რისი აღსრულებაც სათნო ადამიანს ეკუთვნოდა (ეს ნიშნავს **„სრულ...

...ბრუნდეთ, ბოლოსდაბოლოს, საგანს და ვნახოთ, კიდევ რისი სწავლება სურს ჩვენთვის დღეს ამ ნეტარ წინასწარმეტყველს. რომ თქვა: „ესე წიგნი შესაქმისა ცისა და ქვეყანისა", შემდეგ ისევ, უფრო დაწვრილებით, ადამიანის შექმნაზე მოგვითხრობს. ზემოთ მოკლედ თქვა: „და შექმნა ღმერთმან კაცი სახედ თჳსად და ხატად ღმრთისა შექმნა იგი" (დაბ 1:27); ხოლო ახლა ამბობს: „და შექმნა უფალმან ღმერთმან კაცი მტუერისა მიმღებელმა ქვეყანისაგან, და შთაბერა პირსა მისსა სული სიცოცხლისაჲ და იქმნა კაცი იგი სულად ცხოველად" (დაბ 2:7). დიდმნიშვნელოვანია ეს სიტყვები; ბევრი საკვირველი და ადამიანის გონებას აღემატებული რამ არის მოქცეული მათში. „და შექმნა, — ნათქვამია, — უფალმან ღმერთმან კაცი მტუერისა მიმღებელმა ქვეყანისაგან". როგორც ყოველ ხილულ ქმნილებაზე ვაჩვენე, რომ ყოვლის შემოქმედი ყველაფერს არა ისე აკეთებს, როგორც ადამიანები, რათა ამითაც მისი გამოუთქმელი ძალა გამოვლინდეს, ისევე ახლა, ადამიანის შექმნისასაც, იგივე ჩანს. შეხედე: მან მიწა წყალთა ზედა დაამყარა, რისი გაგებაც ადამიანის გონებას რწმენის გარეშე არ შეუძლია; მან, ვაჩვენეთ, როცა ინებებს, ყოველ არსებას თავისი თვისებების საპირისპიროდ აქცევს. იგივე, როგორც ახლა საღვთო წერილი გვიჩვენებს, ადამიანის...

...ები ხილულს, როგორც სულიერი (ხედავენ) უხილავსა და არარსებულს. ამრიგად, რომ თქვა: „მამაკაცად და დედაკაცად ქმნა იგინი", (მოსემ) ღვთის კურთხევა ორივეს მიმართ მიაწერა და ამბობს: „და აკურთხნა იგინი ღმერთმან მეტყუელმან: აღორძნდით და განმრავლდით, და აღავსეთ ქუეყანაჲ და ეუფლენით მას, და მთავრობდით თევზთა ზღჳსათა" (დაბ 1:28). რა მაღალი კურთხევაა! სიტყვები: „აღორძნდით და განმრავლდით და აღავსეთ ქუეყანაჲ", როგორც ყველამ იცის, უტყვ ცხოველთა და ქვეწარმავალთა მიმართაც ითქვა; ხოლო სიტყვები: „ეუფლენით მას და მთავრობდით" — მხოლოდ მამაკაცისა და დედაკაცის მიმართ. შენიშნე ღვთის კაცთმოყვარეობა: ჯერ კიდევ ცოლის შექმნამდე, ღმერთი მას ბატონობის თანამონაწილედ ხდის (ქმნილებათა ზედა) და კურთხევის ღირსად აცხადებს. „და მთავრობდით, — ამბობს, — თევზთა ზღჳსათა და მფრინველთა ცისათა, და ყოველთა პირუტყუთა, და ყოველსა ქვეყანასა და ყოველთა ქუეწარმავალთა, მავალთა ქვეყანასა ზედა". ხედავ გამოუთქმელ ხელმწიფებას? ხედავ დიდ მთავრობას? ხედავ, რომ ყოველი ქმნილება ადამიანს დაემორჩილა? ნუ იფიქრებ ამ გონიერ არსებაზე დაბლად, არამედ მისი პატივის სიდიადეზე და უფლის კეთილგანწყობაზე ფიქრობდე და მის გამოუთქმელ კაცთმოყვარეობას უკვირდი.

5. ღვთის განგება ქმნილებათა გამოკვებისთვის...

...დელი საკითხავი (წერილისა), მოგიმზადოთ სულიერი ტრაპეზი და განვიხილოთ, რას გვასწავლის დღეს ნეტარი მოსე, ანუ, უფრო სწორად, — სულიწმინდა მისი ბაგეებით. რას ამბობს იგი? — „და თქვა ღმერთმან: გამოიღედ წყალთა ქუეწარმავალები სამშჳნველთა ცხოველთაჲ და მფრინველნი ფრინვალენი ქუეყანასა ზედა ჩემისაებრ ცისა. და იქმნა ეგრეთ" (დაბ 1:20). შეხედე უფლის კაცთმოყვარეობას, როგორ გვასწავლის ყოველ ქმნილებაზე წესრიგითა და თანმიმდევრობით! ჯერ გვაჩვენა, როგორ თავისი ბრძანებით მიწა ნაყოფიერებისკენ აღძრა; შემდეგ, ორი მნათობის შექმნის შესახებ შეგვატყობინა, მრავალსახოვან ვარსკვლავებზეც ისაუბრა, რომლებითაც ცის სილამაზე კიდევ უფრო ბრწყინვალე გახადა. დღეს უკვე წყლებზე გადადის და გვიჩვენებს, რომ მათგან მისი სიტყვითა და ბრძანებით სულდგმულნი წარმოიშვნენ. „გამოიღედ, — ამბობს, — წყალთა ქუეწარმავალები სამშჳნველთა ცხოველთაჲ და მფრინველნი ფრინვალენი ქუეყანასა ზედა ჩემისაებრ ცისა". რა გონებას, მითხარი, ძალუძს ამ სასწაულის წვდომა? რა ენას შეუძლია ღირსეულად ადიდოს შემოქმედი? მხოლოდ თქვა: „აღმოამორჩენ ქუეყანამან" — და მაშინვე ნაყოფიერებისკენ აღძრა იგი; ახლაც ამბობს: „გამოიღედ წყალთა". შეხედე, როგორ ერთმანეთს ეხმიანება მისი ბრძანებანი! იქ ამბობს: „აღმოამორჩენ", აქ: **„გამოი...

...ესევითართა საქმეთა შემძლებელ იყო ქმნად, არამცა თჳთ იგი უმეტესთა შემძლებელ იყოა? ანუ რადმცა ეჴმარა მას ლოცვაჲ? ხოლო უკუეთუმცა ლოცვაჲ ეჴმარებოდა, არამცა შემძლებელ იყო სახელი მისი ესევითართა საქმეთა ქმნად. ანუ ოდეს-იგი შეიქმოდა კაცსა, რომელი ლოცვაჲ იჴმარა? არა ჰხედავა მუნ ერთარსებასა მას, ვითარმედ: „ვქმნეთ კაცი“? (დაბ. 1,26) რამეთუ უკუეთუმცა ლოცვაჲ ეჴმარებოდა, უძლურიმცა იყო და ვერშემძლებელი ყოვლისავე ნებისა თჳსისა აღსრულებად. არამედ ვიხილოთ, თუ რაჲ არს ლოცვაჲ მისი:

ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ: „მამაო, გმადლობ შენ, რამეთუ ყოლადვე ისმინი ჩემი“ (11,41).

თ ა რ გ მ ა ნ ი: და ვინ სადა ილოცა ესრეთ? რამეთუ ვიდრეღა არარაჲ ეთქუა, თქუა, ვითარმედ: „გმადლობ შენ“, რაჲთამცა აჩუენა, ვითარმედ არა ეჴმარებოდა ლოცვაჲ, ვითარმცა იტყოდა, ვითარმედ: ყოველსავე იქმ შენ, რაჲცა მე მენებოს. არა თუ, რამეთუ ძესა ვერ ძალ-ედვა ყოვლისა ქმნად და მისთჳსმცა ეტყოდა მამასა, თუ: „ყოველსავე მისმენ“, არამედ ერთი არს ნებაჲ და გონებაჲ მათი. ხოლო რაჲსათჳს აღიღო სახჱ ლოცვისაჲ? ნუ ჩემსა ისმენ ამისთჳს, არამედ თავადისაჲ მის ისმინე, ვითარმედ:

ს ა ხ ა რ ე ბ ა ჲ: „ერისა ამისთჳს, რომელი გარემომადგს, ვთქუ, რაჲთა ჰრწმენეს, ვითარმედ შენ მომავლინე მე“ (11,42).

თ ა რ გ მ ა ნ ი: არა თქუა, თუ: რაჲთა ჰრწმენეს...

...რ ე ბ ა ჲ: „ვიცი, რამეთუ მესია მოვალს, რომელსა ჰრქჳან ქრისტე. ოდეს მოვიდეს იგი, მითხრას ჩუენ ყოველი. ჰრქუა მას იესუ: მე ვარ, რომელი გეტყჳ შენ“ (4,25-26).

თ ა რ გ მ ა ნ ი: და ვინაჲ აქუნდა სამარიტელთა ქრისტეს მოლოდებაჲ? გარნა მოსეს წიგნთაგან, რამეთუ ფრიად გამოაცხადებს იგი ძესა. რამეთუ „ვქმნეთ კაცი ხატად ჩუენდა“ (დაბ. 1,26) ძისა მიმართ თქუმულ არს, და აბრაჰამს კარავსა შინა ძჱ ჰზრახვიდა, (შდრ. დაბ. 18,1-15) და იაკობ მისთჳს თქუა, ვითარმედ: „არა მოაკლდეს მთავარი იუდაჲსგან, არცა წინამძღუარი წყვილთაგან მისთა, ვიდრემდის მოვიდეს, რომელი-იგი წინამდებარე არს, და არს იგი მოლოდებაჲ წარმართთაჲ“. (დაბ. 49,10) და თჳთ მოსე თქუა, რამეთუ: „წინაჲსწარმეტყუელი აღგიდგინოს თქუენ უფალმან, ვითარცა მე; მისი ისმინეთ“. (2 სჯ. 18,15) და გუელი რვალისაჲ და კუერთხი მოსესი და ისაკის დაკლვაჲ და სხუაჲ მრავალი ესევითარი მოსლვისა მისისა სახენი იყვნეს. ხოლო თუ ვინ თქუას, თუ: რაჲსათჳს არა მოართუა მას სახჱ წერილთაგან, ვითარ ნიკოდემოსს და ნათანაელს? გულისხმა-ყავთ, რამეთუ იგინი წერილთა მეცნიერნი იყვნეს, ხოლო ესე დედაკაცი იყო გლახაკი და უსწავლოჲ, და ამისთჳს წყლისა მის ცხო...

...ითარმედ ყოველნივე ესე ხილულნი უხილავთა თანა მის მიერ ქმნილ არიან და იგი არს მომცემელი ნაყოფთაჲ; რამეთუ მან ბრძანა პირველითგან: „აღმოაცენენ ქუეყანამან მწუანვილი თივისაჲ, სა-თესავი თესლი, თესლად-თესლადი“; (დაბ. 1,11) და „გამოიყვანედ წყალთა ქუეწარმავალი სამშჳნველთა ცხოველთაჲ“. (დაბ. 1,20) რამეთუ არარაჲ უდარეს მაშინ ქმნილისა მის საკჳრველებისა იყო ესე, რამეთუ ვითარცა მაშინ აღმოაცენნა ქუეყანით მცენარენი და გამოიყვანნა წყალთაგან მშჳნვიერნი, ეგრეთვე აწ ხუთთა პურთაგან და ორთა თევზთა ესოდენი განმრავლებაჲ ქმნა, რომელესე სასწაული იყო, ვითარმედ იგი არს მფლობელი და მპყრობელი ცისა და ქუეყანისა და ზღუათაჲ. ხოლო იხილა რაჲ ერი იგი და შეეწყალნეს და განკურნნა სნეულნი მათნი, ჯერ-იჩინა ყოველთა ზედაცა ქმნად ამის სასწაულისა, რაჲთა არა მხილველ ოდენ იყვნენ სხუათა ზედა ქმნილთა სასწაულთა, არამედ კაცად-კაცადმან მიიღოს ნიჭი საკჳრველებისა მისისაჲ; და რომელ-იგი მამათა მათთა უდაბნოსა ზედა შეუძლებელად შეერაცხა და იტყოდეს: „ჴელ-ნუ-იწიფოსა ღმერთმან განმზადებად ტაბლაჲ უდაბნოსა?“ (ფსალმ. 77,19) და კუალად იტყოდეს: „პურის-ცემადცა ნუ უძლოსა ღმერთმან, ანუ განმზადებად ტაბლაჲ ერსა თჳსსა?“...